Debata 5 – Warszawa 1945-1989 – najkrótsza opowieść

Załóżmy taką sytuację – do Warszawy przyjechała niewielka międzynarodowa grupa studentów i dostaliście zadanie aby w 15 min. opowiedzieć o historii Warszawy w latach 1945-89. Nie możecie swoich kolegów oprowadzać po mieście macie im natomiast w krótki, zwięzły sposób powiedzieć co działo się w Warszawie w tym okresie. Oczywiście Warszawa jest stolicą Polski i stąd historia Warszawy to w jakiejś mierze obraz historii całego kraju – Waszym jednak zadaniem jest opowiedzieć to tak aby była to historia miejsca w jakim się znajdujecie (nawet jeśli uwzględniacie wydarzenia ogólnopolskie). Oczekuje się też od Was, że nie skoncentrujecie się na dwóch-trzech ciekawostkach historycznych, ale dokonacie syntezy (oczywiście niezwykle skrótowej i subiektywnej).

Proszę na koniec podać materiały jakimi się posługiwaliście. Jak zwykle macie 800-1200 znaków na Wasz esej.

31 thoughts on “Debata 5 – Warszawa 1945-1989 – najkrótsza opowieść

  1. Temat ostatniej już debaty na jaki przyszło wypowiedzieć się uczestnikom wykładów traktujących o współczesnych polskich sporach o sens dziejów najnowszych oraz polskiej narracji i pamięci społecznej po 1989 roku wydaję się niezwykle atrakcyjny. Co więcej o jego atrakcyjności nie świadczy jedynie fakt, iż dla niektórych była to ostatnia szansa na uzyskanie zaliczenia. Warszawa. Miasto, które wywołuje często skrajne emocje. Jedni ją uwielbiają, inni starają się omijać „szerokim łukiem.” Studenci Uniwersytetu Warszawskiego zostali poproszeni aby opowiedzieć o historii tego miejsca gościom z zagranicy. Można domniemywać, iż osoby, które zamieściły swoje opowieści, pochodzą z różnych części Polski, zdarzają się również wypowiedzi obcokrajowców. Sprawia to, iż często w rolę przewodnika, wciela się osoba, która sama chętnie zajęła by miejsce uczestnika wycieczki. Jak zauważyła jedna z wypowiadających się osób: „Paradoksalnym jest także to iż w pewnym sensie jestem turystą we własnym mieście, gdyż opowiem o rzeczach których świadkiem nie byłem”. Turystą historycznym, detektywem, poszukiwaczem przeszłości, jesteśmy wszyscy. Nikt z nas wypowiadających się, nie może pamiętać lat 80 czy nawet początku lat 90 XX wieku. Część studentów, w stolicy mieszka dopiero parę lat a przełomowe wydarzenia do których się odwołuje pamięta jedynie z lekcji historii czy opowieści rodziców. Niemniej po przeczytaniu komentarzy, wyczuwalny jest często osobisty charakter autorów do danego tematu. Świadczyć to może o tym iż Warszawa i jej historia nie pozostaje obojętna i porusza.
    Większość wypowiadających się, zwróciła uwagę na te same wydarzenia, sporo miejsca poświęcając odbudowie Stolicy. Osoby wypowiadające się, zauważają iż obecny wygląd miasta jest zdeterminowany przez jego tragiczną historię. Pan M.Z. piszę: „I tak w 1947 r. rozpoczął się w historii nie tylko miasta, ale całego kraju rozdział >>cały naród odbudowuje stolicę<>kapitalistycznym<>zrównana z ziemią<>podnieść się ze zbombardowanych popiołów<>Starszych pań z pieskami i miejscowych meneli. Katolików spieszących na mszę do dominującego nad placem kościoła Wszystkich Świętych i Żydów zwiedzających dawne rejony getta, Synagogę Nożyków i ul. Próżną. Mieszkańców blokowiska Za Żelazną Bramą i biznesmenów z sąsiedniego biurowca Deutsche Banku<>S<>Solidarność<>obaliła komunizm<>Okrągłym stole<>Przyjaciele<>Niech zstąpi Duch Twój! Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi!<>nie rusza<<) i wchodzenia w szczegóły (co wiele koleżanek i kolegów powyżej zrobiło). Pozwala za to naszym gościom umiejscowić jakoś Polskę i jej historię w znanym im świecie, co jest dobrą bazą do przyszłego poszerzania wiedzy.”
    Podsumowując, większość studentów opowiadając przyjezdnym o historii Warszawy w latach 1945-1989 wybrała by te same wydarzenia. Zaczynając od dźwignięcia się z gruzów miasta poprzez poruszenie tematu budowy Pałacu Kultury i Nauki jasno można wykazać, czym dla Polski była II woja światowa i w jak tragicznym miejscu znalazła się nasza Ojczyzna po jej zakończeniu. (pomimo uczestnictwa w wojnie po stronie zwycięzców). Być może po wysłuchaniu tych opowieści, zagraniczni goście w jeszcze większym stopniu zrozumieliby specyfikę miejsca w którym się znajdują. Warszawa – miasto, które odrodziło się jak Feniks z popiołów. Wydarzenia z 1968 roku, protest studentów, samospalenie Ryszarda Siwca, czy przymusowa emigracja żydów z Polski jasno pokazuje jak funkcjonowała władza w tym okresie. Większość biorących udział w debacie, opowieść skończyłoby na przedstawieniu odbudowy Zamku Królewskiego symbolizującego odbudowę całego kraju oraz obradach „Okrągłego Stołu”. Wydarzenia z Pałacu Prezydenckiego, które do dzisiaj różnie są interpretowane, rozpoczynają nowy etap w historii wielkiego narodu. Czy da się jednak o tym wszystkim opowiedzieć w 15 minut?

  2. W 1945 roku Warszawa była kompletnie zniszczona. Blisko 65% miasta przestało istnieć. Wraz z zniknięciem z mapy „Paryża Północy” w otchłań odeszli jego przedwojenni mieszkańcy. Można by powiedzieć, że kultura warszawska i jej przedstawiciele, czyli warszawianie (jak to się kiedyś pięknie mówiło) byli na wyginięciu. Stolica i jej gwar wielkomiejski szyk została poddana wielkiej probie. Po wojnie do Warszawy ciągnęły tabuny ludzi w celu jej odbudowania. Cegiełka po cegiełce, pieczołowicie odgrózowywano miasto skazane na klęskę. Nie sposób nie wspomnieć o sytuacji politycznej. po 1945 roku Polska zamknięta została za żelazną kurtyna i odbiło się to także na Warszawie. Stawiano monumentalne budowle w rodzaju PKiN, pomniki przyjaźni Polsko-Radzieckiej. Na zgliszczach przedwojennych kamiennic stawiano całkowicie nowe osiedla np. MDM. Ingerowano w tkankę miejską powoli przerabiając ją na modłę socrealizmu. Odbudowano także przedowojenne zabytki np Zamek Krolewski, Stare Miasto. Realizowano supernowoczesne jak na tamte realia jak Dworzec Centralny. Warszawa straciła swój wcześniejszy charateker i świeciła nowym blaskiem. Niekoniecznie lepszym. Krajobraz Stolicy zaburzano wielkimi blokami np. osiedle Za Żelazną Brama. Teraz jest to norma, jednak wtedy było to coś nie do pomyślenia. Wraz z biegiem lat Warszawa i jak jej mieszkańcy (bo już nie Warszawianie) wzbogacali miasto, tkneli w nie nowe życie. Pomimo szarego i cieżkiego życia w komunistycznych realiach miasto tętniło życiem. Historia Warszawy jest niesamowita ponieważ miasto, które nieistniało zostało zbudowane od nowa. Ciężką praca tysiąca rąk polek i polaków odbudowano na nowo Stolicę Polski i jej charakter.

  3. W 1945 roku Warszawa to zgliszcza. Wojny nie przetrwała cenna architektura ( np. Pałac Saski, którego fragment to dzisiejszy Grób Nieznanego Żołnierza ) oraz wielu wspaniałych ludzi, którzy zginęli z rąk wroga ( w samym Powstaniu Warszawskim ponad 60 tys. cywilów ).
    17 stycznia 1945 roku do Polski wkraczają wojska ZSRR. Od tego momentu Polska staje się satelitą Związku Radzieckiego.
    W 1948 r. powstaje Polska Zjednoczona Partia Robotnicza wprowadzając realnie w życie system monopartyjny, który trwa, aż do roku 1989. Jednym z symboli tej władzy jest Dom Partii (1952) oraz Pałac Kultury i Nauki (1955) .
    Proces centralizacji władzy został zwieńczony uchwaleniem Konstytucji PRL (1952), w której pojawił się zapis o stołeczności Warszawy.
    W 1955 roku w Pałacu Prezydenckim został podpisany Układ Warszawski – sojusz polityczno-militarny, zrzeszający państwa „bloku wschodniego” , będący w tej części Europy przeciwwagą dla NATO.
    Bardzo ważną datą jest rok 1968 – masowe protesty studentów (w stolicy i innych miastach ) przeciwko cenzurze i ograniczeniu wolności słowa zapoczątkowały wielki kryzys polityczny. Ze względu na duże społeczne poparcie dla strajkujących wydarzenie to odegrała istotną rolę w kształtowaniu się opozycji. Kolejnym wielkim wydarzeniem była pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do Polski (1979). Wizyta Papieża wzmocniła morale społeczeństwa i popchnęła je w kierunku zmian. Już rok później powstała legendarna „Solidarność” , która z Lechem Wałęsą na czele „obaliła komunizm” albo jak kto woli – dogadała się z nim przy „Okrągłym stole”. PRL zamienił się III RP, a demokracja zwyciężyła nad totalitaryzmem.

    Anna Radziwiłł , Wojciech Roszkowski – Historia dla maturzysty . Wiek XX. PWN , Warszawa 2006
    Wojciech Roszkowski – Historia Polski 1914- 2005 . PWN, Warszawa 2006
    Wiesław Kot – PRL czas nonsensu. Publicat, Poznań 2007

  4. Zadanie trudne, gdyż opowiedzenie historii przeszło czterdziestu lat, dotyczącej takiego miasta jak Warszawa, wymagałoby kilkusetnego zwiększenia objętości eseju. Jako, że jest to jednak niemożliwe skupię się bardziej na zobrazowaniu sytuacji w tym okresie aniżeli wyliczania kolejnych dat. Warszawa jest miastem, które podczas drugiej wojny światowej zostało doszczętnie zniszczone. Potwierdzeniem tych słów jest fakt, iż lewobrzeżna część miasta została zniszczona w 84%, biorąc zaś pod uwagę całe miasto było to 65%. Skala tego zjawiska spowodowała, iż od razu po wojnie masowo ściągano ludzi z innych części kraju, gdyż Warszawiaków było zwyczajnie za mało by w szybkim czasie przystąpić do odbudowy Stolicy. Represyjny system polityczny, wzorowany na modelu radzieckim zakładał szybką industrializację kraju co miało również wpływ na realizowanie inwestycji infrastrukturalnych. Na przestrzeni tych czterdziestu lat znacząco wzrosła liczba mieszkańców miasta, skutkiem czego było stopniowe „wchłanianie” podwarszawskich miejscowości jako kolejnych dzielnic, co przyczyniło się do tego iż Warszawę można określać mianem aglomeracji. Nie należy zapominać o istotnych inwestycjach tego okresu: Pałac Kultury i Nauki-obiekt może niezbyt praktyczny jednakże będący wizytówką Warszawy po dziś dzień, Dworzec Centralny- perła w koronie polskiego kolejnictwa, Trasa Łazienkowska, Trasa W-Z czy też wspominana już odbudowa Starówki. Warszawa w okresie 1945-1989 napewno cechowała się bardziej dynamicznym rozwojem aniżeli większa część kraju. Związane to było ze stołecznością, przez co miasto cieszyło się sympatią partyjnych notabli, świadczą o tym chociażby luksusowe hotele jak słynna już Victoria. Choć rozwój miasta nie był może harmonijny, ze względu na panujący ustrój (początek odbudowy Zamku Królewskiego to 1971 rok, zakończenie 1984 czyli przeszło trzydzieści lat po wojnie) bez wątpienia można stwierdzić, iż miasto stołeczne po raz kolejny w historii pokazało swą siłę.

