Porównywanie systemów politycznych

Posługiwaliśmy się wieloma definicjami Europy Środkowej (co wiąże się z kwestiami geografii historycznej i geografii symbolicznej). Z uwagi jednak na program naszych studiów (jego czysto formalne ramy) mam zwrócić szczególną uwagę na cztery kraje: Czechy, Słowację, Węgry, Rumunię.

Proszę porównać systemy polityczne dwóch krajów dowolnie wybranych spośród powyższych. Przypominam o naszej dyskusji o pojęciu „systemu politycznego” (patrz uwagi obok). Esej ma mieć od 4000 do 5000 znaków. Należy też podać krótką bibliografię.

13 thoughts on “Porównywanie systemów politycznych

  1. Польща і Чехія.

    На одній з лекцій Пан звернув нашу увагу на специфіку формування партій у ЦСЄ в ХІХ столітті. До того хотів би додати, що попри специфічну риторику та специфічні завдання ліберальні та соціалістичні партії того часу мали ще й специфічну структуру, оскільки одним з їхніх завдань було створення того, що в західній Европі передувало появі партій — соціального руху та низових структур.

    Фактично ця специфічна ситуація певним чином відтворилася після розпаду “Східного блоку” і Радянського Союзу, адже того прошарку, тих суспільних структур, на які могли б спертися ліберали фактично не існувало. Ліберальні економічні реформи досить часто відбувалися зовсім не у ліберальний (в політичному сенсі) спосіб, навіть коли з приводу їх необхідності існував суспільний консенсус.

    В Україні партії побудовані не від первинних організацій до центральних органів, а навпаки — від центральних органів (з “фронтменом” на чолі) до слабких, залежних та часом суто формальних первинних організацій. Це стосується не тільки партій-спадкоємиць правлячої еліти, але й багатьох нових партій з молодим активом, що не має “компартійного” чи комсомольського бекґраунду. Слабкість первинних осередків — це джерело авторитарних тенденцій всередині партій і їхньої слабкості в протистоянні з державним аппратом. За більш ніж два місця Майдану опозиція не змогла розгорнути жодної протестної мережі, і тільки стихійна протестна самоорганізація зробила можливим торг з владою з позиції захоплених областних та районнних адміністрацій.

    Це в цілому відповідає моделі партії-аванґарду, з тяжінням до електорального успіху за стратегією “catch them all”. Це не виключає розігрування класичних для регіону ідеологічних карт.

    Чехії та Польщі це стосується меншою мірою, оскільки тут в певний момент часу ми бачимо массовий політичний рух, що хоч і розпався на велику кількість груп (що прагнули приватизувати символічний капітал протесту та зуніверсалізувати власний політичний проект), але забезпечив певну відтворюванність ідеологій, що стояли за різними партійними проектами. Це, безумовно, робило партійну систему по факту більш стабільною (або більш системою), ніж в Україні, хоч на вигляд все і виглядало як хаотичне розвалювання до того единого суб’єкту. Партії часом зникали — під впливом скандалу, особистісного конфлікту, кризі довіри чи великому програші. Проте ті самі люди згодом створювали іншу партію, що займала ледь не ідентичну політичну (та ідеологічну) нішу. Частина політичних сил прямо чи опосередковано пов’язана з правлячими партіями доби авторитаризму, що зараз займають “центр” політичного спектру — вони не розділяють уявлень классичних лівих на економіку і переважно є досить консервативними, аби якось сприйняти дискурс “нових лівих”. Показовою в цьому плані є поява чеської “Národní socialisté – levice 21. století”, що фактично відкололася від ČSSD.

    Польща і Чехія обидві мають двопалатний парламент, хоча історично це пов’язано трохи з різними традиціями. У Чехії це традиція Габсбурська, згодом, федералістина. У Польщі, можна припустити, це питання поєднання хлопоманства та шляхетського міфу, “золотої сатурнової доби”.

    Можливо, я маю замало досвіду, проте я не зустрічав в чеському політичному дискурсі такої інструменталізації антиросійських і антикомуністичних мотивів, які часом бачу в Польщі. Більш вирогідно побачити адаптацію Вацлава Гавела проти певних явищ, притаманних транснаціональному капіталізму, ніж напис “Путін — вбивця”. Це й не дивно, враховуючи, що Чехія мала досвід антиавторитарних рухів з боку власної комуністичної еліти, що тепер має до чого апелювати, попри загальну “кризу відповідальності“. Люстрація в Чехії була проведена жорсткіше, ніж в Польщі, проте історичне примирення з власним “комуністичним минулим” відбулося набагато легше. Це показує, як на мене, що ополітична культра чехів більш схильна до радикальних дій і до легшого забування\апропріації травматичного досвіду, ніж політична культура поляків. Можливо, це через брак знання, але я не можу зазвати чеській аналог польського вигуку “тарговіца-тарговіца”, що відповідає зраді національних інтересів.

    Чеський конфлікт — дефіністрація, польський — договори, сеймики, круглі столи, демарші. Чехи швидко заспокоюються, поляки — довго тримають в собі і невідомо коли воно ще зіграє. Для польської партійної системи це має означати перевагу емоційнино-ідеологічних маркерів, для чехів — раціонально-ідеологічних маркерів. Можливо, саме тому в Чехії в парламенті можуть бути представлені навіть нечисельні партії і сам склад парламенту досить розмаїтий. Настільки, що партія-переможець не може сформувати уряд і без підтримки інших партій переходить в опозицію, як це сталося з ČSSD на виборах 2010 року.

