Europejski dialog pamięci

Syllabus

Zakres tematyczny

We wprowadzeniu do wykładu objaśnia się pojęcia i zasadnicze kategorii „historiografii drugiego stopnia“ takie jak „pamięć społeczna“, „narracje przeszłości zbiorowej“, „miejsca i nośniki pamięci” itd.
Wykład traktuje o obrazach (narracjach) przeszłości traktowanych nie jako interpretacje naukowej historiografii ale jako socjologiczne zjawisko teraźniejszego społeczeństwa i istotny składnik współczesnego życia społecznego i kulturalnego w Europie.
Punktem wyjścia wykładu jest konstatacja o istotnych różnicach (stąd słowo „konflikt” w tytule) między Zachodem Europy a nowymi członkami EU z regionu Europy Środkowej, gdy chodzi o społeczną recepcję przeszłości w szczególności dziejów XIX i XX wieku.

Omówione zostaną różne narracje II wojny światowej: sowiecko-rosyjska narracja II wojny, narracje zachodnie, narracje Europy Środkowej oraz rola Holocaustu w kształtowaniu się narracji II wojny. W dalszej części wykłady poruszona będzie współzależność interpretacji II wojny z procesem rozrachunkowym z komunizmem.
Stalinowska ideologia wojny ojczyźnianej była integralną częścią totalitarnej i imperialnej doktryny. Związek Sowiecki prezentował się jako kraj, który ponieść miał największe ofiary wojenne i miał mieć największy wkład w zwycięstwo nad Hitlerem. Z pomocą ideologii „wojny ojczyźnianej” Stalin uzasadniał też swoje podboje w Europie środkowowschodniej. Sowiecka propaganda i związana z nią polityka historyczna dążyła do przedstawienia wszelkich ruchów niepodległościowych w Europie środkowej jako groźnych przejawów, anarchizujących i agresywnych nacjonalizmów, często prezentowanych jako sojuszników nazistowskich Niemiec.
Szerokie narracje II wojny kształtowały się pod nieobecność Europy środkowej jako pełnoprawnego uczestnika europejskiego dyskursu. Po rewolucji 1989 roku, kiedy Europa środkowa odzyskała suwerenny głos w ogólnoeuropejskiej debacie politycznej pojawiły się nowe narracje odnośnie XX wieku, II wojny i komunizmu.
Potrzeba uporania się z doświadczeniem historycznym nowych członków Unii ma odniesienie rosyjskie i niemieckie. Ukształtowane w okresie zimnej wojny interpretacje muszą w wielu punktach ulec przemyśleniu i poszerzeniu. Centralnego znaczenia nabiera właściwa interpretacja paktu Hitler-Stalin, jako europejskiego miejsca pamięci.
„Antytotalitarny consensus”, zaproponowany miedzy innymi przez Jurgena Habermmasa, prowokuje pytanie, czy II wojny nie należy widzieć jako trójstronnej. Czy Stalin był w tej wojnie po tej samej stronie co zachodnie demokracje? Czy nie była to wojna trójstronna dwóch totalitaryzmów i Zachodu?
Historia Holocaustu przyczyniła się do tego, że na II wojnę światową zaczęto patrzeć od strony ofiar, nie zaś od strony zmagań militarnych czy historii politycznej. Pamięć o holocauście nie pozwala w żaden sposób wojny heroizować, co było powszechnym nawykiem narodowych historiografii.
Dylematy rozrachunku z komunizmem dobrze ilustruje przebieg debaty wokół „Czarnej księgi komunizmu”. We Francji stanowiła ona rozprawę z dużą częścią lewicy, której przy tej okazji wytykano ślepotę i obojętność na zbrodnie komunistyczne. W Europie środkowej „Czarna księga komunizmu” była ważnym potwierdzeniem, że ta cześć kontynentu stała się ofiarą wrogich potęg, z których jedną był Związek Sowiecki. W Niemczech debata ta poświecona była, zdaniem komentatorów, przede wszystkim pytaniu o niemiecką tożsamość.
Łamiąc tabu ukształtowane przez wcześniejsze narracje II wojny i nazywając po raz pierwszy w sposób nieskrępowany własne doświadczenie historyczne Europa środkowa przyczynia się w najpoważniejszy sposób do integracji europejskiej. Europejski konflikt pamięci to trudna droga do europejskiego pojednania.

Wykład połączony z prezentacją multimedialną oraz elementami seminarium i dyskusji. Słuchacze zobowiązani są do zorganizowania się w małe grupy studyjne  (3-7 osobowe), które mają przygotować prezentację.

Umięjetności

Umiejętność rozumienia debat publicznych dot. problematyki historycznej, zrozumienie różnorodności poglądów na przeszłość, rozwinięcie umiejętności dyskutowania z innymi na tematy historyczne, w szczególności z osobami o innych poglądach lub innej narodowości.
Słuchacze podzielenie będą na małe zespoły badawcze, z których każdy zobowiązany będzie do przygotowania 15 min prezentacji zadanego tematu. Prezentacja poprzedzona ma być przesłaniem uprzednio prowadzącemu zajęcia odpowiedniego syllabusa zawierającego zapisaną tezę prezentacji, jej krótkie rozwinięcie oraz bibliografię.

Zakładam u słuchaczy elementarne wiadomości z historii XX wieku i zainteresowanie nie tylko historią ale i życiem politycznym.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s