  5. Pogodziłam się już dawno temu z faktem, i polecam to także innym mieszkańcom, że Warszawa nie należy do najpiękniejszych stolic europejskich. Podejmowane są oczywiście stałe próby przedstawienia Warszawy jako miasta pięknego, na miarę innych stolic europejskich, ale niestety są to próby karkołomne i chyba sprawdza się tu przysłowie, że „z pustego i Salomon nie naleje”. Próżno szukać w Warszawie miejsc naprawdę porażających urokiem (są zacne wyjątki!) pod względem urbanistycznym, niewiele (chociaż oczywiście są!) jest oryginalnych budowli unikatowym pod kątem architektonicznym. Nie ma wątpliwości, że Warszawie brakuje bardzo wiele do wspaniałości Paryża, Wiednia, Pragi, czy Budapesztu..
    Moja opinia zabrzmiała zapewne bardzo brutalnie, ale za chwilę spróbuje ją nieco złagodzić. Kocham swoje miasto. Po prostu chcę wydać o nim obiektywną i rzetelną opinię i pokazać za co należy naprawdę szczerze kochać Warszawę. Nie będę zatem opowiadać o tym jak bardzo jest wspaniała i piękna. Chcę opowiedzieć dlaczego jest właśnie taka jaka jest. Dlaczego panuje tu nieład architektoniczny, dlaczego bardziej niż Budapeszt przypomina Mińsk białoruski, dlaczego zamiast urokliwych kamienic i parków mamy tu ogromne ilości szarego betonu i osiedla „z jednej płyty”. W końcu chcę powiedzieć, że piękno miasta to rzecz niezwykle ważna, jednak istnieje coś jeszcze ważniejszego, coś mniej uchwytnego, co możemy nazwać atmosferą miasta i jestem pewna, że Warszawa może pod tym względem zajmować miejsce w europejskiej czołówce.
    Ważnym miejscem dla historii Warszawy jest zniszczone podczas II wojny światowej prawie w stu procentach Stare Miasto. Przed wojną mówiono o unikatowym uroku architektonicznym Warszawy, o tym, że porażała ilością pięknych sklepowych neonów, niektórzy śmieli mówić o niej jak o „Paryżu Północy” albo przyrównywali do wspaniałego Budapesztu. Po wojnie na wschodnią część Europy zapadła „żelazna kurtyna”, a Polska znalazła się pod wpływami Związku Radzieckiego. Odbudowa miasta przypadła zatem na czasy mało przyjazne, co naturalnie znalazło swoje odbicie również w planowaniu przestrzeni miejskiej. W roku 1945 utworzono Biuro Odbudowy Stolicy. Ze względu na bardzo poważne zniszczenia wojenne Warszawy dyskutowano nawet przeniesienie stolicy państwa do Krakowa, Łodzi lub Poznania. Ostatecznie jednak zaniechano tych planów. Toczyła się za to walka między urbanistami o przyszły wygląd stolicy. Wiele ulic i budynków miało szczęście odzyskać swój przedwojenny wygląd. Jednak stylem dominującym stała się sztuka realizmu socjalistycznego, mającą swe odbicie w planowaniu przestrzeni miejskiej i architektury. Zdecydowano się więc w przeważającej większości projektów nie odtwarzać miasta takim, jakim było przed wojną, tylko zgodnie z zasadami socrealizmu. Wykazano się tym samym brakiem zrozumienia dla architektury z przełomu XIX i XX wieku i planowano miasto z naciskiem na skrajny funkcjonalizm i kierując się regułą radykalnego rozluźnienia dotychczasowego charakteru zabudowy miejskiej. Oznaczało to poważną zmianę przedwojennego układu urbanistycznego miasta. Warszawa odbudowywała się dzięki codziennej, żmudnej pracy warszawiaków, ale także żołnierzy sowieckich, którzy pomagali przy budowaniu mostów, elektrowni, filtrów itp.
    W Warszawie istnieje obecnie bardzo silny resentyment przedwojenny. Wspomina się jak miejsca wyglądały kiedyś, a jak wyglądają obecnie. Chętnie pokażę zagranicznym gościom w Internecie m.in. centrum miasta, pl. Trzech Krzyży, pl. Unii Lubelskiej itp. W 1953 odbudowano Stare Miasto, a następnie Krakowskie Przedmieście i Nowy Świat. W latach 1950- 1952 została wybudowana Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa (tzw. MDM), a także osiedle Muranów, które jest przykładem obowiązującej wówczas doktryny socrealizmu w architekturze. Pałac Kultury budowany w latach 1951-53 stał się symbolem „nowej” Warszawy. Był to prezent od Stalina dla Bieruta i stanowi do tej pory symbol komunistycznego dziedzictwa. Warto powiedzieć gościom, że opinia na temat PKiN i jego przyszłości podzieliła Polaków- niektórzy widzą w nim element naszej historii, który należy zachować, inni najchętniej zrównaliby ten symbol sowieckiej niewoli z ziemią.
    Kolejnym ważnym historycznie miejscem w Warszawie jest Pl. Konstytucji (dawny Pl. Zwycięstwa), na którym Jan Paweł II odprawił historyczną mszę, podczas której padły słowa: „Niech zstąpi Duch Twój! Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi!” Warto przytoczyć też losy Stadionu Dziesięciolecia, który po 1983 stopniowo niszczał, w końcu zamieniając się w największy w Europie bazar – Jarmark Europa. Ciekawym miejscem jest też Uniwersytet Warszawski, który nie tylko wykształcił wiele wybitnych jednostek tamtych czasów, ale także był zaczynem wydarzeń w 1968 roku. 8. marca 1968 w trakcie kryzysu politycznego Marca 1968, na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego został rozgromiony wiec młodzieży akademickiej. Warto wspomnieć też o Domu Partii przy Rondzie de Gaulle’a, który po 1989 roku został przerobiony na siedzibę giełdy. Jest to przekształcenie symboliczne dla zmian ustrojowych, które nastąpiły. Można wspomnieć, że w roku 1955 w Warszawie został podpisany Układ Warszawski. Ważnym dla powojennej historii Warszawy miejscem był także plac Defilad w Warszawie. W 1956 miał tu miejsce historyczny wiec Gomułki, w którym uczestniczyło 300 tys. ludzi. Przy ul. Żwirki i Wigury w budynku koszar pułku łączności Wojsk Obrony Powietrznej Kraju 13. grudnia 1981 roku nagrane zostało oświadczenie generała Jaruzelskiego o wprowadzeniu stanu wojennego, wyemitowane kilka godzin później w telewizji. W 1989 natomiast doprowadzono do obrad Okrągłego Stołu, które miały miejsce w warszawskim Pałacu Namiestnikowskim. Był to początek upadku komunizmu w Polsce i transformacji ustrojowej PRL.
    Warszawa w mojej opinii nie jest miastem pięknym, ale czuć w niej oddech historii, słychać echo krwawych i nieszczęśliwych wydarzeń, które niestety odcisnęły na jej wyglądzie trwałe piętno. Jestem jednak dumna ze swojej stolicy i jej mieszkańców, a zniszczenia w dużej mierze odzwierciedlają bohaterską historię miasta, m.in. Powstanie Warszawie- bohaterski zryw, niejednoznaczny w ocenie, ale jednak bardzo charakterystyczny dla polskiej romantycznej duszy. Aby lepiej poznać historię tych wydarzeń polecam odwiedzić zagranicznym gościom Muzeum Powstania Warszawskiego przy ul. Okopowej. Po wojnie nastąpiły trudne czasy i żal pomyśleć jak niefortunne okazały się także dla planowania przestrzeni Warszawy. Dzisiejsza Warszawa jest zupełnie innym miastem niż miasto przedwojenne. Tylko niektóre dzielnice zachowały swój przedwojenny charakter, a obecny kształt urbanistyczny miasta jest całkowicie odmienny od zabudowy sprzed zniszczeń. Szlaki komuniacyjne biegną w innych kierunkach, a wiele głównych przedwojennych ulic jest dziś ulicami peryferyjnymi. Architektura budynków, które odrestaurowano jest także zazwyczaj odmienna od wcześniejszej. Fasady zabytkowych budynków są z dużo bardziej oszczędne i stylizowane na inne epoki. To wszystko jednak w połączeniu z „duszą” mieszkańców tworzy niepowtarzalny klimat miasta, w którym, moim zdaniem, naprawdę warto się zanurzyć.

  6. Gdyby przyszło mi opowiedzieć komuś w kilku słowach o losach Warszawy w latach 1945-1989 na pewno wyjaśniłabym mojemu turyście dlaczego nasza Starówka wcale nie jest taka stara. W tym celu nawiązałabym do wojennej historii Warszawy, tego w jak ogromnej mierze stolica została zniszczona w czasie drugiej wojny światowej. Opowiedziałabym również o projekcie przeniesienia stolicy do innego miasta, gdyż wiele osób nie wierzyło, że Warszawę da się w ogóle odbudować.
    Kolejnym punktem mojego opowiadania byłyby losy Pałacu Kultury, budynku, który stał się poniekąd symbolem Warszawy. Trzeba podkreślić, że jest on nie bez podstawy łączony z propagandą komunistyczną. Historia powojennej Warszawy to w ogromnej mierze losy Polski Rzeczpospolitej Ludowej, państwa rządzonego przez władze komunistyczne i będącego pod zwierzchnictwem Rosji. Nawiązując do czasów komunistycznych należałoby wymienić takie wydarzenia jak: poznański czerwiec ’56, wydarzenia marcowe roku 1968, bunt robotników na Wybrzeżu, sierpień’80, którego sukcesem było utworzenie Niezależnego Samorządu Związku Zawodowego „Solidarność”. Wszystkie te zdarzenia są najlepszym dowodem na to, że Polacy nigdy nie pogodzili się z ustrojem komunistycznym i zwierzchnictwem Rosji nad naszym państwem.
    Na pewno bardzo istotnym wydarzeniem zarówno dla Warszawy, jak i dla całej Polski był wybór Karola Wojtyły na papieża w roku 1978. Poruszając ten wątek należy wspomnieć o pielgrzymkach Jana Pawła II, które często zaczynały się właśnie od Warszawy. Oczywiście najbardziej słynną podróżą papieża jest pierwsza pielgrzymka, kiedy to, padły na placu Zwycięstwa słowa, które stały się jednym z pierwszych haseł „Solidarności”.
    Ważnym wydarzeniem, którego nie sposób pominąć jest sierpień 1989 roku, kiedy to zostaje powołany nowy rząd z Tadeuszem Mazowieckim na czele.
    Jak widać los Polski, to bardzo często losy samej Warszawy. W tym mieście podejmowano decyzje istotne dla naszego państwa. Tutaj również zginęło wielu ludzi wytrwale broniąc niepodległości całego kraju.