  2. W swoim eseju chciałam by porównac takie kraje Europy Srodkowej jako Węgry o Słowacja. Przede wszystkim z historii widać że kraj Slowacji byl dominowany przez Węgry dlugi czas i termin «madziaryzacja» wszedły w głowy Słowaków jako jeden z etapów formowania ich państwa. W rankingu priorytetowych interesów obywateli Słowacji, kwestie polityki zagranicznej i stosunków międzynarodowych są na dole, z jednym tylko wyjątkiem ten wyjątek — to stosunki z Węgrami.
    Słowacko-węgierskie stosunki dwustronne na Słowacji były , są i będą przede wszystkim kwestią polityczna wewniętrzną. I na Węgrzech, relacje z sąsiedniej Słowacijej mają wewnętrzny charakter polityczny, ale na Słowacji „Węgierski wątek”, częśćią którego są problematyczne słowacko-węgierskie stosunki międzyrządowe – istnieje jako bardzo potężne narzędzie polityczne, które w przypadku „prawidłowego” użytkowania może przynieść znaczne korzyści – rządowe oraz materjalne.
    Chciałam by zwrócić uwagę na stosunki Słowacko-Węgierskie przez pryzmat rządących partji na terenie obojga państw. i zwrócić uwagę na partie wpływowe prawicowe. Dla czego?
    Wynika to przede wszystkim z faktu, że „węgierski motyw” jest nierozerwalnie związany z mniejszością węgierską która składa pół miliona (więcej niż 10% populacji) na Słowacji, a też z wszystkiego związanego z tym faktem w sferze politycznej: rozliczeniem legislacyjnym z jego przepisami, realizacją praw mniejszości w obszarze językowym, edukacją, kulturą i regionalnymi działańiami rozwojowymi w dziedzinie reprezentacji politycznej ozewiscie jak na tą sytuację reaguje Budapeszt. I to często staje się przeszkodą.
    Problemy mędzy państwami były zawsze, ale po roku 2006 kiedy do rządu w Bratysławie wszedły”narodowo zorientowane” koalicji Smer-SNS (Słowacka Partia Narodowa) – HZDS (Ruch na rzecz Demokratycznej Słowacji). Słowacka Partia Narodowa (słow. Slovenská národná strana, SNS) – słowacka partia polityczna opiera się obecnie o trzy filary: chrześcijański, narodowy oraz socjalny. Choć posiada identyczną nazwę co jej poprzedniczka, oprócz nazwy ma współczesna SNS bardzo niewiele wspólnego z SNS sprzed Drugiej wojny światowej a raczej jest (w strukturze partyjnej, celach oraz metodach) podobna do Słowackiej Partii Ludowej Hlinky. W wyborach parlamentarnych w 2010 zdobyła 9 i jest jednym z dwóch ugrupowań opozycyjnych. Liderem partii jest Ján Slota. Partia kontroluje 60 miejscowości na Słowacji i posiada 938 radnych.Ale same ciekawe że naprzykład lider partii lewicowej SMER – sociálna demokracia (pol. „Kierunek – Socjalna Demokracja”) – słowacka lewicowa partia polityczna Robert Fico publicznie oświadczył, że rząd na Słowacji, stworzony i istnieje dla Słowaków, a nie dla mniejszości narodowych. I ostatnio spokojnie deklarował swoje opinje nacionalistyczne dotycząco mnieszości węgerskiej. Eksperci mówią że Jednak premier Fico potrzebuje wsparcia tych prawicowych partji z celą utworzenia rządu. W rzeczywistości koalicja trzech partii ma solidną większość w parlamencie (85 z 150 miejsc).
    Mówiąc o nacionalistycznych partiach na stronie Węger to możno podkreślić istnienie i aktywne uczestnictwo partii na rzecz Lepszych Węgier („Jobbik”) ( wg. Jobbik Magyarországért Mozgalom ) Partia została założona przez grupę radykalnych prawicowych poglądach studentów Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu w Budapeszcie i tubylców nacjonalistycznej Partii Sprawiedliwości i Życia ( Miep ), niezadowolony z polityki zarządzania . W imieniu partii wykorzystywane grę słów : Słowo ” Jobbik » ( Jobbik ) w języku węgierskim ma dwa znaczenia – „najlepsze” i ” prawo ” . Partia określa się jako radykalna i narodowo-konserwatywna . Niezależni obserwatorzy klasyfikują partię ” Jobbik ” jako skrajnie prawicową . W wyborach parlamentarnych w 2006 roku zdobyła mniej niż 2 % głosów w parlamencie krajowym.
    W 2007 r. zostało utworzony paramilitarne skrzydło partii – ” Straż Węgierska” , która została zakazana w lipcu 2009 r., ” Węgierska Gwardia ” używa mundury i symbole przypominające węgierskich nazistów – nilashistov .
    W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2009 roku , pod przewodnictwem byłego liberalnego działacza praw człowieka Christine Morvai listy Partii na rzecz Lepszych Węgier ( „Jobbik ” ) zdobył 14,77 % głosów węgierskich wyborców , co pozwoliłostroną wziąć trzecie miejsce po opozycji i rządzącej Fidesz GSP i dać sobie 3 miejsce w Parlamencie Europejskim.
    Partia rządząca Fidesz Magyar Polgári Szövetség (pol. Fidesz – Węgierska Unia Obywatelska, ), z niedawnych czasów też była «zdeklarowana» jako antysemicka. Na początku 2013 roku sensacje wywołała opinia Zsolta Bayera, współzałożyciela Fideszu i działacza partii który na łamach mediów stwierdził: «Cygańskie zwierzęta nie zasługują na to, by żyć jak istoty ludzkie, gdyż załatwiają swoje potrzeby tam, gdzie chcą. Wielu Romów jest zabójcami, których należy natychmiast wyeliminować». Polityk wzbudził kontrowersje swoimi wcześniejszymi, antysemickimi opiniami
    Według ostatnich badań opinii publicznej, Fidesz Viktora Orbana ma największe szanse na wygranie wyborów i utworzenie nowego rządu w Budapeszcie. Smer Roberta Fico na Słowacji cieszy się podobną popularnością, i w związku z tym strona także ma rządzić w następnej kadencji.
    W lipcu zeszłęgo roku Viktor Orban i Roberta Fico, uczęstniczyli w plenarnym posiedzeniu dwóch rządów, miały wymiar historyczny, gdyż zakończyły trwający od kilku lat stan „zimnej wojny” między Budapesztem a Bratysławą. Od czasu 2009 zwykło się uważać, że współpraca między tymi dwoma państwami jest najsłabszym ogniwem nie tylko Grupy Wyszehradzkiej, lecz także potencjalnego aliansu środkowoeuropejskiego.

  3. Dla porównania dwóch systemów politycznych obraliśmy sąsiadów – Węgrów oraz Słowację. Interesującę, że chociaż kształcenie kultury politycznej trwało w niepodobnych warunkach (Węgry, które były równoprawną częścią Monarchii Habsburgów i Słowacją, którą tylko na końcu XX wieku została odrębnym od Czech państwem), systemy polityczne są bardzo podobni. Obydwa państwa są republikami parlamentaryjnymi, gdzie ustawodawczą władze posiada parlament, a wykonawczą – prezydent i rząd. Parlament Słowacji nazywa się Rada Narodową i pracują w niej 150 obranych posłów, wybieranych z partii, którę uzyskali conajmniej 5% głosów. Wybory są prowadzone co 4 lata. Rada Narodowa jest unikameralną.
    Te same widzimy w Węgrach: Zgromadzenie Krajowe jest jednoizbowym, wybieranym na 4 lata, tylko licze więcej członków (368) i ma mieszany system wyborczy. Różni się sutuacja z prezydentami: w Słowacji prezydent wybierany w wyborach powszechnych, natomiast w Węgrach on jest deputowany przez parlament Podobnie jak w Niemczach, władza prezydenta jest bardzo słaba. Do tego także zmusza lęk dyktatorstwa, który towarzyszy Węgram od czasów komunistycznych, i którego nie ma w doswiadczeniu polityczno-historycznym Słowacji.
    Mówiąc o konfliktach politycznych, chciałabym zauważyc pytanie lustracji. Słowacja, która została państwem niepodległym w 1993 roku, na fali demokratyzacji wydała ustaw o lustracji, ale on nigdy nie działał, ponieważ na czele państwa stojał były komunista Vladimír Mečiar. Od 1998 roku na czele został Mikuláš Dzurinda, który przewodniczył szerokiej antymecziarowskiej koalicji socjalistów, chadeków i mniejszości węgierskiej, a od 2002 skąpił się na ruchu prawicowym i przewadził państwo do wstępu do UE oraz NATO. Z przykładu Słowacji widzimy, że jakiekolwiek konflikty są załatwiane nie za rachunek zmiany liderów, a tylko za rachunek zmiany ideologii i nazw. Probłemy finansowe były „zmniejszone” wyróżnieniem w media probłemów językowych i historycznych z akcentem odrębności od Czech.
    Węgry w 1992 roku także wydały ustaw o lustracji, ale w 1994 Sąd Konstytucyjny uznał go za taki, który w pewnych dziedzinach łamie prawa człowieka. Tym samym lustracja także, jak i w Słowacji, nie była prowadzona na Węgrach do pełna. Socjalisci zajmowali większość w parlamencie aż do skandału w mediach w 2006 roku, gdzie premier Ferenc Gyurcsány uznał, że państwo ma ukrywane probłemy finansowe. Od tego czasu większość posiada prawica Fidesz, która jest krytykowana za auturytaryzm. Węgry mają ciągły probłem z historyczną pamięcią: potrzeba zapomnienia o pewnych okresach historycznych, tworzy luki, które nie idą na najlepsze społeczeństwu węgierskiemu. To są duchu, które mogą wyjść na powierzchnię w dowolnym momencie.

