Agresja w zastępstwie polityki

Wojna hybrydowa prowadzona przez Kreml przeciw Ukrainie, choć analizowana przez wojskowych w kontekście działań militarnych, jest przede wszystkim projektem społecznym. Taka jest zasadnicza teza ukraińskiego badacza z Charkowa Ihora Ruszczenko w jego obszernej i dobrze udokumentowanej pracy. Do działań militarnych dochodzi jednie w ostatniej fazie, poprzedzonej długimi i skomplikowanymi działaniami. Celem wojny hybrydowej nie są też przede wszystkim siły zbrojne wroga, ale społeczeństwo strony przeciwnej. Ostatecznym celem tych działań jest wedle Ruszczenki inscenizacja „quasi rewolucji” związanej z przejęciem rządów.  Kraj oponenta podbija się wtedy niejako od wewnątrz, rękami zorganizowanych grup rebeliantów potajemnie wspomaganych z zewnątrz.

Rec.Ігор Рущенко Російсьско-українска гібридна війна. Погляд соціолога. Харків 2015       [Igor Ruszczenko, Rosyjsko-ukraińska wojna hybrydowa. Spojrzenie socjologa, Charków 2015]

Doprowadzenie do tego nie jest oczywiście sprawą prostą i wymaga systematycznych i długotrwałych działań, do których przede wszystkim należy analiza społeczeństwa oponenta (wroga), która pozwana na zaplanowanie jego fragmentaryzacji i głębokiego paraliżu jego organów władzy. Dodajmy, że w rosyjskiej literaturze poświęconej wojnie informacyjnej (propagandowej czy też psychologicznej) nazywa się to dezintegracją.

Ruszczenko zauważa – a jest to przede wszystkim założenie strategów wojny hybrydowej – że żadne społeczeństwo nie jest jednolite, gdy chodzi o poczucie tożsamości, co przy planowaniu wojny hybrydowej wydaje się sprawą podstawową. Można w nim wyróżnić kilka kręgów, podług kryterium podatności na zewnętrzne wpływy propagandowe. Krąg środkowy, centralny stanowią producenci tożsamości danego społeczeństwa. Drugi krąg to obywatele przekonani o legitymizacji porządku własnego państwa. Trzeci krąg stanowią obojętni (w języku ukraińskim idiomatyczne nazywa się ich „watniki” czyli ludzie w waty). I wreszcie czwarty krąg stanowią osoby i grupy społeczne nie odczuwające lojalności wobec społeczeństwa, w którym żyją.

Ze zrozumiałych względów w pierwszy i drugi krąg społeczeństwa budzi mniejszą uwagę agresora, planujące wojnę hybrydową. Najważniejszych jest krąg czwarty, gdzie szukać i odnajdywać można  środowiska gotowe kwestionować porządek społeczny i mające do tego różnorodne motywacje.  Do tego kręgu  należeć mogą ekstremistyczne ugrupowania polityczne (zarówno skrajnie prawicowe jak i skrajnie prawicowe),  członkowie najrozmaitszych nisz społecznych, środowiska, których punkt oparcia czy odniesienie tożsamości leży poza państwem, ugrupowania przestępcze, skrajnie niezadowoleni itd. Ten stosunkowo szeroki margines społeczny zewnętrzni agresorzy chcą zmobilizować. Nie chodzi jednak tylko o ogólne podburzanie i propagandowy wpływ.  W tych marginesowych środowiskach szuka się też potencjalnych prowodyrów, którymi będzie można kierować i zlecać im konkretne zadania. Potrzebni są oni do inscenizacji zbiorowych zajść mających towarzyszyć quasi-rewolucji. Ich masowość, zauważa Ruszczenko winna być jednak ostatecznie pozorna, bowiem chodzi jedynie  o wycinkowy obrazek, jaki będzie można  upowszechniać w mass-mediach.

Ukraiński socjolog zwraca uwagę, że quasi-rewolucja nie ma być w żadnym wypadku wydarzeniem spontanicznym, bowiem wydarzenia spontaniczne i masowe nie poddają się kontroli. Jej prowodyrzy nie mają być ludowymi przywódcami, ale ludźmi jacy działają na polecenie. Dlatego też owa pozorna rewolucja ma być w zasadzie wydarzeniem jednodniowym (Ruszczenko nazywa to dniem „D”), w którym wszystkie uprzednie potajemne działania mają być skoncentrowane.