  7. Warszawa podzieliła wojenne losy całego kraju – była całkowicie zrujnowana. Mimo przynależności do aliantów, nasz los został wyznaczony odgórnie. Polska na 45 lat trafiła za żelazną kurtynę. Komunizm odbił przez ten czas na stolicy olbrzymie piętno. Nie można sobie teraz wyobrazić naszej stolicy bez „wspaniałych” przykładów socrealistycznej architektury, np. Pałacu Kultury i Nauki czy też pomników upamiętniających „bratnią walkę Armii Czerwonej i Armii Polskiej”.
    Cofnijmy się jednak aż do lata 1945 roku. Przedwojennej Warszawy „Paryża północy” już nie ma. Jest za to morze ruin. Powoli, krok po kroku odbudowano stolicę. Swoistym uwieńczeniem odbudowy stolicy było odbudowanie Zamku Królewskiego w 1974 roku. Koniec II wojny światowej przyniósł pokój, ale i terror epoki stalinowskiej. Odwilż ’53 roku, spowodowana śmiercią Józefa Stalina dała chwilę wytchnienia, jednak nie na długo.
    W 1967 Polska Zjednoczona Parta Robotnicza rozpoczyna szeroko zakrojoną antysemicką propagandę. Dochodzi do odsuwania od ważnych stanowisk państwowych, wyrzucania pracowników naukowych placówek oświatowych, czy też zwyczajnych zastraszeń, pozbawiana obywatelstwa i wydalenia z kraju osób pochodzenia żydowskiego. W 1968 w Warszawie rozpoczyna się protest studentów przeciwko cenzurze i braku wolności słowa. Protesty mimo sprawnego pacyfikowania przez reżim komunistyczny, zaczynają wyłaniać przyszłych liderów opozycji. Kolejnym ważnym wydarzeniem dla kraju, z życia Warszawy, było samospalenie Ryszarda Siwca w 1968 roku – jako znak protestu na agresję wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. Polska armia także brała udział w tym wydarzeniu. Historia toczyła się dalej. Następnym ważnym wydarzeniem był rok 1979, który to stał się zapowiedzią nowego jutra za sprawą pierwszej wizyty nowo wybranego papieża Jana Pawła II i jego historycznego przemówieniem na Placu Zwycięstwa (obecny Plac Józefa Piłsudskiego), w którym padły słowa: „Niech zstąpi Duch Twój! Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi!”. Słowa te padły na żyzny grunt. Działalność ludzi protestujących w przeszłości trwały nadal. Zaowocowało to w latach 70. Komitetem Obrony Robotników, a w roku 1980 „Solidarnością”. Cały naród zaczął pracować na swoją przyszłość. Dzięki ogólnej mobilizacji „Solidarność” stała się największym zrywem społecznym w bloku wschodnim. Dzięki niej rozpoczęły się najpoważniejsze przemiany polityczne, prowadzące do upadku komunizmu.

  8. Podczas II Wojny Światowej zginęło 6 mln obywateli Polskich. Państwo było w ruinie. Warszawa, po powstaniu byłą doszczętnie zniszczona. Mimo iż, znaleźliśmy się w gronie zwycięzców wojny, to w wyniku porozumień mocarstw, wprowadzono w Polce sprzeczny z wolą obywateli ustrój społeczny i gospodarczy. Polska znalazła się pod panowaniem ZSRR jako jedno z państw bloku wschodniego. Z autorytarnym rządem, sterowanym przez ZSRR. Okres do 56′ był okresem stalinowskim, pełnym surowych represji. Przeciwstawiający się nowemu porządkowi byli mordowani lub wsadzani do więzień. Symbolem nowego porządku, był Pałac Kultury im. Stalina. Odbudowa zniszczonej Warszawy w początkowym etapie przebiegała względnie dobrze. Szybko jednak okazało się socjalistyczny sposób gospodarowania nie zdał egzaminu, czyniąc Polskę biednym krajem, a Warszawę biedną na tle zachodnich metropolii. Polacy wielokrotnie buntowali się przeciwko działania władzy. Dekada lat 70′ upłynęła pod znakiem zaciągania znacznych pożyczek i postępującej nieudolności gospodarczej państwa. Zakończono wówczas odbudowę Zamku Królewskiego. W 1979′ roku odbyła się pielgrzymka papieża. Energia społeczna wytworzona przez wizytę i przemówienie na Placu Zwycięstwa w Warszawie, i w innych miastach, które bacznie obserwowała niemal cała Polska oraz działania opozycji (której głównym ośrodkiem była Warszawa), doprowadziły do kolejnej fali strajków. Tym razem niemożliwych do zatrzymania. Powstała „Solidarność”, czyli ruch społeczny kontestujący system. Władza wobec wzrastającej siły „Solidarności” zdecydowała się na radykalny krok- wprowadziła stan wojenny, zamykając działaczy do więzień i wprowadzając nadzór wojskowy nad instytucjami. Wprowadzona np. godzinę policyjną, zaostrzono cenzurę i represję. Dekada lat 80′ była okresem głębokiej stagnacji i postępującego rozwarstwienia poziomu życia i zorganizowania państwa pomiędzy Polską i krajami zachodnimi. Zbiega się to z postępującym kryzysem legitymizacji władzy. Władza decyduje się przeprowadzić reformy, lecz najbardziej radykalne z nich- są wobec jej słabej legitymizacji niemożliwe do przeprowadzenia. Wobec tego przeprowadza rozmowy z opozycją. Opozycja zgadza się wspomóc władzę, poprzez włączenie się w proces jej sprawowania za cenę uruchomienia stopniowego procesu demokratyzacji państwa (m. in. poszerzenia sfery wolnego słowa, rejestracji Solidarności, utworzenia Senatu z siedzibą w Warszawie). 4 czerwca 1989 doszło do niekonfrontacyjnych wyborów. Kandydaci Solidarności zwyciężyli zdecydowanie, zdobywając prawie wszystkie mandaty jakie mogą. Umożliwiło to ostatecznie odrzucenie dawnego ustroju. Dawną siedzibę partii w Warszawie, zamieniono na giełdę.

  9. Postawione pytanie o tyle mi pasuje, że z zawodu jestem przewodnikiem turystycznym i na co dzień mam możliwość (i zazwyczaj dużą przyjemność) pokazywania obcokrajowcom naszego miasta, a tym samym jego historii. Piętnaście minut – to z jednej strony bardzo mało, z drugiej – wystarczająco, by krótko przedstawić naszą historię. Grunt to mieć świadomość, że turyści nie mają zazwyczaj najmniejszego pojęcia o współczesnej historii Polski. Nim zaczniemy się na nich oburzać, powinniśmy wylosować sobie trzy państwa świata i powiedzieć coś o ich historii. Słabo pójdzie nam z Czechami czy Hiszpanią, a co dopiero z dowolnym krajem Afryki? Jeżeli już rozumiemy, że musimy działać na absolutnych podstawach, powinno się (moim zdaniem!) skupić na przekazaniu następujących faktów:
    1. Że Polska, choć walczyła w drugiej wojnie światowej po „dobrej stronie” i poniosła wielkie straty (np. warto polecić turystom wystawę o zniszczeniu i odbudowie Zamku; trzeba jednak być tam z nimi i tłumaczyć) została zajęta przez Związek Radziecki i na wzór radziecki przemieniona.
    2. Że komunizm był zły (to nie jest dla wielu turystów oczywiste) i został nam narzucony (czego symbolem był PKiN).
    3. Że mimo trudności i dyktatury Polacy dokonali bardzo wiele w tym czasie (turystycznie – odbudowa Starego Miasta i Zamku) i mamy prawo być z tego dumni.
    4. Że od samego początku marzyliśmy o wolności i wreszcie dzięki konsekwentnej pracy (nie jednorazowemu zrywowi, ale pracy w kolejnych dekadach) ją odzyskaliśmy.
    Takie ujęcie sprawy pozwala uniknąć przesadnie martyrologicznej narracji (co obcokrajowców zazwyczaj zupełnie „nie rusza”) i wchodzenia w szczegóły (co wiele koleżanek i kolegów powyżej zrobiło). Pozwala za to naszym gościom umiejscowić jakoś Polskę i jej historię w znanym im świecie, co jest dobrą bazą do przyszłego poszerzania wiedzy.

  10. Krótki spacer po Warszawie rozpoczynamy na rondzie de Gaulle’a, pod budynkiem, w którym mieściło się Biuro Odbudowy Stolicy, które powołano po wojnie do odbudowania leżącej w gruzach Warszawy. Do dziś na budynku widnieje hasło: cały naród buduje swoją stolicę. Faktycznie w odbudowę miasta zaangażowali się bardzo licznie mieszkańcy, ci którzy przeżyli Powstanie i ci którzy powracali po wojnie do zrujnowanej stolicy, inteligenci i robotnicy z wielkim trudem i zaangażowaniem pracowali przy odbudowie. Pod naciskiem partii komunistycznej Biuro Odbudowy Stolicy zdecydowało nie odtwarzać miasta takim, jakim było przed wojną, tylko zgodnie z zasadami socrealizmu. Wiele wartościowych, nadających się do rekonstrukcji kamienic zostało rozebranych. Nowy Świat, Krakowskie Przedmieście, Starówka to nieliczne przykłady rekonstrukcji starego układu kamienic. Do dziś starzy warszawiacy wspominają miasto, którego już nie ma, które pozostała tylko w ich pamięci. Mijamy ulicę Ordynacką, jeśli będziemy mieć szczęście spotkamy Tadeusza Konwickiego, pisarza, który mieszka przy Nowym Świecie, świadka PRLu, opisującego jak z 1955 w miejscu starego układu ulic w centrum Warszawy powstawał Pałac Kultury i Nauki im. Józefa Stalina, przez wiele lat odbierany jako symbol dominacji ZSRR na Polską.
    Docieramy do uniwersytetu. Po zakończeniu okresu stalinowskiego, najbardziej represyjnego czasu PRL-u, nastąpił krótki czas odwilży październikowej po dojściu Gomułki do władzy, jednak bardzo szybko okazało się, że nie ma wielkich nadziei na zmianę. W 1967 partia rozpoczyna antysemicką akcję odsuwania od władzy, wyrzucania z uniwersytetu, zwolnień i wydaleń z kraju osób pochodzenia żydowskiego. W 1968 rozpoczyna się protest studentów przeciwko cenzurze i braku wolności słowa pod pomnikiem Adama Mickiewicza. W wyniku tej demonstracji na uniwerytecie Adam Michnik i Henryk Szlajfer zostali wyrzuceni z uczelni. Zwolnieni z uniwersytetu zosali m.in. prof. Bauman i prof. Kołakowski. Chociaż protesty zostało stłumione, a wiele osób żydowskiego pochodzenia została zmuszona do wyjazdu, działania ludzi porstetusjących w 86 trwały nadal. Zaowocowało to w latach 70. Komitetem Obrony Robotników, a w roku 80 Solidarności. Dzięki zaangażowaniu milionów Polaków w ten ruch społeczny, udało się obalić system komunistyczny, tak oto od 1989 mamy więc uniwersytet bez cenzury, wolność słowa i wolną Polskę.