  4. Porównywanie systemów politycznych Czech i Węgrów
    Oczywiście dla porównywania dwóch systemów politycznych potrzebnie jest więcej niż 2000 znaków, ponieważ to jest bardzo szeroki temat. Dlatego nie chciałbym to nazywać porównywaniem, a tylko próbą. Każdy element systemu politycznego można charakteryzować dość długo.
    Czechy mają dwie izby parlamentu, prezydent jest wybrany pod czas ogólnych państwowych wyborów. Tym czasem ten prezydent ma mniej władzy niż parlament. W Węgrach sytuacja trochę się różni – prezydent jest wybrany przez parlament i ma bardziej rytualne funkcji. Parlament tym czasem składa się z jednej izby.
    Taki system, gdzie parlament jest głównym w państwie wydaje się logicznym w państwach post-komunistycznych. To jest sposób na ostrzeganie dyktatury. I to jest jednocześnie element kultury politycznej – dyktatura w Węgrach w czasach komunistycznych była większą niż w Czechach, może dlatego prezydent w Czechach ma więcej władzy.
    Ciężko mówić o sposobach rozwiązywania konfliktów trwałych, bo te państwa nie długo istnieją za tych politycznych systemów. Defenestracja praska jako tradycja narodowa oczywiście się nie liczy. Można tylko powiedzieć, że oba państwa zrobili lustrację po czasach komunizmu. Ona się różniła oczywiście w zależności od kultur politycznych. W Czechach sformowanie rządu pozapartyjnego albo neutralnego kilka lat temu stało jednym ze sposobów poszukiwania politycznego kompromisu. Teraz w Czechach rząd jest sformowany z przedstawicieli partii demokratycznej, w Węgrach natomiast rządzą socjaliści.
    Historia i wspólna pamięć tych narodów tak samo różni się. Nie słyszałem o jakimś dużym micie czeskim, oprócz tego, jaki był wymyślony Masarykiem. W Węgrach takich mitów jest dużo. Węgry są starsze jako państwo i mają taki mity jaki są powiązane z utratami tego państwa – od umowy w Trianon do powstania 1956 roku. Oczywiście oba państwa mają swoje mity i to jest naturalno, ale nawet nie wiem jak tutaj ich można porównywać.
    To jest bardzo ogólno, to są dwa państwa postkomunistyczne, jaki rozliczyli się ze swoją przeszłością i dla jakich bardzo ważnym było zorganizować taki system polityczny jaki by uniemożliwił dyktaturę.

  5. W tytule mamy dość ciekawy temat: porównanie ustroju parlamentarnego dwóch państw Europy Środkowej. Nie długo myśląc, zdecydowałem się zrobić porumnanie systemów Węgier i Rumunii. Do tej pory naprawdę nic nie wiedziałem o systemie partyjnym i polityce tych państw, co posługuwało możliwością do lepszego poznania sąsiednich między sobą państw, graniczących jednocześnie z Ukrainą.
    Najpierw powiem o systemie parlamentarnym i partyjnym obu państw. Węngry są republiką parlamentarną. Zgromadzenie krajowe jest parlamentem jednoizbowym. Wybierane jest w wyborach powszechnych na kadencję trwającą 4 lata i składa się z 386 czląków. W poruwnaniu do Węgier Rumunia jest państwem z parlamentarno-gabinetowym ustrojem. Parlament składa się z dwóch izb: Izby Deputowanych oraz Senatu. Tak samo, jak i na Węgrzech, wybory parlamentarne odbywają się co 4 lata. Izba Deputowanych liczy 315 człąków, a do Senatu wchodzi 137 osób.
    Jeśli porównać wybory parlamentarne w obu państwach po 1989 roku, to spostrzegamy wyraźną tendencję do tego, że w obu krajach na początku zwyciężyły prowladnę partie, które nie wykonały oczekiwań i już na następnych wyborach pocierpiały porażkę, otrzymawszy dość małą ilość głosów i pozostawszy w opozycji do władzy. Przy czym można stwirdzić, że na Węgrzech, jednak, sytuacja lepsza, aniżeli w Rumunii. Faktycznie od 1998 roku we współzawodnictwie do parlamentu rywalizowały dwie duże partie (Socjaliści i Fidesz). W owym że czasie, w Rumunii podobna sytuacja złożyła się tylko w 2000-ch latach. Jeśli na Węgrzech jeszcze mniej więcej wszystko stabilnie i w wyborach po kolei zwyciężają dwie wyżej wspomniane partie, to w Rumunii każdego razu zwycięża nowa partia, utworzona z kilku mniejszych. Faktyczno, w partyjnym systemie Rumunii można zaplątać się. Bardziej nie stabilnego partyjnego systemu za całe swoje życie nie widziałem. Więc, można powiedzieć, że w porównaniu tych państw całkowite zwycięstwo otrzymują Węgry. W Rumunii proces tworzenia systemu partyjnego dotychczas nie skończył się i nie wiadomo kiedy skończy się. Partie każdorazowo połączą się, rozłupują się albo prosto stwarzają się.
    Ciężko w takiej sytuacji mówić i o kulturze politycznej obu państw, i o sposobie dawania rady konfliktam. Na Węgrzech problemy polityczne rozwiązują się przez referendum, co spostrzegaliśmy w 2008. Spowodowany przez Fidesz on pokazał nieufność do władzy i do planowanych przez władzę reform. Jeśli Węgram w tej sytuacji powiądło się, to referendum 2009 w Rumunii nie dał nic. Publiczność zagłosowała za reformę parlamentu i kasowanie dwóch izb, zmniejszając ilość deputowanych. Jednak władza, korzystując się z tego, że ten referendum był tylko doradczym nie wziąła do uwagi opinję narodową, pozostawiwszy stary system i straciwszy kasę na ten referendum.
    Rozmawiając z koleżanką z Węgier dowiedziałem się, że do tej pory społeczność nie jest ufna do władzy, ale nie ma żadnego sposobu wpływu na to. W Rumunii sytuacja jest podobna. Faktycznie, partję które otrzymują większość w wyborach otrzymują również większość w parlamencie, co daje możliwość nie brać do uwagi pozycję opozycji. W takiej sytuacji faktycznie znika możliwość dochodzenia do konsensus.
    Z tego wszystkiego, co przeczytałem o obu państwach zrozumiałem, że problemów z systemem politycznym mają dużo, jednyk na Węgrzech ewolucjy tego systemu jest szybszy i dziawalność władzy lepsza.

  6. Rumunia i Węgry jako państwa Europy Środkpwej miały w pewien czas wspólny los historyczny, gdzie toczyły się walki za terytorium i za wpływy polityczne w regionie. Teraz te dwa kraje są członkami NATO i Unii Europejskiej, mają gospodarkę rynkową oraz demokratyczny system polityczny. Jednak przynależność do politycznych struktur Europejskich nie wywołuję jednolitości lokalnych systemów politycznych, dlatego celem naszego badania będzie poszukiwanie w tym pewnych podobieństw i różnic oraz ich analiza.
    Władza ustawodawcza
    Rumunia – republika unitarna z systemem parlamentarno-gabinetowym. Władza ustawodawcza należy dwuizbowemu parlamentu – Izbia Deputowanych (Camera Deputaţilor) oraz Senat (Senate). Izbia Deputowanych nalicza 315 członków, chociaż faktycznie liczba jest ich większa (przestawicieli z okręgów jednomandatnych, organizacji mniejszości narodowych). Dodatkowe miejśca w parlamencie zagwarantowane konstytucją w rezultacie historycznych wydarzeń, gdy ich prawa były łamane. Senat liczy 137 przestawicieli. Co cztery lata obie izby są wybierane ponownie. Rumuński parlament jest bikameralny i to jest pierwsza istotna różnica w porównaniu z węgierskim jednokameralnym parlamentem.
    Węgry – republika unitarna też ma system parlamentarno-gabinetowy. Unikameralny parlament (Zgromadzenie Krajowe) na Węgrzech jest wybierany co cztery lata w wyborach tajnych i powszechnych. Część izby jest wybierana metodą proporcjonalną w okręgach jednomandatowych. Zgromadzenie Krajowe składa się z 386 deputowanych.
    Władza wykonawcza
    W obu państwach władza wykonawcza przedstawiona prezydentem, premierem i rządem. Prezydent w Rumunii jest wybierany co 5 lat (do 2004 roku co cztery) w wyborach powszechnych, wolnych, równych, w głosowaniu tajnym. Węgierskiego prezydenta wybiera parlament na co najmniej 30 dni przed upływem kadencji urzędującego głowy państwa. Głosowanie jest tajne i odbywa się w jednej bądź kilku turach. I to jest następna ważna różnoca.
    W Rumunii wyższym organem administracyjnym jest rząd. Parlament zatwierdza rząd i jest odpowiedzialny przed nim. 21 grudnia 2012 rząd zatwierdził premiera Rumunii Victora Ponta. Z raportu Unii Europejskiej wynika, że w Rumunii istnieje zbyt duży wpływ rządu w sytuacjach wyjątkowych, który powinien zostać zmniejszony. Na Węrzach władzę wykonawczą sprawuje rząd – Rada Ministrów, składający się z premiera, wicepremiera i ministrów. Premier jest wybierany przez Prezydenta większością głosów członków Parlamentu. Ministrowie mianowani przez prezydenta na wniosek premiera. Rada Ministrów jest odpowiedzialny przed parlamentem. Obecny rząd został utworzony 3 maja 2010 roku. Premier Węgier – Viktor Orbán.