  11. Zagranicznych gości zaprosiłabym może do jakiejś kawiarenki na Starej Pradze, by poczuli trochę klimatu tej starszej Warszawy. Praga dobrze oddaje bowiem klimat Warszawy przedwojennej, nie była tak zniszczona, jak druga strona Warszawy, która po Powstaniu Warszawskim została prawie całkowicie zrównana z ziemią. Opowieść zaczęłabym w takim razie od II WŚ, kiedy to w 1944 roku na Pradze Stalin zatrzymał front i czekał, obserwując jak po drugiej stronie Wisły wykrwawia się walcząca w Powstaniu Warszawa. Już jesienią tego samego roku na Pradze swoje siedziby miały nowe władze. Po wojnie, w 1951 roku otwarto na Pradze Fabrykę Samochodów Osobowych, słynne FSO, w której produkowano Syreny, Warszawy i Polonezy – dzisiaj kultowe już symbole PRL-u. FSO stała się miejscem pracy do kilkunastu tysięcy osób. Drugą wielką inwestycją na prawym brzegu Wisły była budowa Stadionu Dziesięciolecia – kolejnego symbolu PRL-u. Przez lata pełnił funkcję obiektu olimpijskiego z pełnowymiarowym boiskiem i bieżnią lekkoatletyczną. W czasach największych imprez mogło na nim zasiąść nawet 100 tysięcy widzów. Do budowy Stadionu użyto gruzów zabudowy Warszawy, zniszczonej podczas kampanii wrześniowej i Powstania. Obiekt otwarto po 11 miesiącach – w rekordowo szybkim tempie, oczywiście 22 lipca, w dniu święta PRL, czyli uchwalenia Manifestu Lipcowego. Na Stadionie odbywały się wielkie wydarzenia sportowe, ale także inne uroczystości propagandowe, jak na przykład obchody ważnych dla PRL rocznic, dożynki, finisze Wyścigu Pokoju. Stadion zatem był miejscem bardzo symbolicznym dla historii Warszawy w okresie 1945-1989. Wydarzeniem, które odzwierciedlało ważny moment powojennej historii Polski, było samospalenie Ryszarda Siwca w 1968 roku – jako znak protestu na agresję wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. Kolejne ważne wydarzenie to msza święta odprawiona przez Jana Pawła II w 1983 roku. W tym też roku rozegrano na nim ostatni mecz piłkarski. Polska zmierzyła się z Finlandią, a mecz zakończył się wynikiem 1:1. Rok 1983 był zatem ostatnim rokiem świetności Stadionu X-lecia. Po 1983 obiekt sukcesywnie niszczeje, w końcu zamieniając się w największy w Europie bazar – Jarmark Europa. Podobnie dzieje się z całą dzielnicą, brak dalszych inwestycji doprowadza do zaniedbania, niszczenia starych, przedwojennych budynków. Ale może dzięki temu Praga zachowała do dzisiaj swój niepowtarzalny urok? Myślę, że na pewno praska atmosfera zrobiłaby na turystach duże wrażenie🙂.
    Jednak, aby lepiej przyjrzeć się miastu i jego historii musimy zwiedzić także drugą stronę. Jest tam również kilka symbolicznych miejsc, które w skrótowy sposób mogą uzmysłowić historię lat 1945-1989. Pierwszym z nich i najbardziej oczywistym jest PKiN. „Podarunek” od Związku Radzieckiego, oddany do użytku w 1955 roku, zaraz po wojnie. Najwyższy jak dotąd budynek w Warszawie stanął zatem w centrum stolicy, otoczony morzem ruin, zrównanym z ziemią gettem warszawskim, które w większości zajmowało ten teren. Spacer po Śródmieściu, Muranowie, przejście się ulicą Chłodną, gdzie znajdowała się „kładka” łącząca dwie części getta połączyłabym właśnie z historią wojenną, spróbowałabym pokazać, jak bardzo dzisiejsza Warszawa różni się od tej przedwojennej. Stare zdjęcia, pokazywane na wystawach m. in w Domu Spotkań z Historią na pewno byłyby w tym pomocne. Dalej spacer na Starówkę, odbudowaną zgodnie z pierwowzorem, pokazanie Zamku Królewskiego – odbudowanego dopiero w latach 70, jako znak pewnego „rozluźnienia” epoki Gierka. By odpocząć możemy udać się na Karkowskie Przedmieście, czy Nowy Świat. Podczas odpoczynku w jednej z tamtejszych kawiarni mogłabym opowiedzieć o Uniwersytecie Warszawskim i wydarzeniach z 1968 roku. Bardzo chciałabym także pokazać zagranicznym gościom Stary Żoliborz, który również jest bardzo urokliwym miejscem stolicy. Moglibyśmy przejść się na ulicę Mickiewicza, odchodzącą od Placu Wilsona, gdzie mieszkał Jacek Kuroń – a jego mieszkanie stało się jednym z ważniejszych centrów opozycji. Zbierali się tam działacze opozycyjni, było to miejsce wymiany opinii, dyskusji. Opowiedziałabym także o organizacji KOR, pierwszej tak dużej organizacji opozycyjnej w Polsce. Dalsza opowieść dotyczyłaby końca lat 70 i początku 80 i musielibyśmy przenieść się myślami nad morze, gdzie tworzyła się Solidarność.
    Kończąc moją opowieść, jeszcze raz odniosłabym się do II WŚ, która całkowicie zmieniła krajobraz Warszawy i całą jej, a także Polski historię. Paryż Północy, jak niegdyś nazywano Warszawę, pozostał niestety tylko na zdjęciach.

  12. Warschau in der Zeit von 1945 bis 1989 assoziiere ich vor allem mit den folgenden Ereignissen und Schlagwörtern: Der Wiederaufbau der Stadt – zum einen der von der gesamten Bevölkerung unterstütze und gemeinsam geleistete Wiederaufbau der Altstadt nach originalen Vorbildern und zum anderen die Errichtung großer Teile der Stadt im Stil des Sozialistischen Realismus, allen voran der Pałac Kultury i Nauki, die ulica Marszałkowska und der Plac Konstitucji. Die Zeit der Volksrepublik Polens ist politisch eng verknüpft mit der Sowjetunion. Warschau ist Schauplatz vieler Ereignisse und Entwicklungen, die ebenso im ganzen Land stattfinden. Besonders hervorzuheben wären für mich die im März 1968 stattfindenden Studentenproteste, dann die staatlich tolerierte und geförderte antisemitische Kampagne gegen Juden im ganzen Land und anschließende Ausweisung von rund 20 000 Juden unter Verlust der Staatsbürgerschaft mit dem Ziel, kritische und liberale Intellektuelle sowie wirkliche und potenzielle Oppositionelle zu beseitigen. Die achtziger Jahre – geprägt von Solidarność, dem Kriegszustand, der den Alltag entscheidend veränderte und viele zur Ausreise nötigte sowie die Besuche des Papstes Johannes Paul II in den Jahren 1979 und 1983, die für die Bürgerbewegung moralisch eine große Stütze darstellten. Die unglaubliche Entwicklung hin zu den Verhandlungen am Runden Tisch, die in Warschau stattfanden und dem Land 1989 zunächst halbfreie und später dann die ersten freien Wahlen und damit ein Ende des kommunistischen Regimes brachten, womit ein neues Kapitel Warschaus und Polens beginnt.

  13. Miałem szczęście oprowadzać zagranicznych turystów po warszawie. Byli to przedstawiciele różnych narodowości i kultur. Mogę śmiało stwierdzić, że ciężko jest przekazać turystom kawałek historii w dodatku tak ciężkiej do przetrawienia jak czasy polski socjalistycznej.
    Moja opowieść nie wymaga specjalnej scenerii, choć pomnik Mickiewicza lub kampus Uniwersytetu Warszawskiego nadałyby szczególnej atmosfery. Opowieść – wycieczka po Warszawie muszę zacząć od pokreślenia iż historia jest trudna i nie zrozumiała gdy poznaje się jej fragmenty. Musiałbym także powiedzieć o ”specjalnych” relacjach polsko rosyjskich. Paradoksalnym jest także to iż w pewnym sensie jestem turystą we własnym mieście, gdyż opowiem o rzeczach których świadkiem nie byłem.
    Wracając do opowieści, trudno nie wspomnieć o tym że stolica Polski została niemalże całkowicie zrównana z ziemią. W styczniu 1945r. w Warszawie mieszkało ponad 150 tysięcy osób, z czego tylko 20 tysięcy mieszkało po prawej stronie Wisły. Dziś jest nas w Warszawie mniej niż 2 miliony mieszkańców. Warszawa odbudowywała się dzięki codziennej pracy warszawiaków jak i żołnierzy sowieckich, budujących mosty i pomagających przy odtwarzaniu elektrowni, filtrów itp. Mimo pomocy żołnierzy sowieckich w odbudowie Warszawy jak i dostarczaniu pożywienia warszawiacy byli rozbici decyzjami jakie zapadły w Teheranie i Jałcie. Nastąpiły aresztowania żołnierzy Armii Krajowej i rozwiązanie organizacji, która walczyła o wolność i niepodległość z okupantem niemieckim. W trakcie odbudowy Warszawy toczyła się walka między urbanistami o przyszły wygląd stolicy. Wiele ulic i budynków miało szczęście odzyskać swój przedwojenny wygląd. Jednakże nowe władze obawiając się odwołań do przeszłości II RP, władza ludowa wprowadziła jedynie słuszną sztukę realizmu socjalistycznego, mającą swe odbicie w planowaniu przestrzeni miejskiej i architektury. Wielu urbanistów nie związanych z komunistami uważało iż sytuacja w której większość miasta przestała istnieć pozwalała na ponowne jego zaplanowanie. Odbudowa Warszawy po jej całkowitym niemalże zniszczeniu jest symbolem odbudowy całej Polski.
    Historii Warszawy odbiły swe piętno także „polskie miesiące”, wydarzenia szczególne i trudne. Z tych miesięcy w mojej opowieści wspomnę o marcu 1968r. Te wydarzenia miały swe odbicie nie tylko na Warszawie ale na całej Polsce. Marzec 1968r. właściwie rozpoczął się już styczniu (choć można szukać pośrednich przyczyn dużo wcześniej), po zawieszeniu spektaklu „Dziady”, którego wykonanie przyciągało tłumy, szczególnie studentów a także było nie wygodne dla rządu i delegatury radzieckiej w Warszawie. Studenci śmiało zareagowali po ostatnim spektaklu protestami, które miały miejsce pod pomnikiem Mickiewicza. Wystąpienia studenckie zakończyły się relegowaniem ze studiów młodego Michnika i Szlajfera którzy zrelacjonowali wydarzenia prasie zachodniej. Decyzja ta wywołała dyskusję o wolności i cenzurze kultury zarówno w środowiskach akademickich jak i w partii. Dnia 8 marca zorganizowano wiec na dziedzińcu UW w obronie relegowanych a także wolności i kultury. Wiec został brutalnie rozbity przez ZOMO i aktyw robotniczy. Wydarzenia z marca zapoczątkowały falę antysemityzmu w Polsce, gdyż winą za zajścia obarczono przywódców wystąpienia – syjonistów Michnika i Szlajfera. Antysemityzm był także wypadkową działania wielu sił walczących o przywództwo w partii. Praktycznie każdy z polskich miesięcy które miały swój początek w Warszawie odbijało się echem w całym kraju, demonstracje w marcu odbywały się także np. w Gdańsku, Krakowie. Tak samo inne protesty zapoczątkowane w innych ośrodkach w kraju miały swe odbicie w Warszawie.
    Bibliografia:
    Maria Irena Kwiatkowska, Marek Kwiatkowski: „Historia Warszawy XVI-XX wieku”
    A. Friszke „Opozycja polityczna w PRL 1945–1980”

  14. Spotykamy się na Placu Konstytucji, siadamy w jednej z tamtejszych kawiarni.

    Warszawa, którą teraz widzicie, to MDM, dzielnica mieszkaniowa wybudowana w latach pięćdziesiątych, świadectwo ustroju, w jakim Polacy żyli ponad 40 lat. Monumentalne budynki o ociosanych, grubych murach z kamienia mają symbolizować jego siłę. Płaskorzeźby przedstawiają polską klasę robotniczą, wyniesioną na piedestał. Budynki są jednolite, surowe, zimne.

    Polskę po wojnie opanowały radzieckie wojska. Władze komunistyczne wprowadziły polityczny terror. Założono Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą, dla której nie bylo żadnej alternatywy. Polityczni przeciwnicy byli aresztowani, prześladowano Kościół. Nowe Państwo, nazwane Polską Rzeczpospolitą Ludową, chciano pozbawić tradycji, religii, wyzuć z tożsamości. Propagandowe hasła rozbrzmiewały w telewizji (jednym, a potem zaledwie dwóch kanałach), filmie, książce, sztuce oraz architekturze. Rozpoczęto odbudowę zrujnowanej po wojnie Warszawy. Odbudowano mosty, stworzono arterie komunikacyjne takie jak Trasa Łazienkowska, którą widzimy za nami, wzniesiono Dworzec Centralny, na którym wysiadaliście z pociągu. Powstawały całe osiedla. Widzicie Pałac Kultury – dar Związku Radzieckiego dla Polski Ludowej. Mimo niechlubnej przeszłości, od wielu lat dobrze służy kulturze i nauce. Mieści się w nim teatr, kino, kawiarnia, basen, jest miejscem spotkań i wszelkiego rodzaju działalności kulturalnej i społecznej.

    W roku 1956 zorganizowano pierwszy z wielu strajków, zwykle krwawo i brutalnie tłumionych. Dwadzieścia lat później zaczęły powstawać pierwsze organizacje antykomunistyczne. W marcu roku 1968 władze rozbiły demonstracje studentów w Warszawie i Krakowie, co stało się pretekstem do antysemickiej i antyinteligenckiej kampanii. Wiele osób zostało zmuszonych do emigracji. Po rozmowach z władzami w roku 1980 zarejestrowano znany na całym świecie legalny wolny Związek Zawodowy „Solidarność”. W roku 1981 wprowadzono stan wojenny, co oznaczało likwidację wszelkich swobód obywatelskich. Trwał do 1983. W 1989 doprowadzono do obrad Okrągłego Stołu – w Pałacu Namiestnikowskim, który na pewno zobaczycie odwiedzając gmach Uniwesytetu Warszawskiego na Krakowskim Przedmieściu (być może będziecie mieć tam zajęcia). Przeprowadzono wolne wybory parlamentarne. Polska odzyskała suwerenność.

  15. Siadamy w hali głównej Dworca Centralnego. W 1945 roku siedzielibyśmy na zgliszczach peronów przedwojennego Dworca Głównego, budynku zniszczonego podczas Powstania Warszawskiego. W 1946 roku Biuro Odbudowy Stolicy wskazywało to miejsce na budowę nowego dworca. Miał być to budynek zgodny z aktualnym kanonem architektonicznym, tzn. budynek socrealistyczny. Pojawiają się pierwsze projekty najważniejszego architekta warszawskiego budownictwa użytkowego – Arseniusza Romanowicza. Z powodu problemów finansowych po remoncie starówki, a przy okazji braku możliwości zajęcia placu przez budowę Daru Narodu Radzieckiego. W latach 1952-1954 ustawiono w tym miejscu tymczasowe hale, przeniesione jako kasy z Wyścigów konnych. Rozwiązanie to w zamyśle tymczasowe stało się stałym. W latach 60 obok wybudowano modernistyczną stację Warszawa Śródmieście. Drewniane hale pozostały. W wyniku zmian w kierownictwie partii po 68 roku, do władzy doszła ekipa Edwarda Gierka. W 1972 roku podjęto decyzję o budowie nowego dworca. Pojawiło się znane w gospodarce centralnie planowanej pojęcie – plan 1100 dni. Cała Polska słała stal i aluminium, szyby i telewizyjne monitory. Pojawiły się także elementy nabywane za dewizy – włoskie zegary i austryjackie schody ruchome. Szwajcarskie elementy elewacji i drzwi automatyczne.Plan 1100 dni został spełniony, tuż przed wizytą Leonida Breżniewa. Budowlańcy nie mieli limitów kosztów, mieli wyłącznie limit czasu. 5 grudnia 1975 roku o godzinie 11:10 przy peronie III przyjęto pociąg specjalny przywódcy ZSRR. Po przyjęciu delegacji dworzec natychmiastowo zamknięto i poprawiano niedoróbki. Wielu nie naprawiono do dziś. W 1984 roku przyjęto uroczyście delegację północnokoreańskiego przywódcy, który przyjechał specjalnym pociągiem z Pjongjangu. W latach 89-90 prywatna działalność i dziki kapitalizm zawładnęły dworcem. Dziki handel z łóżek polowych i szczęk pojawiających się w marmurowych korytarzach Warszawy Centralnej pogłębił upadek sztandarowej budowy epoki Edwarda Gierka. Aż do Euro 2012…

  16. W mojej opowieści o Warszawie, którą najchętniej opowiedziałbym na Placu Zamkowym, w jednej z tamtejszych restauracji nie mogłoby zabraknąć nostalgicznej wzmianki o Paryżu Północy, pięknym mieście, które zostało zmiecione z powierzchni ziemi. Jednak dzięki wysiłkowi tysięcy mieszkańców udało się je przywrócić do życia. To właśnie mieszkańcy Warszawy są dla mnie największym, zbiorowym bohaterem miasta. Gdyby nie tysiące strajkujących studentów, gdyby nie tysiące warszawiaków uczestniczących w odbudowie miasta, gdyby nie dziesiątki albo i setki tysięcy ludzi modlących się razem z
    Janem Pawłem II w 1979 i 1982 roku, w końcu gdyby nie niezliczone tłumy na mszach za Ojczyznę ks. Jerzego Popiełuszki a także na jego pogrzebie, na wolną Polskę czy wręcz prawdziwie wolną Europę Środkowo-Wschodnią przyszło by nam czekać o wiele dłużej. Nie wolno nie wspomnieć o roku 1981, kiedy to pewnego grudniowego poranka ludzie zobaczyli na ulicach czołgi, a w radiu grano jedynie poważną muzykę. Wydawało się że z tego ciosu represji, internowań i absolutnej cenzury Warszawa i Polska się nie podniesie. Ale i wtedy stolica pokazała swoją niezłomność, za którą wielu ją kocha. Opowiem swoim gościom o osiągnięciach Warszawy socrealistycznej, jak Trasa W-Z, Trasa Łazienkowska czy ,,dar” od Związku Radzieckiego, Pałac Kultury i Nauki. Przy tej okazji warto wspomnieć serial
    ,, Czterdziestolatek”, który pokazuje Warszawę z tamtych lat i wyśmiewa absurdy życia w socjalistycznym państwie. Niestety, w 15 minut wiele nie da się opowiedzieć , dlatego na koniec zaproszę moich gości, żeby przyjechali ponownie. Szkoda, że nie mogę [pokazać im Stadionu Narodowego, bo jest to miejsce, gdzie klamrą spina się cała powojenna historia Warszawy.

  17. Warszawa, jaką widzicie obecnie, stojąc ze mną na XXX piętrze Pałacu Kultury i Nauki, to według mnie namacalny dowód wielkości i zdolności Warszawiaków, jak i samych Polaków. Jako stolica państwa, po 1945 roku odbudowywana była mozolnie z powojennych gruzów, a materiał do odbudowy pochodził nie tylko z Warszawy, ale także ze zniszczonych miast z wielu zakątków Polski – co czasem oceniane jest negatywnie, jednak ja dostrzegam w tym piękną symbolikę. „Cały Naród buduje swoją stolicę” – ówczesne propagandowe hasło powojennej, komunistycznej władzy, mimo swego źródła okazało się całkiem trafne. Naród budował Warszawę nie tylko wznosząc budynki, ale także osiedlając się w niej i tworząc jej ludzką tkankę, uzupełniając blizny, jakie zostawiło na niej krwawe Powstanie Warszawskie

    Wysokościowiec, w którym się teraz znajdujemy, to „dar” sowieckiej Rosji i jej przywódcy Stalina dla polskich „przyjaciół”. Socrealistyczny styl, jaki reprezentuje, dominował w architekturze odbudowywanej Warszawy z powodów ideologicznych: monumentalne budynki, okraszone wątpliwej urody płaskorzeźbami, malowidłami i innymi dekoracjami sławiły ustrój socjalistyczny. Mimo negatywnych emocji, jakie wzbudzają w dużej części Warszawiaków, przypominając o latach represji ze strony Związku Radzieckiego, uznane są za zabytki.

    Mimo, że znany na cały świat związek zawodowy „Solidarność” rodził się w Trójmieście na północy Polski, to najważniejsze wydarzenia prowadzące do demokratyzacji naszego państwa, stanowiące efekt działań środowiska związanego z „Solidarnością” na przestrzeni lat ’80 – ’89, działy się właśnie w Warszawie. Tutaj związek został oczywiście zarejestrowany, ale także tu prowadzono obrady Okrągłego Stołu w 1989 roku – były to rozmowy ówczesnej władzy z przedstawicielami opozycji, m.in. późniejszego prezydenta Polski Lecha Wałęsy, prowadzące do pierwszych od kilkudziesięciu lat, częściowo wolnych wyborów w naszym kraju. W 1979 roku obyła się tu również słynna msza, odbierana dziś jako punkt zwrotny w historii i moment wyjątkowego, duchowego zjednoczenia Narodu przeciwko złu wyrządzanemu przez socjalistyczny ustrój; celebrowana przez papieża Jana Pawła II na placu wtedy noszącym nazwę Zwycięstwa, już w wolnej Polsce nazwanym ku czci niezwykle ważnej postaci w polskiej historii, marszałka Piłsudskiego.

    Gdybyście mieli czas na spacer po Warszawie, moglibyście poznać praktycznie całą jej historię uważnie przyglądając się budynkom, licznie zaopatrzonym w tabliczki opowiadające dzieje mojego pięknego i bohaterskiego miasta. Jeśli kiedykolwiek jeszcze tu przyjedziecie, gorąco do tego zachęcam.

  18. 1945 rok oraz rok 1989 to dwie symboliczne, przełomowe daty. Gdybyśmy mieli 15 minut na opowieść w trakcie pierwszego z nich, nieważne, gdzie byśmy stanęli – wszędzie byłyby gruzy. Nie byłoby także wiadomo, co powiedzieć. Ogrom zniszczeń i okropności był zbyt rozległy i świeży, by zawrzeć go choćby skrótowo. Można by raczej patrzeć i milczeć. W dodatku – nadchodziły kolejne problemy. Polska miała się znaleźć pod skrzydłami potężnego sąsiada ze wschodu. Od marzeń o wolności, które uciekały potem przed mackami tajnych służb, czekały w ciemnych celach, które traktowano przemocą, a nieraz śmiercią – ważniejsze było może chwilowo odbudowanie miasta. Do odbudowy tej, jak mówiono, przyłożyć się miała cała Polska – kraj w nowych granicach. W następnych latach Warszawa wciąż była szara, taka, jaką ją uczyniono. Socrealistyczne budownictwo nie było najbardziej marzycielskim wytworem, jaki można by sobie wyobrazić. Była też szara z powodu panujących przez dziesięciolecia warunków. Choć zmieniały się one – jak mówią niektórzy, nieraz zbyt pobłażliwie, „system się liberalizował” – a kolejne przełomy są dobrze znane, to pewne rzeczy pozostawały takie same. Innymi słowy – stały na głowie. Byli jednak odważni ludzie, którzy potrafili w tym nieprzyjaznym świecie walczyć. W 1989 r. w nieodległym Sejmie Tadeusz Mazowiecki zasłabł – ale cała reszta mogła zacząć realnie marzyć o rośnięciu w siłę.