    System partyjny
    Węgry i Rumunia mają system wielopartyjny. Do 2009 r. władza w Rumunii znajdowała się w rękach wielkiej koalicji – prawicowa Partia Demokratyczno-Ludowa (PD-L) + postkomunistyczna Partia Socjaldemokratyczna (PSD). Wyjście z koalicji Partii Socjaldemokratycznej w wuniku spowodowało do kryzysu rządowego i utworzenia nowej koalicji – Partia Demokratyczno-Ludowa + Węgierskiej Unii Demokratycznej. Reprezentacja partii politycznych na Węgrzach: partia Fidesz-Węgierska Unia Obywatelska i Chrześcijańsko-Demokratyczna Partia Ludowa (Fidesz-GHS-PPCD) – 263 miejsc (większość 2/3), Węgierska Partia Socjalistyczna (USP) – 59, prawo-radykalna partia „prawa ręka” (Ruch na rzecz Lepszych Węgier) – 47, Partia „Polityka może być inna” (LML) – 16.
    Kompromis polityczny
    Proces obalenia reżimu totalitarnego w Rumunii różnił się spontanicznościo i miał ogromny wpływ. Pragnienie elit postkomunistycznych, aby utrzymać sproces transformacji spowodował do innego rezultatu. Komunistyczna Partia w 1989 roku została rozwiązana, zmieniła swoją doktrynę, stając lewicową lub socjaldemokratyczną. Władza w kraju podczas rewolucji została w rękach Frontu Ocalenia Narodowego. Tylko jesienią 1996 roku w Rumunii odbyła się prawdziwa przemiana reżimu. Po siedmiu latach rządzenia postkomunistów wybory do izby deputowanych i senatu wygrała koalicja prawych partii.
    Przejście Węgier od totalizmu do demokracji odbyło się pokojową, ewolucyjną drogą na podstawie społecznego konsensusu i porozumień, dosięgniętych rządzącymi i opozycyjnymi siłami za „okrągłym stołem”. Społeczno-polityczne przekształcenia w ciągu 1990-1994 lat doprowadziły do radykalnej przemiany politycznego systemu Węgier. Formy i metody tych przemian były określone specyfiką historycznego rozwoju Węgier w 1960-1980-х latach, przebiegiem wydarzeń 1989 r., właściwością współdziałania rządu kraju, partii rządzącej – Węgierskiej partii socjalno-robotniczej, a także działaniami węgierskiej opozycji demokratycznej. Tutaj powinniśmy zwrócić uwagę, że obecny czas system wyborów parlamentarnych na Węgrzech był wynikiem pewnego kompromisu politycznego w 1989 roku, podczas radykalnej przemiany formy reżimu politycznego.
    Otóż, oba kraje są republikami, należące do demokracji wadliwych według badań prowadzących Freedom House. W Rumunii i Węgrzech różni się system wyborów prezydenta systemu politycznego. Węgierski parlamentarny system wyborczy, w zgodnej opinii większości analityków konstytucjonalistów, jest jednym z najtrudniejszych w Europie.

    Алмонд Г., Пауэлл Дж., Стром К., Далмон Р. Сравнительная політологія сегодня: Мировой обзор. – М.: Аспект-пресс, 2002.
    Partie i systemy partyjne Europy Środkowo-Wschodniej. Dwie dekady doświadczeń, pod red. А. Czwołka, Toruń, 2013.
    System polityczny Rumunii. Portal Spraw Zagranicznych psz.pl. – Strona internetowa: http://www.psz.pl/tekst-1165/System-polityczny-Rumunii