  19. Warszawa po II wojnie światowej była prawie całkowicie zrujnowana. Trudno wymienić obszary życia, które nie ucierpiały w skutek wojny. 1945 to rok zakończenia wojny. Datę tą traktuje się jednak także jako początek nowego okresu w dziejach Polski. Przez kolejne dziesięciolecia, aż do 1989 roku, Polska była politycznie (a także gospodarczo) zależna od ZSRR. Zależność wiązała się m.in. z nacjonalizacją przemysłu, centralnie sterowaną gospodarką, przejawiała się w nazwie państwa: Polska Rzeczpospolita Ludowa. Stan zależności zmieniał się w czasie. W Warszawie – stolicy Polski – zachodziło to szczególnie intensywnie.
    Warszawa po wojnie pozostała centralną częścią państwa pod względem politycznym, przemysłowym, a jako stolica – miastem reprezentacyjnym. Miasto stosunkowo szybko odbudowano; cały kraj był w to zaangażowany. Odbudowa zwiększyła ilość mieszkańców stolicy. W niektórych miejscach miasto odtworzono tak, jak wyglądało ono przed wojną – dzięki temu możemy podziwiać np. Stare Miasto, czy Krakowskie Przedmieście. Ale powstały też nowe obiekty architektoniczne, które istotnie zmieniły wygląd stolicy. W ścisłym centrum wzniesiono w latach ’50 Pałac Kultury i Nauki im. J. Stalina [obecne tylko PKiN] – będący darem ZSRR dla stolicy, który do dziś traktuje się jako symbol zależności od ZSRR. Powstał Stadion Dziesięciolecia [obecnie Narodowy], trasa W-Z, MDM, wielkie „sypialnie” czyli blokowiska z tzw. „wielkiej płyty”, a w latach ’80 rozpoczęto budowę metra.
    Śmierć Stalina w 1953r. przyniosła tzw. odwilż stalinowską i zwiększenie swobody. Reżim zaostrzył się jednak po marcowych wystąpieniach studentów w 1968r. Odbiło się na całym społeczeństwie – spowodowało prześladowania Żydów (i w konsekwencji emigrację części inteligencji m.in. z Warszawy będącej istotnym ośrodkiem akademickim kraju).
    Warszawa musiała też na siebie pracować (rozwinął się państwowy przemysł m. in. farmaceutyczny -Polfa, samochodowy-FSO i Ursus, metalurgiczny-Huta Warszawa). Produkcja w stolicy w bardzo istotnym stopniu wpływała na państwową gospodarkę. Dzięki zakładom produkcyjnym istotny odsetek mieszkańców stolicy stanowili robotnicy, tak hołubieni przez system polityczny.
    W 1981 r. w grudniu sytuacja zmieniła się. Pogłębiający się kryzys gospodarczy i niezadowolenie społeczeństwa spowodowało, że przedstawiciele rządzącej od dziesięcioleci partii politycznej (PZPR) wprowadzili stan wojenny. Niedobory nawet podstawowych produktów, drastyczne podwyżki cen spowodowały strajki. Mimo, iż największe protesty miały miejsce w innych częściach kraju, Warszawa także ich doświadczała. Stan wojenny „zamroził” tą rzeczywistość ale wkrótce dążenie do przemian w społeczeństwie przybrało na sile i doprowadziło do obrad tzw. „okrągłego stołu” w Warszawie właśnie. Konsekwencją przemian jakie nastąpiły po Okrągłym Stole była zmiana sytemu politycznego i gospodarczego.

  20. Witajcie w Warszawie – stolicy Polski, mieście niezwykłym i boleśnie naznaczonym przez historię. Znajdujemy się w barze na nowym Stadionie Narodowym, na którym już za kilkanaście dni rozpoczną się Mistrzostwa Europy w piłce nożnej. Opierając się na sportowej narracji chciałbym pokrótce przedstawić Wam historię miasta na przestrzeni od 1945 do 1989 roku.
    Wybrane przeze mnie miejsce nie jest przypadkowe, ponieważ przez lata zdarzyło się tutaj wiele znaczących wydarzeń, chyba nie przesadzę, jeżeli powiem, że to miejsce może być symbolem trudnej drogi Polski po II Wojnie Światowej. Ale od początku.
    Może trudno Wam w to uwierzyć, ale jeszcze cztery lata temu stał tutaj Stadion Dziesięciolecia Manifestu Lipcowego, wzniesiony władze Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Manifest Lipcowy, czyli dokument, który stanowił pierwszy krok do uznania wejścia Polski w krąg państw zależnych od ZSSR, odmawiający legitymizacji Rządowi RP na uchodźtwie. Nie można też nie wspomnieć losu Warszawy w czasie II WŚ, kiedy to miasto zostało prawie całkowicie zniszczone, a kwiat polskiej młodzieży i nie tylko, zginął w czasie desperackiego powstania. Niezwyklej symboliki nabiera fakt, że do budowy korony stadionu użyto gruzów zburzonych warszawskich budynków.
    Stadion był budowany w duchu obowiązującego wtedy socrealizmu, co spowodowało później protesty części architektów i ich rezygnacji z dalszej pracy.
    Najtragiczniejszy epizod w historii stadionu miał miejsce 8 września 1968 roku, kiedy to były żołnierz Armii Krajowej Ryszard Siwiec dokonał heroicznego aktu samospalenia na oczach 100 tysięcy widzów. Był to protest przeciwko inwazji na Czechosłowację, a zapewne też sprzeciwu wobec reżimu Polskiej Zjednocznej Partii Robotniczej. Jego ostatnie przesłanie było niezwykle wymowne:

    „Ludzie, w których może jeszcze tkwi iskierka ludzkości, uczuć ludzkich, opamiętajcie się! Usłyszcie mój krzyk, krzyk szarego, zwyczajnego człowieka, syna narodu, który własną i cudzą wolność ukochał ponad wszystko, ponad własne życie, opamiętajcie się! Jeszcze nie jest za późno”

    15 lat później mszę świętą na stadionie odprawił Jan Paweł II – były to czasy „Solidarności”, strajków, po stanie wojennym, kiedy powoli w Polsce rodziła się nadzieja, że uda się wyzwolić kraj spod radzieckiej dominacji.
    W 1989 roku właśnie tak się stało, odsunięto od władzy PZPR, a na stadionie powstało wielkie targowisko „Jarmark Europy”, gdzie spotykali się i handlowali (często nielegalnie) ludzie z całego świata. Ten rozkwit dzikiego handlu jest zbieżny w dużym stopniu z historią Polski po 1989 roku, kiedy to nastąpił wielki rozkwit prywatnych firm.
    No a nowy Stadion Narodowy i zbliżające się EURO 2012 to symbol tego, w jakim miejscu nasz kraj znajduje się w obecnym momencie.

  21. Warszawa 1945-1989

    Warszawa – „miasto moje a w nim” – jak śpiewał Czesław Niemen – budynki i parki, muzea i teatry, ludzie i gołębie… Stolica Polski, która w roku 1945 – po upadku Powstania Warszawskiego i wypędzeniu przez Niemców wszystkich jej mieszkańców – stała się pełną gruzów pustynią. Przyszedł styczeń 1945 roku i Armia Czerwona, po półrocznej zwłoce, która pozwoliła Niemcom zdławić Powstanie i zrównać miasto z ziemią, wkroczyła do Warszawy. Żołnierzy witał wiatr, mróz i nieliczni, kryjący się wśród ruin Robinsonowie Warszawscy, tacy jak Władysław Szpilmann – pianista i kompozytor, późniejszy bohater filmu Romana Polańskiego.
    Bardzo szybko zapada decyzja o odbudowie Warszawy. Komunistyczne władze nie decydują się na przeniesienie stolicy do Łodzi (a było to rozważane). Biuro Odbudowy Stolicy zrzesza ludzi różnych poglądów ogarniętych pasją przywrócenia miasta do życia. W ciągu dziesięciu lat Warszawa ma nowe Stare Miasto i Trakt Królewski. „Przyjaciele” ze Wschodu stawiają Pałac Kultury otoczony największym placem nowoczesnej Europy. W październiku 1956, roku odwilży i końca stalinizmu zgromadzi się na nim milionowy tłum na wiecu poparcia dla Władysława Gomułki, właśnie wybranego na I sekretarza PZPR. W 1987 roku papież Jan Paweł II odprawił tu Mszę Św. W 1989 roku, roku końca komunizmu w Polsce ten plac stanie się wielkim bazarem, wylęgarnią przedsiębiorców i kupców.
    Warszawa stała się wielkim tyglem. Wróciła część rodowitych mieszkańców, napłynęło mnóstwo nowych z prowincji i ze wsi, prosto na place budów, do powstających zakładów przemysłowych. Socjalizm miał ludzi ujednolicić, zglajszachtować. Ale Warszawa była i jest niepokorna – w 1956 roku powstają rady robotnicze, wszyscy czytają czasopismo „Po Prostu”. Jednak śruba jest powoli dokręcana, by niebawem odwilż przerodziła się w małą stabilizację. Uniwersytet Warszawski i Politechnika w marcu 1968 roku są areną studenckich protestów dotkliwie stłumionych w oparach narastającego antysemityzmu. Warszawa długo będzie szara. Dopiero karnawał „Solidarności” przyda jej barw. Stan wojenny to czołgi i SKOT-y na ulicach, internowani opozycjoniści i działacze „S”. Ale też radosny pochód 1 Maja 1982 zorganizowany przez podziemie. ZOMO biło dopiero 3 Maja na Starym Mieście i nie tylko. Kościół św. Stanisława Kostki na Żoliborzu i Msze za Ojczyznę księdza Jerzego Popiełuszki. Moje miasto – kiedyś Paryż Północy, zniszczone, odrodzone i – w końcu – wolne.

    1. Bibliografia:
      – J.Kasprzycki „Korzenie miasta”
      – J. Górski „Warszawa w latach 1944-1949. Odbudowa”
      – M. Strzelecki „A Starówka znów stoi”
      – „Miasto pod Pałac” – KARTA nr 39/2003

  22. Historię opowiem w restauracji Hotelu Marriot, skąd można dostrzec wiele charakterystycznych dla stolicy miejsc.
    Warszawa… miasto, w którym przelano niezliczoną ilość krwi, a przede wszystkim, miasto, które bohatersko podniosło się z kolan. Niemal cała metropolia, którą widzimy, została odbudowana przez niecałe pół wieku. Warszawa została zniszczona w trakcie II Wojny Światowej (1939-1945), kiedy to przywódca Rzeszy – Adolf Hitler, nakazał ją „wymazać” z map świata. Zarówno Polska jak i jej stolica ocalała. Zaraz po zakończeniu Wojny rozpoczęto prace mające na celu przywrócenie dawnego blasku. Ze względu na zniszczenia jakie miały miejsce, dywagowano czy nie przenieść stolicy do Krakowa, jednak pomysł ten szybko upadł.
    W 1945 utworzono Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy oraz powołano Biuro Odbudowy Stolicy – celem tych czynów było przyspieszenie odbudowy zrujnowanego, stołecznego miasta. Kolejne lata to mozolna regeneracja w cieniu komunistycznych rządów. Odbudowie Warszawy przez długie lata w towarzyszyły stan wojenny, pacyfikowane strajki, protesty, manifestacje, które miały na celu obalenie komunizmu. W czasie komunizmu wybudowany został Pałac Kultury i Nauki, który stąd widać. Za koniec odbudowy uważa się połowę lat ’80 XXw. Gdy Warszawa stanęła na nogi, przez parę lat musiała uporać się z jeszcze jednym problemem, mianowicie z rządem. Lata ’80 XXw. Polska Rzeczpospolita Ludowa słabnie w oczach, ludzie oczekują zmian, a puste słowa oraz obietnice nie robią już na nikim wrażenia. Opozycja w formie „Solidarności” zyskuje coraz większy pogłos i akceptację społeczeństwa. Wszystkie te fakty powodują, że w 1989r., w Pałacu Namiestnikowskim w Warszawie mają miejsce Obrady Okrągłego Stołu. W czasie tych rozmów, strony pertraktujące dochodzą do porozumienia. Zaraz po nich zaczynają zachodzić zmiany ustrojowe i ogłoszone zostają nowe wybory do Sejmu, który znajduje sie przy ulicy Wiejskiej. To właśnie w nim będą podejmowane decyzje, które wpłyną na życie każdego rodaka – zaczyna się dla Polski nowe życie.