  7. Aliaksandr Zayats
    Moim zdaniem, o Czechach i o Słowacji jako o krajach postkomunistycznych możemy mówić właśnie od zakończenia aksamitnej rewolucji, jest to okres przejściowy między egzystencją pod egidą ZSRR a pełnym otwarciem się i wniknięciem w struktury i schematy panujące na zachodzie europy. Ludzie wychowani w realiach demokracji ludowej, stanowiący ostatnimi czasy o sile państwa z racji swojego wieku przyzwyczajeni są do takich pejoratywnych zjawisk społecznych jak korupcja, czy nepotyzm. Kolejną cechą charakteryzującą państwa postkomunistyczne jest społeczne poparcie dla partii lewicowych, w których liderują politycy ściśle związani z aparatem państwowym istniejącym przed transformacją. W tej kwestii jednak zauważamy znaczną poprawę wynikającą z tego, iż w lewicowych partiach Europy środkowo- wschodniej występuje tendencja do wprowadzania „nowych twarzy” niezwiązanych ze starym systemem.
    Czechy to demokracja parlamentarna, z trójpodziałem władz i równowagą tychże. Władzę legislacyjną posiada dwuizbowy parlament, wykonawczą – prezydent i rząd, a władzę sądowniczą – niezawisłe sądy. Obecnie w Republice Czeskiej obowiązuje Konstytucja Republiki Czeskiej z 16 grudnia 1992 roku, która weszła w życie 1 stycznia 1993. W Republice Czeskiej istnieje system zwany bikameralizmem – oznacza to, że tamtejszy parlament złożony jest z dwóch izb. Składa się on z: Izby Poselskiej (czes. Poslaneck snmovna) – izba niższa, składająca się z 200 posłów, wybieranych na kadencję 4-letnią, wyłanianych za pomocą systemu proporcjonalnego, oraz Senatu (czes. Sent) – izba wyższa, składająca się z 81 senatorów, wybieranych na 6 lat, skład izby odnawiany co 2 lata w 1/3, wyłanianych w wyborach większościowych. Prawo do głosowania w wyborach parlamentarnych (prawo wyborcze czynne) ma każdy obywatel czeski, który ukończył 18 lat lub starszy, a prawo do kandydowania do parlamentu (prawo wyborcze bierne), który ukończył 21 lat (do Izby Poselskiej) i 40 lat (do Senatu). Izba Poselska może być rozwiązana przez prezydenta w kilku przypadkach: gdy czas zawieszenia jej sesji przekracza konstytucyjne granice lub gdy w inny sposób doprowadzi ona do zablokowania swej działalności, gdy nie wyrazi ona zaufania takiemu nowo powołanemu rządowi, na czele którego stoi kandydat na premiera mianowany na wniosek przewodniczącego Izby, gdy w ciągu 3 miesięcy nie ustosunkuje się do projektu ustawy, z którym rząd związał kwestię zaufania.
    Senat posiada ciekawą kompetencję – może, na wniosek rządu, wydawać dekrety z mocą ustawy w sprawach pilnych (wymagających ustawy), z wyjątkiem regulacji dotyczących budżetu, konstytucji, zamknięcia rachun nków państwowych, ordynacji wyborczej i określonych umów międzynarodowych. Dekrety te muszą być następnie zatwierdzone przez Izbę Poselską (na następnym posiedzeniu tejże). Główne partie polityczne: Czeska Partia Socjaldemokratyczna (esk strana sociln demokratick, SSD, centrolewicowa), Obywatelska Partia Demokratyczna (Obansk demokratick strana, ODS, centroprawicowa), Partia Zielonych (Strana Zelenych, ekologiczna), Komunistyczna Partia Czech i Moraw (Komunistick strana ech a Moravy, KSM), Unia Wolności – Unia Demokratyczna (Unie svobody – Demokratick unie, US-DEU, centrowa), Unia Chrześcijańskich Demokratów – Czechosłowacka Partia Ludowa (Krest’ansk a demokratick unie- eskoslovensk strana lidova, KDU-SL, chadecka). Prezydent Czech określany jest w konstytucji jako jeden z elementów władzy wykonawczej (egzekutywy), ale tak naprawdę wykonuje funkcje prezydenta – arbitra (nie ma zbyt dużych możliwości). Prezydent wybierany jest przez parlament na wspólnym posiedzeniu izb, głosujących jednak oddzielnie. Jego kadencja wynosi 5 lat. Prezydent jest politycznie nieodpowiedzialny, ponosi za to konstytucyjną odpowiedzialność za zdradę stanu. Orzeka w tej sprawie Sąd Konstytucyjny, na podstawie oskarżenia Senatu. Powołuje i odwołuje rząd, także poszczególnych członków rządu, ale do tego potrzebny jest wniosek premiera. Prezydent nie może faktycznie powołać na stanowisko premiera kogoś, kto nie ma poparcia w Izbie Poselskiej. Reprezentuje państwo na zewnątrz, ratyfikuje umowy międzynarodowe (za zgodą parlamentu), jest naczelnym dowódcą sił zbrojnych. Prócz uprawnień wobec parlamentu i rządu, powołuje sędziów Sądu Konstytucyjnego, obsadza stanowiska jego przewodniczącego i wiceprzewodniczącego oraz analogiczne stanowiska w Sądzie Najwyższym, mianuje przewodniczącego i wiceprzewodniczącego Najwyższego Urzędu Kontroli oraz członków Rady Narodowego Banku Czeskiego. Rząd (czes. Vlda) pełni ogólną funkcję kierowniczą w państwie. Na czele jego stoi premier, którego nominuje na to stanowisko prezydent. Kandydat na to stanowisko musi uzyskać poparcie Izby Poselskiej. Kiedy odrzuci propozycję prezydenta w tej kwestii, ma on prawo do wysunięcia kandydatury po raz drugi (innej lub tej samej osoby). Jeżeli i tym razem nastąpi odrzucenie przez Izbę, wówczas musi ona przejąć inicjatywę w zakresie zgłaszania kandydatury premiera. Wówczas następuje zgłoszenie prezydentowi postulowanego nazwiska premiera w formie wniosku przewodniczącego Izby.
    Jeżeli chodzi o Słowacje to dziś jest demokracją parlamentarno-gabinetową, z trójpodziałem władz. Władzę ustawodawczą dzierży jednoizbowy parlament, władzę wykonawczą – prezydent oraz rząd, a sądowniczą – niezawisłe sądy. Słowacka konstytucja pochodzi z 1 września 1992 roku. Rada Narodowa (słow. Nrodn rada Slovenskej republiky, w skrócie: Nrodn rada) to jednoizbowy parlament, w skład którego wchodzi 150 posłów, wyłanianych podczas wyborów proporcjonalnych na kadencję trwającą 4 lata. Wybory na Słowacji są czteroprzymiotnikowe, tj. powszechne, tajne, bezpośrednie i równe. Jest to jedyny organ w państwie pełniący funkcje ustrojo- i ustawodawcze. Jego pozycja w systemie politycznym Słowacji jest dominująca. Ma bardzo szerokie uprawnienia: stanowienie najwyższych aktów prawnych, prawo odwołania z funkcji prezydenta, wyraża zgodę na ratyfikowanie umów międzynarodowych, których wykonanie wymaga podjęcia ustawy, uchwala budżet, wybiera sędziów, przyjmuje lub odrzuca deklarację programową rządu, rozpatruje wnioski o wotum zaufania dla rządu lub jego członków itp. Prezydent wybierany jest w wyborach powszechnych na 5 lat, dopuszczalna jest jedna reelekcja. Ma bardzo ograniczone kompetencje, pełni tylko rolę czynnika stabilizującego. Do zmiany konstytucji w styczniu 1999 roku, wybierany był przez Zgromadzenie Narodowe, które mogło go odwołać. Obecnie Zgromadzenie może odwołać Prezydenta większością 3/5 głosów, wymagana jest jednak zgoda społeczeństwa (wyrażona w referendum). Ma prawo weta w stosunku do ustaw uchwalonych przez Radę Narodowa, ale nie posiada inicjatywy ustawodawczej. Może rozwiązać Radę, jeżeli w ciągu 6 miesięcy od chwili wyborów parlamentarnych nie przyjmnie ona deklaracji programowej rządu. Prezydent mianuje premiera, a na jego wniosek także i ministrów. Jednak musi tutaj liczyć się z układem politycznym w parlamencie, który wyraża rządowi wotum zaufania, a w każdej chwili może także wystąpić z wnioskiem o wotum nieufności w stosunku do całego składu lub jednego z członków rządu. W przypadku aktów prawnych wydawanych prezydenta nie jest wymagana kontrasygnata premiera. Składa się z ministrów i premiera, który kieruje jego pracami. Premier mianowany jest przez prezydenta, a na wniosek tego drugiego, głowa państwa nominuje również ministrów. Rząd musi uzyskać akceptację parlamentu, poprzez udzielenie mu przez izbę wotum zaufania. Parlament może w każdym momencie odwołać rząd lub tylko jednego jego członka poprzez udzielenie mu wotum nieufności.
    Zarówno Czechy jak i Słowacja zostały zaproszone do Unii Europejskiej w roku 2004, co wydatnie przyspieszyło rozwój gospodarczy obu państw, który niesłabnie po dziś dzień. Reasumując możemy stwierdzić iż pojęcie postkomunizmu traci swą bytność z racji postępującego rozwoju państw, które odcięły się od zwierzchnictwa Rosji, a w zamian coraz częściej możemy mówić o obywatelach państw byłego bloku wschodniego jako o pełnowartościowych obywatelach europy, którzy mają coraz więcej cech wspólnych ze swymi zachodnimi sąsiadami.
    Bibliografia
    1. Piotr Wandycz. Cena wolności. Historia Europy Środkowo-Wschodniej od średniowiecza do współczesności , Kraków: Znak 1995.
    2. http://www.czech.cz/ru/Home-ru
    3.Jerzy Tomaszewski: Czechy i Słowacja. Warszawa: Trio, 2006
    4.Leszek Engelking: Słowacja. W: J. Tyszkiewicz: Słownik Historyczny Europy Środkowo-Wschodniej. T. I: Państwa Grupy Wyszehradzkiej. Warszawa: Stowarzyszenie Wschód-Zachód, 2006.