  23. Rozpocznę moją historię w miejscu, z którego mogę poruszyć wiele kwestii dotyczących historii Warszawy z lat 1945- 1989. Mianowicie Zamek Królewski. Muszę cofnąć się kilka lat wstecz i powiedzieć o tym jak we wrześniu 1939 roku został on bezlitośnie zburzony przez władze niemieckie, które chciały poprzez to bombardowanie Warszawy pokazać swój stosunek do zabytków kultury polskiej. Ostrzały lotnicze miały na celu zniszczenie miejsc, które mogłyby być świadectwem polskości. Zmierzając do roku 1944, podczas Powstania Warszawskiego nawet ruiny Zamku zostały zniszczone.
    W 1949 roku za namową wielu konserwatorów władze PZPR podjęły decyzję o odbudowie Zamku Królewskiego z zachowaniem jego dawnej formy i stylu architektonicznego. W tym samym roku postanowiono, że będzie on siedzibą najwyższych władz państwowych oraz wybudowano na znak przyjaźni ze Związkiem Radzieckim Pałac Kultury i Nauki. Proces odbudowy był jednak mozolny, długotrwały oraz napotykał mnóstwo przeszkód na swojej drodze. Po wielu latach, bo dopiero w 1984r prace zostały definitywnie zakończone.
    Przybliżenie tego przykładu obrazuje całą historię Warszawy i Polski w latach 1945- 1989. Początek- Warszawa zniszczona, brutalnie „zrównana z ziemią”, pełna gruzów, bólu i cierpienia. Wydarzenia wojenne nie tylko sprawiły, że stolica długo i wyczerpująco podnosiła się z gruzów, ale także społeczeństwo próbowało „podnieść się ze zbombardowanych popiołów”. Kolejne lata i dominowanie wpływów rosyjskich na arenie Polski sprawiło, że miasto zaczęło się odbudowywać. Zaczęły powstawać nowe budynki, rekonstruowano stare zabytki, odbudowywano mosty, sieci komunikacyjne. Także przemysł zaczynał swój rozwój, powstawało mnóstwo fabryk, dających ludziom zatrudnienie i zarobki ale nie był to rajski eden…
    I nastał rok 1989, w którym to odbyły się obrady Okrągłego Stołu. Były one początkiem nowej Polski, bez wpływów ZSRR, z nowymi zasadami ustrojowymi. Warszawa i Polska odrodziły się przez te lata tak jak Zamek Królewski, tworząc nową kartę historii.

  24. Lata 1945-1989 przede wszystkim kojarzą się z architekturą socrealizmu a za symbol komunistycznych czasów w Warszawie ja uważam Pałac Kultury i Nauki. Główne przykłady architektury socrealistycznej w Polsce – to Nowa Huta w Krakowie, budynek dworca w Gdyni, budynki przy ulicy Świdnickiej oraz placu Tadeusza Kościuszki we Wrocławiu. W Warszawie przykłady socrealistycznej architektury – to MDM (Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa), plac Konstytucji i oczywiście Pałac Kultury i Nauki. Odbudowa Warszawy jako stolicy miała być legitymizacją nowych władz, a odbudowany po wojnie centrum Warszawy miał być oderwany od przedwojennych tradycji. Centrum miasta miał zostać przeniesiony. W nowej Warszawie robotniki musieli być wprowadzone z przedmieść do centrum. Powstawały z tej przyczyny nowe osiedla – Mariensztat, Muranów i inni. Skoro robotnicy zasiedlali centrum, trzeba było zapewnić im miejsca dla wypoczynku i rozrywki. Przykładowym miejscem tego typu miał być zbudowany Pałac. Zbudować w Warszawie budynek po przykładzie moskiewskich wieżowców – to był pomysł Stalina.
    W 1949 roku zapadła oficjalna decyzja o odbudowaniu Zamku Królewskiego, PKiN miał stworzyć dla Zamku ideologiczne przeciwwagę. Temu nowy budynek miał być szokujące masywny, nowoczesny i miał nazywać się pałacem. PKiN musiał wykreować nowy sacrum. Nic dziwnego, że sakralny charakter Pałacu był uzyskany dzięki go architekturze. Przykładem może służyć główne wejście do budynku, które przypomina wejście do świątyń. Arkady tarasy widokowej przypominają architekturę sakralną, usytuowanie tarasu na szczycie wieży przywodzi na myśl położenia dzwonnicy kościelnej. Przed Pałacem miał być postawiony pomnik Stalina, aby jeszcze więcej podkreślić sakralny charakter miejsca. Ale po śmierci wodza tej koncepcji było odmówiono. Obok Pałacu został zbudowany wielki Plac Defilad, przeznaczony dla defilad na uroczystości nowej Polski. Rzeźby wokół Pałacu przedstawiają nowego człowieka – silnego i mądrego reprezentanta klasy robotniczej.

    Wykorzystane materiały:

    K. Koziej, Jak powstawała koncepcja Pałacu? s. 9-14, Spojrzenia, Pałac Kultury i Nauki w socjologicznym kalejdoskopie, Warszawa 2005
    B. Przyłuska, Pałac Kultury i Nauki jako narzędzie przestrzennej symbolicznego centrum Warszawy, s. 18-31, Spojrzenia, Pałac Kultury i Nauki w socjologicznym kalejdoskopie, Warszawa 2005

  25. Opowieść o historii Warszawy zaczynamy od II wojny, która zrównała to miasto z ziemią. Stolica naszego kraju niczym nie przypomniała tego co dzisiaj widzimy. W latach powojennych stworzono Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy- innymi słowy cała Polska budowała od nowa największe miasto w Polsce. Wiele osiedli było budowanych rękami niedoświadczonych w tym fachu ludzi, za to niskim kosztem i jak na tamte czasy bardzo szybko. Nasz kraj cały czas po wojnie aż do 89 roku był pod wpływem ZSRR, a udaną sowietyzację upamiętniono wybudowaniem największego budynku w stolicy, położonego w samym centrum- Pałacu Kultury i Nauki. Mimo pomocy przy odbudowie miast wpływ radziecki był uznawany za kolejną okupację, która zabraniała wyrażania swoich opinii na tematy polityczne. Ponadto Polacy nie mieli możliwości wyjeżdżania na zachód, dostęp do informacji z Europy był bardzo ograniczony i przefiltrowany przez odpowiednie organy cenzurujące. Nie było także dostępu do nowych technologii, które umożliwiłyby życie na podobnym poziomie co zachodni sąsiedzi. W sklepach często brakowało towaru, wprowadzono kartki, które umożliwiały zakup konkretnej ilości produktów. To w tym mieście rozpoczęły się ruchy solidarnościowe, strajki studentów UW brutalnie stłumione przez milicję były bardzo ważną lekcją dla późniejszych strajków w latach 80tych. W stolicy naszego kraju działał między innymi Jacek Kuroń, który przyczynił się do upadku komunizmu. Jednak Warszawa nie była tylko miastem ideowców i walki z systemem. Po prawej stronie Wisły działała bardzo prężnie Fabryka Samochodów Osobowych FSO, w której produkowano m.in. Fiata 125p oraz Poloneza. Ponad to w Warszawie funkcjonował Stadion X-lecia, który w okresie późniejszym przekształcił się w Jarmark Europa- największy tego typu obiekt przyciągający do siebie sprzedawców z całego świata. Na zakończenie naszej historii pragnę zauważyć, że w Pałacu prezydenckim odbyły się obrady Okrągławego Stołu, w których uczestniczyła opozycja oraz rząd. Obrady te były jednym z najważniejszych zdarzeń w po wojennej historii Polski, ponieważ doprowadziły do wyzwolenia się raz na zawsze od komunizmu.

  26. Warszawa jest metropolią, która na przestrzeni wieków była grabiona, niszczona, bombardowana, palona oraz burzona. Zgodnie z dekretem Hitlera Warszawa miała przestać istnieć na mapach świata. Warszawę końca II Wojny Światowej to obraz w ponad 70% zniszczonej stolicy. Po utworzeniu marionetkowego rządu odpowiadającego przed Stalinem, władze rosyjskie przywłaszczyły sobie fundusze na odbudowę miasta. Inwestycje były jednak czynione i starano się odbudować miasto.
    W 1946 roku zakończyła się odbudowa mostu Poniatowskiego, a w 1949 oddano do użytku most Śląsko-Dąbrowski wraz z trasą W-Z. Obydwa mosty ułatwiły komunikacje i odbudowę powojennej Warszawy. Rozpoczęto nowe inwestycje kulturalne oraz miejskie. W 1952 wyemitowano pierwszy program telewizyjny. Podjęto decyzję o produkcji samochodów na warszawskim Żeraniu, wtedy też z taśmy zjechał pierwszy samochód FSO Warszawa.
    Po wizycie Stalina w Warszawie, zdecydowano o budowie Pałacu Kultury, który wybudowano w zaledwie 3 lata „jako dar narodu rosyjskiego dla narodu polskiego
    Kluczowym wydarzeniem dla ówczesnego świata, było podpisanie 14 maja 1955 sojuszu wojskowego państw satelickich i ZSRR, z racji miejsca podpisania nazywanego odtąd Układem Warszawskim.
    Poczyniono ogromną inwestycję w rozwój Warszawy i w latach 60. zbudowano osiedla robotnicze, między innymi Targówek mieszkaniowy, Osiedle Bródno, Sady żoliborskie.
    Zamek Królewski odbudowano dzięki determinacji mieszkańców i zorganizowanej przez nich wielkiej zbiórki pieniędzy.
    Niestety mimo wielkich starań i postępów w odbudowie miasta, sklepowe półki świeciły pustkami, waluta nie była swobodnie wymienialna a podstawowe produkty były niedostępne. Powszechnością były tzw. „kartki” na produkty spożywcze np. na mięso.
    Po latach kryzysu wewnętrznego i falach protestów robotniczych na początku lat 80 Rząd Polski, na czele z Generałem Jaruzelskim zdecydował wprowadzić stan wojenny 13 grudnia 1981roku.
    Złagodzenie polityki ZSRR po 1985 roku, zła kondycja ekonomiczna bloku wschodniego oraz silny wpływ opozycji, w szczególności „Solidarności”, przyczyniły się do zainicjowania rozmów zwanych Obradami Okrągłego Stołu pomiędzy rządem a opozycją.
    Na skutek tych wydarzeń zaczęły zachodzić zmiany ustrojowe w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej.