  8. Systemy Polityczne Węgier a Słowacji

    Węgry a Słowacja są państwami znajdującymi się w Europie Środkowej i należącymi do Unii Europejskiej oraz NATO. Oba te kraje mają podobne doświadczenia historyczne – oba były kiedyś krajami demokracji ludowej, a po upadku komunizmu przeżyły podobne transformacje polityczne oraz gospodarcze. Dlatego systemy polityczne obu krajów zawierają dużo podobieństw – w obu przypadkach mamy do czynienia z republikami parlamentarnymi ze słabą władzą prezydencką, jednak to nie są systemy identyczne, między nimi jest sporo różnic.
    System polityczny Słowacji cechował się bardzo niestabilną sceną polityczną. Podczas transformacji politycznej, ona uległa fragmentacji; krajem rządziły nietrwałe gabinety. Dopiero w na początku 21 wieku system polityczny się ustabilizował. Obecnie scena polityczna Słowacji jest zdominowana poprzez partię niniejszego Premiera Roberta Fico „Kierunek – Socjalna Demokracja” (SMER – sociálna demokracia), która w ostatnich wyborach parlamentarnych uzyskała 44 % głosów. Jest centrolewicowa partia o korzeniach komunistycznych. Powstała w 1999 roku w opozycji do polityki reform przeprowadzonych poprzez ówczesnego Premiera Mikulaša Dzurindy. Oprócz SMERu do parlamentu trafiły jeszcze 5 sił politycznych. Spośród nich Ruch Chrześcijańsko-Demokratyczny (Kresťanskodemokratické hnutie, KDH) – partia prawicowa, która uzyskała prawie 9 % poparcia. Jej przewodniczącym był Ján Čarnogurský, znany dysydent oraz Premier słowackiej części Czechosłowacji w 1991-1992; jej członkowie wchodziły do rządów centroprawicowych rządów Mikulaša Dzurindy (1998-2006) oraz Ivety Radičovej (2010-2012). Do parlamentu została także wybrana nowa (założona w 2011 roku) konserwatywna partia Zwyczajni Ludzie i Niezależne Osobistości (Obyčajní Ľudia a nezávislé osobnosti, OľaNO), uzyskując prawie 7 % głosów. Charakterystyczną cechą systemu politycznego Słowacji jest udział mniejszości węgierskiej w życiu politycznym kraju. W ostatnich wyborach do parlamentu trafiła węgiersko-słowacka partia Most-Híd, która działa na rzecz pojednania i współpracy między Węgrami a Słowakami. Kolejną partią parlamentarną jest Słowacka Unia Chrześcijańska i Demokratyczna – Partia Demokratyczna (Slovenská demokratická a kresťanská únia – Demokratická strana, SDKÚ-DS) – centroprawicowa partia o profilu chadeckim i konserwatywno-liberalnym, która otrzymała 6 % głosów. Została utworzona w 2000 roku z inicjatywy Premiera Dzurindy, przez długi czas była jedną z największych partii w Słowacji. Po upadku rządu Ivety Radičovej, który współtworzyła, straciła dużą część poparcia w przedterminowych wyborach do parlamentu w 2012 roku. Trochę mniej głosów (5.88 %) otrzymała partia Wolność i Solidarność, która została założona w 2009 roku i ma bardzo liberalny program.
    W odróżnieniu od słowackiego, węgierski system polityczny cechuje się większę stabilnością. Podobnie do słowackiej, węgierska scena polityczna jest obecnie zdominowana przez partię Premiera Viktora Orbana Fidesz, która uzyskała 52 % głosów w wyborach parlamentarnych w 2010 roku. Jest to jedna z najstarszych współczesnych partii (założona w 1988 roku), o hadeckim i konserwatywnym profilu. Już od dawna jest ona jedną z największych i najważniejszych partii Węgier. Drugą taką partią jest Węgierska Partia Socjalistyczna – postkomunistyczna siła polityczna, która w 2010 roku uzyskała ponad 19 % poparcia. W latach 1994–1998 i 2002–2008 ugrupowanie współrządzące krajem, a w okresie 2008–2010 partia rządząca. Partią o mniejszym znaczeniu jest Ruch na rzecz Lepszych Węgier, powszechnie znaną jako Jobbik, która otrzymała 16, 67 % głosów. Została założona w 2002 roku i jest często określana jako antysemicka, rewizjonistyczna lub wręcz neofaszystowska; jej działalność oraz wypowiedzi wzbudzają wiele kontrowersji. Ostatnią partią parlamentarną jest powstała w 2009 roku Polityka Może Być Inna, która uzyskała około 7.5 % poparcia. Opowiada się za ochroną środowiska oraz zrównoważonym rozwojem, walką z korupcją, większą partycypacją społeczeństwa w decyzjach politycznych.
    Bez względu na to, że w obu krajach dominują partie o różnych ideologiach (na Słowacji – socjaldemokratyczna, na Węgrzech – konserwatywna), wspólnym dla nich jest wzrost nastrojów nacjonalistycznych w społeczeństwie. Na Węgrzech w 2010 roku po raz pierwszy do parlamentu trafiła skrajnie prawicowa partia Jobbik, od razu stając trzecią największą siłą polityczną w kraju. Na Słowacji w 2013 żupanem Bańskobystrzyckiego kraju został wybrany lider skrajnie prawicowej partii Ludowa Partia Nasza Słowacja Marian Kotleba. W obu krajach drażliwym tematem jest kwestia mniejszości narodowych, zwłaszcza Romów. Węgry nie raz krytykowały Słowację za złe traktowanie mniejszości węgierskiej w tym kraju (zresztą, często ta krytyka była uzasadniona). W obu państwach politycy często sięgają do populizmu. W 2012 na Węgrzech doszło do nowelizacji konstytucji, ograniczająca niektóre swobody obywatelskie oraz została ostro skrytykowana przez Komisję Europejską. Wbrew krytyce, Fidesz a SMER raczej uzyskają większość w następnych wyborach w swoich krajach.
    Wspólny los historyczny spowodował, że systemy polityczne Węgier i Słowacji wyglądają podobnie, tym nie mniej mają one dużo różnic. Słowacja, jako młody kraj z niedługą historią własnej państwowości przez długi czas nie miała stabilnego systemu politycznego, a jej scena polityczna często ulegała zmianom nawet po wejściu tego kraju do Unii Europejskiej. Na Węgrzech zaś system polityczny był o wiele bardziej stabilny, z obecnością dwóch największych partii politycznych. Dzisiaj w obu krajach są dominujące partie z ogromnym wsparciem społecznym. Tym nie mniej, na Węgrzech mają miejsce negatywne tendencje związane z nowelizacją konstytucji oraz autorytarnymi cechami polityki rządu V. Orbana.

    Demokracje Europy Środkowo-Wschodniej w perspektywie porównawczej, pod red. A. Antoszewskiego i R. Herbuta, Wrocław, 1998.
    Czechy i Słowacja, Jerzy Tomaszewski, Trio, Warszawa 2008

    1. Szanowny Panie, czy istotnie systemy polityczne Słowacji i Wegier są tak podobne, czy podobny jest sposób negocjowania i rozstrzygania konfliktów? Słowacja dziś uważana jest za jeden z najbardziej stabilnych krajów EŚ, czy jest tak również z Węgrami (że jedna z partii ma tak znaczącą przewagę nie świadczy jeszcze o stabilności systemu)? Jak jest rola konserwatyzmu w obu krajach – czy jednakowa? Powołuje się Pan w swojej pracy na książkę z roku 1998 – czy 15 lat jakie od minęło od tamtego czasu nie czyni tej książki nieprzydatnej dla Pańskiego opracowania (co nie odbiera wartości książce)?

  9. 1 stycznia 1993 r. odbył się aksamitny rozwód – z europejskiej mapy znikła Czechosłowacja. Wydawało się prawie 70 łat wspólnej historii (z wyłączeniem okresu Pierwszej Słowackiej Republiki, satelity Niemiec hitlerowskich) w pewien sposób powinni były upodobnić polityczne tradycji nowopowstałych krajów. Ostatnie 20 łat jednak ujawniły istotne różnice w systemach politycznych Czech i Słowacji. Moja hipoteza jest taka – system polityczny postkomunistycznych Czech odwołuje się do tradycji międzywojennej Czechosłowacji, często biorąc za wzór gotowe rozwiązania z tej epoki. Natomiast Słowacja, znajdująca pod mocnym wpływem czeskiego centralizmu, nie miała podobnego doświadczenia, więc musiała nadrobić swoisty brak zbiorowego politycznego doświadczenia. Z kolei okres Pierwszej Republiki Słowackiej do tej roli nie nadaje się, ponieważ nadal pozostaje punktem zapalnym w słowackich dyskusjach o przeszłości. Według mnie uwarunkowanie historyczne dla analizy systemów politycznych współczesnych Czech i Słowacji jest nadzwyczaj istotne.
    Osoba presydenta jest niezwykle ważna w czeskiej tradycji politycznej, mimo tego że we współczesny Czechy są demokracją parlamentarną i prezydent nie posiada dużych uprawnień. Funkcja prezydenta w Czechach to jest także rola arbitra, zwierzchnika całej sceny politycznej. W tym sensie Tomas Masaryk pozostaje do dzisiaj niekwestionowanym autorytetem w Czechach. Dwie ostatnie dekady czeskiej polityki przeszły pod znakiem charyzmatycznych polityków, jakimi byli prezydenci Vaclav Havel i Vaclav Klaus. Pierwszy jak najbardziej nadaje się na rolę „Tatinka”, architektora postkomunistycznych Czech, natomiast drugi uzyskał popularność w skali europejskiej jako zdecydowany eurosceptyk, który wprost mówił o swoich pogłądach. Wydaje się, że nowy prezydent Milos Zeman także próbuje przymierzyć rolę męża stanu, lecz z natury jest przeciętnym demagogem, który przy każdej okazji lubie podkreślić, że został wybrany przez naród (w 2013 roku w Czechach odbyły się pierwsze powszechne wybory prezydenckie).
    Wśród słowackich prezydentów nie było zdecydowanie nie było takich jaskrawych postaci. Na początku swojej niepodległości Słowacja przeżyła dość trudny etap przejściowy. Słaba kultura politycznej, brak odpowiedniego doświadczenia historycznego narażał Słowację na autorytaryzm, z którym większość krajów Europy Środkowo-Wschodniej mieli do czynienia w okresie międzywojennym. W okresie rządów Vladimira Meciara istniało poważne zagrożenie, wówczas mówiono, że Słowacja mogła stać „drugą Białorusią”. W 1998 roku Meciar jednak został odsunięty od władzy dzięki powszechnej mobilizacji opozycji, prawicowych mediów i organizacji pozarządowych.
    W obu państwach istnieje wyraźny podział sceny politycznej na lewicę i prawicę. W Czechach jednak nadal sporą populanością cieszy się Komunistyczna Partia Czech i Moraw, która ma swoich stałych wyborców i ciągle jest reprezentowana w parlamencie, chociaż znajduje się w izolowanym stanie, ponieważ za 20 lat nie była członkiem żadnej koalicji parlamentarnej. Słowacka prawica natomiast wygłąda bardziej radykalnie, niż czeska, co można wytłumaczyć napiętymi stosunkami z węgierską mniejszością w kraju, a również wpływach katolickich na społeczeństwo. W międzywojennej Czechosłowacji zdecydowanymi wyrazicielami słowackiego autonomizmu byli zwolenniki Ludowej Partii księdza Andreja Hlinki, jednocześnie adepci dość zaściankowej wersji katolicyzmu.
    System partyjny w obu krajach nie jest stabilnym. Należy podkreślić, że czeska scena polityczna jest bardzo zatomizowana i ciągle otwarta dla nowych dość egzotycznych ruchów o charakterze populistycznym. W 2013 roku Akcja Niezadowolonych Obywateli w Czechach ledwo nie zdobyła pierwsze miejsce. Z tego powodu wyniki wyborów do czeskiego parlamentu dość często nie można prognozować. Słowacki system partyjny w tym sensie jest bardziej konserwatywny i zwarty. Od 2006 roku lewicowy SMER Roberta Fico zdobywa coraz więcej poparcia wśród słowackiego społeczeństwa. SMER jednak też jest dość często krytykowany za swój populizm. Widocznie, że transformacja systemu partyjnego od jednopartyjności do wielopartyjności również nie poszła wzdłuż jednego toru.

    Demokracje Europy Środkowo-Wschodniej w perspektywie porównawczej, pod red. A. Antoszewskiego i R. Herbuta, Wrocław, 1998.
    Partie i systemy partyjne Europy Środkowo-Wschodniej. Dwie dekady doświadczeń, pod red. А. Czwołka, Toruń, 2013.

  10. Porównywanie systemów politycznych Republiki Czeskiej a Węgier (Iuliana Gaviuk)
    System polityczny powstał z podziału społeczeństwa na klasy i powstaniem państwa. Podczas ewolucji państwowo zorganizowanego społeczeństwa on staje się bardziej skomplikowany i rozpowszechniony. W związku z tym, struktura, mechanizm jego funkcjonowania mają zawsze charakter konkretno-historyczny, uwarunkowany poziomem rozwoju gospodarczego, społecznego i duchowego obywateli.
    Struktura systemu politycznego – to zestaw instytucji rządowych, które są połączone i tworzą stabilną jedność. Głównym łączącym elementem systemu jest władza polityczna, koncentrująca się na państwie, partiach politycznych i organizacji społecznych.
    Podstawową zasadą systemu politycznego jest bezpłatne i dobrowolne pojawienie się partii politycznych i ich wolna konkurencja w warunkach demokratycznego państwa prawnego.
    Na tych zasadach pojawiają się warunki do zastosowania metody komparatystyki w poszczególnych krajach różnych regionów. Dla porównania systemów politycznych Republiki Czech oraz Węgrów warto odnieść do porównawczo-historycznej metody badawczej.
    Czechy są republiką parlamentarną, z trójpodziałem władz i równowagą tychże sił. Organ ustawodawczy – dwuizbowy parlament składający się z Izby Deputowanych – 200 członków i Senatu – 81 senatora . Izba Deputowanych wybierani na zasadzie proporcjonalnej do 4 lat i Senatu – oparte na systemie większościowym do 6 lat, z jednej trzeciej jej członków odnawia się co dwa lata . Pzy zbiegu pewnych okoliczności ,prezydent może rozwiązać Izbę Deputowanych ,Senat nie może się rozpuścić. Senat rozpatruje i przyjmuje budżet krajowy i traktatów międzynarodowych , prawo konstytucyjne przyjęte tylko trzech piątych głosów . Izba Deputowanych może podnieść kwestię zaufania do rządu, na wniosek co najmniej 50 posłów . 28 sierpnia 2013 Izba Deputowanych została rozpuszczona . Następne wybory pzeprowadzone były w dniach 25-26 października 2013.
    Ostatni przewodniczący Izby Deputowanych był wybrany 27 listopada 2013, a przewodniczący Senatu – 24 listopada 2010.
    Najwyższym organem wykonawczym jest rząd kierowany przez przewodniczącego, który jest odpowiedzialny przed Izbą Deputowanych. Premier Republiki Czeskiej – Bohuslav Sobotka, mianowany 17 stycznia 2014.
    Na Węgrzech, które od niedawna zmieniło swoją nazwę z Republiki Węgierskiej sytuacja nie dużo się różni. W państwie panuje demokracja parlamentarna, dominacją pluralizmu politycznego, w przypadku, gdy w Republice Czeskiej pluralizm jest ograniczony. Prezydent jest wybierany przez parlament na okres pięciu lat i może być ponownie wybrany na drugą kadencję .
    Organem ustawodawczym jest Zgromadzenie Narodowe (386 os.), które jest wybierany przez społeczeństwo na wyborach drogą powszechną, równą, bezpośrednią w głosowaniu tajnym na okres 4 lat. Zgromadzenie Narodowe wybiera premiera i jego zastępców. Obecne Zgromadzenie Narodowe zostało wybrane 11 i 25 kwietnia 2010.
    Przewodniczący Zgromadzenia Narodowego – Kover Laszlo, wybrany 06 sierpnia 2010.
    Władzę wykonawczą sprawuje rząd – Rada Ministrów, składający się z premiera, wicepremiera i ministrów. Premier jest wybierany przez Prezydenta większością głosów członków Parlamentu. Ministrowie mianowani przez prezydenta na wniosek premiera. Przysięga rząd i jest odpowiedzialny przed parlamentem.Obecny rząd został utworzony 03 maja 2010.Premierem Węgier został obrany Viktor Orban.
    Duży wpływ na charakter i mechanizmy funkcjonowania systemów politycznych Republiki Czeskiej i Węgier sprawia system partyjny tych społeczeństw, przede wszystkim dlatego, że partia jest ważną częścią każdego państwa, subiektem aktywnym procesu politycznego i wyborów.
    Obecnie w węgierskim parlamencie istnieje 11 partii – w parlamencie Republiki Czeskiej je są 9.
    Wśród węgerskich partii politycznych warto zwrócić uwagę na takie: Fidesz – Węgierska Partia Obywatelska (centroprawicowa), Węgierska Chrześcijańsko-Demokratyczna Partia Ludowa (prawicowa), Węgierska Partia Socjalistyczna (centrolewicowa), Partia Lepszej Prawicy Węgier (prawicowa), Polityka Może Być Inna (liberalno-lewicowa).
    Partie czeskie róźnią się od węgierskich więlką ilością przedstawicieli komunistycznych poglądów. Pod czas stanowienia demokracji system polityczny Czech dużo zmienił się, właśnie biorąc pod uwagę sytuację istniejącą w Zgromadzeniu Narodowym Węgier. Ta duża pozostłość przedstawicieli komunistzcznych poglądów nie grozi ani rozwoju w polityce, ani rozwoju społeczeństwa. Właśnie broni od tego udział obu państw w Unii Europejskiej. Także ważnym wskaźnikiem na ilość komunistów w Iźbie jest historycznym faktem – wspośród innych krajów Europy Środkowej Czechosłowacja była nawjwiększym zwolennikiem ZSRRu. Oto obecne partie polityczne w Czechach: Świt Demokracji Bezpośredniej (ugrupowanie populistyczne) ,Obywatelska Partia Demokratyczna (prawicowa konserwatywna), TOP 09 lub Tradycja Odpowiedzialność Dobrobyt 09 (centroprawicowa, proeuropejska, konserwatywna), Komunistyczna Partia Czech i Moraw (komunistyczna), ANO 2011 (liberalna), Czeska Partia Socjaldemokratyczna (socjaldemokratyczna), Unia Chrześcijańska i Demokratyczna – Czechosłowacka Partia Ludowa (chadecka).