  27. Pomówmy o Warszawie. Nie opowiem Wam w skrócie całej jej historii. Nie sposób. Chciałabym tak wiele Wam pokazać. Ograniczę się do Placu Grzybowskiego, gdzie właśnie siedzimy. Tutaj opowiem o moim mieście, później wytłumaczę, dlaczego wybrałam to miejsce. Moja Warszawa ma wspaniałą historię. Pełną bólu, cierpienia i odradzania się na nowo. Jednocześnie od zawsze stoi w centrum polskich wydarzeń. Przez to, co przeszła i co się w niej wydarzyło. Analizując wydarzenia z warszawskiej historii można odnieść wrażenie, że jest ona miniaturą Polski. W końcu nastroje, które miały swój początek właśnie w stolicy, wielokrotnie rozlewały się po całym kraju.
    Ale zacznijmy od początku. Po wojnie, komunistyczne władze ulokowały się właśnie w tym mieście. Warszawa była już wówczas odbudowywana, wspólną pracą całego narodu, co sprytnie wykorzystywała propaganda (powinniście zobaczyć film „Przygoda na Mariensztacie”). W 1953 roku powstał Pałac Kultury i Nauki – „dar narodu radzieckiego, dla narodu polskiego” (Możecie go zobaczyć po naszej lewej stronie). On stał się symbolem PRL-u, razem z całą socjalistyczną architekturą wprowadzaną już w innych częściach miasta- np. na Placu Konstytucji. W mojej Warszawie rodziły się myśli, bunt. Ludzie łączyli swe siły by walczyć o prawo do… chyba  po prostu do bycia sobą. Tu spotykali się młodzi ludzie (jak w Klubie Poszukiwaczy Sprzeczności, czy nawet zwyczajnie na potańcówce w Hybrydach). Na Uniwersytecie Warszawskim rodziły się  idee walki o wolność. Symbolem tego, może być protest studentów w 1968 roku, w tracie którego sprzeciwiali się wycofaniu z Teatru Narodowego słynnych „Dziadów”. W tym samym roku przyjechał tu Umberto Eco, którego zadziwiło to, że w komunie Polacy żyją normalnie, a dopiero pod maską otwartości boją się kontaktów z nim, jako wysłannikiem zagranicznej prasy. W tym mieście, ludzie walczyli także w kościołach (po lewej mamy kościół katolicki). Śpiewali „Mury” – pieśń Jacka Kaczmarskiego, słuchali Jerzego Popiełuszki – księdza który został zamordowany, ponieważ walczył o wolność słowa głosząc słynne patriotyczne kazania. W Warszawie także po wojnie mieszkało wielu Żydów (przed sobą mamy Synagogę Nożyków, za sobą ulicę Próżną, zachowaną część getta warszawskiego). Niestety Warszawa ma pewną ciemną kartę związaną z warszawskim Żydami. Miejscowy Dworzec Gdański jest strasznym symbolem tego, jak w 1968 roku potraktowały ich komunistyczne władze, odprawiając ich w podróż z paszportami w jedną stronę, właśnie z tego dworca. W Warszawie kwitł handel i życie towarzyskie, nawet w czasach największego zniewolenia. W trakcie trwania stanu wojennego na ulicach stały czołgi i koksowniki. Wtedy miasto na moment zamarło. Ale nie na długo. W 1989 roku doszło tu do obrad Okrągłego Stołu, które zapoczątkowały demokratyczne przemiany. Pierwsze wolne wybory, czwartego czerwca 1989 roku dały początek czegoś, co tworzymy do dziś. Otwartego, nowoczesnego państwa i takiej właśnie Warszawy (symbolem nowoczesnego państwa, mogą być biurowce, które nas otaczają). Na miejsce naszego spotkania wybrałam Plac Grzybowski, ponieważ krzyżują się tutaj różne szlaki. „Starszych pań z pieskami i miejscowych meneli. Katolików spieszących na mszę do dominującego nad placem kościoła Wszystkich Świętych i Żydów zwiedzających dawne rejony getta, Synagogę Nożyków i ul. Próżną. Mieszkańców blokowiska Za Żelazną Bramą i biznesmenów z sąsiedniego biurowca Deutsche Banku”. (Agnieszka Kowalska, Łukasz Kamiński,”Zrób to w Warszawie”, Biblioteka Gazety Wyborczej, Warszawa 2010, s. 92). Krzyżują się tutaj szlaki nie tylko różnych ludzi, ale także wielu historii, które budują przeszłość Warszawy.

  28. Czekam na przystanku Muzeum Narodowe – jesteśmy umówieni pod Palmą. Z autobusu linii 175 wysiadają ostatni spóźnieni. Naszą podróż w czasie zaczynamy od Centrum Bankowo-Finansowego – budynku który został oddany do użytku 1 maja 1952 roku jako siedziba Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Dom Partii, Biały Dom lub Dom pod Baranami (wzniesiony kosztem obowiązkowych 100 złotowych cegiełek) miał służyć partyjnym działaczom PZPR – powstałej w 1948 roku i od tego czasu jedynej władzy w Polsce (zniesiony urząd Prezydenta został zastąpiony stanowiskiem I sekretarza KC PZPR). O Domu Partii krążą legendy m.in. o znajdującym się w środku rzekomym schronie atomowym lub tajnych podziemiach prowadzących na Dworzec Powiśle i do Pałacu Kultury. W latach 50. znajdował się tu na pewno tzw. sklep za żółtymi firankami – to znaczy miejsce zaopatrywania się działaczy w artykuły niedostępne (a było takich wiele w związku z wprowadzeniem gospodarki centralnie planowanej). Centralnie kierowano niemal każdą dziedziną życia obywateli. Do sztuki na przykład wprowadzono socrealizm, ilustrację którego może stanowić mozaika z 1964 roku, widniejąca na budynku Empiku. Przedstawieni kobieta i dwóch mężczyzn to uzbrojeni żołnierze Gwardii Ludowej, dokonujący w czasie okupacji zamachu na Cafe Club (restaurację przeznaczoną tylko dla Niemców). Dwa lata wcześniej niedaleko tego samego miejsca został ulokowany inny obiekt propagandowy – pomnik poświęcony bojownikom o Polskę Ludową. Po dwóch dekadach walki partię rozwiązano, a siedzibę Komitetu od 1991 do 2000 roku zajmowała Giełda Papierów Wartościowych. Symbol kapitalizmu w ikonie socjalizmu to ślad historyczny nie bez znaczenia. Aleje Jerozolimskie to miejsce na wskroś palimpsestowe. Palma, pod którą się umówiliśmy pojawiła się tutaj w roku 2002 według projektu Joanny Rajkowskiej. Artystka zainspirowana wizytą w Izraelu chciała przypomnieć, skąd się wzięła nazwa Alej Jerozolimskich, zamieszkiwanych w XVIII wieku przez Żydów. Ich obecność starano się usunąć także w 1968 roku, kiedy wskutek wrogich nastrojów pod koniec lat 60. i na początku 70. Polskę opuściło ponad 15 tys. obywateli pochodzenia żydowskiego. Antysemickie działania władzy były wynikiem polityki podporządkowanej interesom ZSRR, który potępiając wojnę izraelsko-arabską zerwał stosunki dyplomatyczne z Izraelem. Innym i na dzisiaj przytoczonym jako ostatni, znaczącym historycznym symbolem była podjęta w 1990 roku decyzja Tadeusza Mazowieckiego – pierwszego po wojnie demokratycznie wybranego premiera – o przeznaczeniu środków z wynajmu opuszczonego przez PZPR budynku na rzecz budowy nowej Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego.

  29. W historii każdego kraju mamy kilka dat, bez których opowiadanie o jego historii jest całkowicie pozbawione sensu, bez nich cała historia jest niespójna i pozbawiona ciągłości. Na tej samej zasadzie nie sposób opowiadać o Warszawie bez roku ’45, bo wówczas miasto nie tyle rozpoczęło nowy rozdział, co rozpoczęło swą historię od nowa. Przez jakiś czas ważyły się losy zburzonej niemal całkowicie podczas wojny Warszawy, rozważano przeniesienie stolicy – celem oszczędności sił i środków – do Krakowa lub Łodzi. Zwyciężyły względy propagandowe – rząd w Warszawie pod względem miejsca urzędowania był spadkobiercą rządu przedwojennego, nie mógł być np. pogardliwie nazywany „rządem łódzkim”. I tak w 1947 r. rozpoczął się w historii nie tylko miasta, ale całego kraju rozdział „cały naród odbudowuje stolicę”. Odrzucono jednak projekt wiernej odbudowy miasta, decydując się na odbudowę w duchu realnego socjalizmu, stawiającego na planowanie przestrzenne oraz funkcjonalizm. W ten sposób odbudowa Warszawy stała się jednym z najważniejszych narzędzi propagandy rządu komunistycznego – obywatele z całej Polski w ramach czynu społecznego odbudowywali stolicę (zrywając jednak z „kapitalistycznym” charakterem zabudowy), a otwarcie każdej większej inwestycji urbanistycznej – jak trasa
    W-Z czy Pałac Kultury i Nauki – fetą na cześć siły państwa. W ten sposób, przedkładając sukces propagandowy nad środki finansowe, odbudowano jakiekolwiek miasto po raz pierwszy w historii na taką skalę, jednak bardzo po macoszemu obchodząc się z przedwojennym charakterem tego miasta, co sprawiło iż obie stolice, przed- i powojenną, poza nazwą i położeniem geograficznym łączy niewiele.
    Oprócz odbudowy Warszawy, która trwała przez cały ten okres czasu, najważniejszy w kontekście Warszawy i Polski był według mnie rok 1968. Prostesty studenckie, kampania antysyjonistyczna, interwencja wojsk radzieckich w Czechosłowacji i udział w niej wojsk polskich. Myślę, że był to rok, który odbił się nie tylko w świadomości społecznej, ale wzmocnił jeszcze bardziej dychotomiczność polskiego społeczeństwa.

  30. Zakładam, że możemy gdzieś usiąść w tej Warszawie (skoro nie możemy nic zwiedzać!), więc ja zabieram moją międzynarodową grupę na 30 piętro PKiN – i nic nie zwiedzamy, tylko pijemy kawę na tarasie🙂

    Moje miasto – Warszawa, w 1945 było morzem ruin (tu pokazuję odbudowane Stare Miasto), w czasie wojny zginął kwiat polskiej inteligencji, mnóstwo młodych ludzi i Żydów – odwiecznych mieszkańców naszego kraju. Po skończeniu strasznej wojny, wcale nie żyło się łatwiej – wielu z dawnych żołnierzy Armii Krajowej, którzy walczyli przeciwko niemieckim okupantom, teraz trafiło do więzień. Radzieckie wyzwolenie przyniosło nową okupację i nową rzeczywistość, w której wielu Polakom trudno było się odnaleźć. Budowanie „nowej Rzeczpospolitej Ludowej” odbywało się przy udziałach mas, człowiek miał się czuć nikim, nie miał prawa do własnego słowa, miał być jednym z wielu, miał też zapomnieć o przeszłości. Wybudowano nam nawet nową stolicę (tu nieznaczny gest w stronę MDM), w środku miasta postawiono symbol nowej rzeczywistości – pałac im. Józefa Stalina – odtąd niezmiennie miał przypominać kto tu tak naprawdę rządzi. W tym podłym systemie brakowało praktycznie wszystkiego – wyobrażacie sobie, że ludzie stali w długich kolejkach po papier toaletowy, a alkohol można było kupić dopiero po 13? Wszędzie kwitło donosicielstwo, prześladowano Kościół, upolityczniono uczelnie. Wielkie ulice i place miały służyć do wielkich przemarszy wychwalających system. Ale Polacy wyszli na te szerokie ulice w innych celach – aby zaprotestować, aby pokazać, że nie zgadzają się na takie życie. W latach 60-tych protestowali studenci UW. Później powstała Solidarność. Niestety władza też wyszła na ulice – tyle, że z czołgami. W 1981 wybuchł stan wojenny. Wojsko przejęło władze w kraju. Wiele osób trafiło do więzień, było internowanych. Kto mógł uciekał z kraju (a wyjazd zagranicę nie był taki prostu jak dziś), jedzenie było na kartki, do domu trzeba było wrócić przed 22, nie wolno było urządzać publicznych zgromadzeń – tak, tak, studniówek też). [Widząc coraz większe przerażenie w oczach zagranicznych kolegów przechodzę do happy endu]. Nawet po ustaniu stanu wojennego, w takiej rzeczywistości nie dało się żyć – gospodarka centralnie planowana także coraz gorzej funkcjonowała. W 1989 r. w dzisiejszym Pałacu Prezydenckim miało miejsce ważne wydarzenie – Okrągły Stół. Do rozmów usiedli rządzący i opozycja, w efekcie, w kraju zaczęły się zmiany, m.in. zarządzone pierwsze kontraktowe wybory do sejmu (którego dach ładnie widać), które opozycja wygrała. „4 czerwca skończył się w Polsce komunizm”, a Polacy znów weszli na trudną i ciężką drogę odrobienia tych 50 lat (to można pokazać np. Mariott, pierwszy po wojnie wysokościowiec).

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s