  11. Yevhen Anhel
    Republika Czeska i Węgry są repulikami parlamentarnymi. Czesi mają parlament z dwoma izbami, co róźni ich od Węgrów z jedną. Oba państwa raczej małe, dlatego obecność dwóch izb wygląda jak jakieś odwoływanie do tradycji i historii. W okres międzywojenny w Czechach już było dwie izby. Po wojnie dopiero1969 roku podobny system znów się pojawił, bo Czechosłowacja stała się państwem federacyjnym. Od tego momentu i do klęski komunizmu, fukcjonowało nawet dwa parlementy – narodowy i federacyjny. Węgrów nic nie wiązało z podobnym systemem, jednak nawiązywuje pamięć historyczna o węgerskim parlamentaryzmie. Według austriacko-węgierskiej ugody 1867 roku, parlament stał się jednym z symbołów wyjątkowośi, co jest bardzo widoczne nawet na podstawie monumentalności jego siedziby.
    Bardzo się róźni sytuacja w obecnym składzie obu parlamentów. Na przykład, na razie na Węgrzech całkowitą przewagę ma konserwatywna partia Fidesz, która zdobyła w 2010 roku 52% głosów. To świadczy o masowym wsparciu idea prawicowych, wywołanym przez specyficzną m.i. naracją zbiorową przeszłości. Czesi wybrali w tym samym roku bardziej rozmaity Parlament, w którym prawie jednąkową niewielką ilość posłów mają przedstawiciele partii socjalno-demokratycznych, prawicowych i komunistycznej. Z drugiej strony, w parlamentach Czechów i Węgrów są przedstawicieli partii, które pochodzą od sił rządzących w czasach komunistycznych.
    Węgierska Partia Socjalistyczna częściowo jest następcą Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej. Na ostatnich wyborach parlamentarnych zdobyła 59 z 386 miejsc w Parlamencie. Podobne raczej wysokie wsparcie ma Komunistyczna Partia Czech i Moraw, która jest jedyną z byłych rządzących komunistycznych partii regionu, jaka nie opuściła część nazwy „komunistyczna”. Na ostatnich wyborach zdobyła prawie 15% głosów wyborców. Partii się udało zdobyć wsparcie bez względu na brak zaakceptowania w systemie państwowym i społeczeństwie. To jest wyraźnikiem jednej z typowych sytuacji konfliktowych na przestrzeni post-komunistecznej: wprowadzenie nowej kultury politycznej.
    Kultura polityczna zawiera różne rzeczy: wiedzę o politycę, emocjalną stronę rozumienia polityki, wyobrażenia o władze, polityczne zachowanie obywateli, oraz in. Moim zdaniem, procez dekomunizacji jest najlepszym wzorem kultury politycznej wybranych państw, ponieważ jak najbardziej powiązany z wskazanymi cechami politycznego życia społeczeństwa. Zwycięstwo nad komunizmem było jak najbardziej emocjalnym, a konsolidacja społeczeństwa pozwoliła wprowadzić w życie opdowiedzialność polityczną.
    Wspólnym dla Czechów i Węgrów jest fakt, że ich społeczeństwom bardzo szybko się udało przeprowadzić lustracje. To wyróźnia ich nie tylko na obszarze Europy Środkowej, lecz także w całym regionie Europy Środkowo-Wschodniej. W niektórych państach podobnego procesu nie było, bo społeczeństwo nie było na takim poziomie dojrzałości. W innych (np. Polsce) lustracja została wprowadzona dość późno – w końcu lat 1990-ch. Także to znaczy, że społeczeństwa wybranych praństw znajdują się trochę bliżej do politycznej kultury Europy Zachodniej, gdzie są kreowane i rozpowszechnione całkiem inne ideały odpowiedzialności za przeszłość, które ściśle związane z bardziej liberalnym i demokratycznym systemem politycznym.
    Dla obu państw obecność systemu komunistycznego nie była dobrowolna, dlatego walka przeciw niego jest wspólną dla obu społeczeństw. Naracje of powstaniach przeciw komunizmu zająły także poważne miejsce w całej historii Europy. Wszędzie pamiętają o Wegrach i Budapeszcie 1956 roku, a także o Czechosłowacji i praskiej wiośnie 1968 r. Wskazane wydarzenia dopełniają naracja zbiorowej przeszłości Czechów i Węgrów, która ma jakieś wspólne cechy tylko pod kontem wspólnych dzieji. Na dodatek można wyodrębić fakt współżycia w Imperium Habsburgskim. Czesi grali znaczącą rolę w tym państwie, jednak, wspierając lojalizm, nie potrafili stać się trzecią potegą Austro-Węgier. Węgry były prawie tysiącletnim królewstwem, co bardziej wpływa na tożsamość Węgrów, niż nieobecność narodowej państwowości Czechów do XX wieku. Trianon i strata 2/3 obszarów królewstwa stało się traumą zbiorową, która do dziś funkcjonuje. Obecność traumy post-imperialnej jest główną cechą, która odróżnia Węgrów od Czechów.
    Podsumowując: pod względem ustroju politycznego Czechy i Węgry to bardzo podobne państwa, jednak mają całkiem odmienne systemy polityczne. W tym kontekście głównym wyróżnikiem węgierskiego systemu jest narracja zbiorowa przeszłości która dzisiaj wpływa nawet na system partyjny. Z drugiej strony, są wspólne elementy wyznaczone przez przeszłość komunistyczną, np. kultura polityczna.
    Bibliografia
    1. Piotr Wandycz. Cena wolności. Historia Europy Środkowo-Wschodniej od średniowiecza do współczesności , Kraków: Znak 1995.
    2. Elections: What’s on the menu. Graham Matthews. Prague Daily Monitor. 25 October 2013 // http://praguemonitor.com/2013/10/25/elections-whats-menu
    3. Krisztina Than and Gergely Szakacs. Fidesz wins Hungary elections with strong mandate. 11 April 2010 // http://www.reuters.com/article/2010/04/12/us-hungary-election-idUSTRE63A1GE20100412

    1. Całkiem nieźle usiłował Pan sobie dać radę z tym porównaniem, choć nie zawsze zgodziłbym się z Pańskimi ocenami. Jak to jest z tą lustracją w obu przypadkach? Słusznie natomiast podkreśla Pan węgierską „traume Tranion”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s