Krąg „watników” ma być przygotowany do tego, aby poprzez swoją bierność, mógł stwarzać w momencie trwania quasi rewolucji wrażenie rzekomego społecznego poparcia (skoro nie protestowali to znaczy popierają).

Należy zwrócić uwagę, że ta szczególna wizja społeczeństwa, jaka służyć ma  planowaniu wojny hybrydowej, nie odwołuje się w zasadzie do żadnych tradycyjnych teorii podziałów społecznych związanych ze statusem ekonomicznym, wykształceniem czy wyzwaniem  itd. Wszystko to może być wzięte pod uwagę, ale podstawowym kryterium jest szukanie newralgicznych miejsc porządku społecznego, gdzie możliwe rozpętywanie konfliktów a także poszukiwanie środowisk, gdzie rekrutować można osobami, którymi w łatwy sposób będzie można manipulować. Ruszczenko podkreśla przy tym wielokrotnie jak dalece wojna hybrydowa prowadzona przez Putina  ma pod wieloma względami charakter kryminalny i jak działania polityczne krzyżują się i splatają z działalnością przestępczą. W wielu punktach metody wojny hybrydowej przypominają też działania ugrupowań terrorystycznych, szczególnie tam, gdzie używa się prowokacji.

Za wstępną fazę wojny hybrydowej uważa Ruszczenko właśnie dokonanie odpowiedniej analizy społeczeństwa i życia politycznego kraju-oponenta. Istotne jest przy tym ustalenie wszelkich  newralgicznych punktów życia politycznego, konfliktów które można zaognić i możliwości jego fragmentacji. Dopiero z takim planem przejść można do działania.

Druga faza działań wojny hybrydalnej prowadzić ma do pobudzania  chaosu i przynajmniej częściowego paraliżu organów władzy oraz poczucia zagrożenia i strachu wśród pierwszego i drugiego kręgu społeczeństwa.

Quasi-rewolucja to starannie przygotowany przewrót, jaki nastąpić ma w określonym dniu, dokonany przez przygotowanych do tego prowodyrów. W dniu tym nastąpić ma zajęcie budynków administracji publicznej przy zainscenizowanym poparciu ludności (bierności watników i zastraszeniu reszty społeczeństwa). W ten sposób  ma być zainstalowana nowa władza.

Początków wojny hybrydowej Rosji z Ukrainą należy dopatrywać się, zdaniem ukraińskiego badacza już w czasach bezpośrednio   po rozpadzie Związku Sowieckiego, gdy  znacząca cześć elit rosyjskich nie uznała, tego co się stało. U początków wojny hybrydalnej jest swoisty rosyjski rewizjonizm. Konkretne przygotowania rozpoczyna jednak dopiero Putin po roku 2000. Tym samym autor przeczy hipotezie, że agresywna polityka Putina rodzi się w późniejszym okresie i jest wynikiem zapowiadających się trudności gospodarczych. Jest ona wynikiem długiego planowania i od samego początku ma ona właśnie charakter hybrydowy.

Ruszczenko swoje analizy  bogato ilustruje konkretnymi przykładami rosyjskich działań na terenie Ukrainy, przede wszystkim na Krymie a następnie w Donbasie, a także działaniami, które miały doprowadzić do stworzenia Noworosji (działania m.in. w Charkowie, Mikołajowie, Odessie itd.).

W szczególności ciekawa jest interpretacja Ruszczenki dramatycznego finału Euromajdanu. Ukraiński socjolog twierdzi, że po tragicznych wydarzeniach w Kijowie 20 lutego, gdy Janukowycz udał się do Charkowa, miała się tam zebrać większość Rady Najwyższej, że Kijów został opanowany przez terrorystów. Miano też brać pod uwagę wezwanie rosyjskiej pomocy. Działania Rady Najwyższej wraz prezydentem miałyby wszelkie pozory legalności i paraliżowałyby możliwości protestów z Zachodu. Dlaczego plan ten nie powiódł się? Zadecydowała o tym nie tyle kunktatorska co strachliwa postawa Juszczenki. Chcąc się zabezpieczyć na wszystkie strony został on o dzień dłużej w Kijowie i zawarł rodzaj ugody z przedstawicielami majdanu. Tym samym zdezorientował wielu własnych zwolenników, którzy wyczekując nie zjawili się w Charkowie (skąd nie było tam większości Rady Najwyższej). Ugoda Juszczenko-Euromajdana obdarzyła też legalizmem wydarzenia w Kijowie. Gdy Janukowicz opuścił stolicę można było ogłosić jego impeachment a przewodniczący Rady Najwyższej Turczynow mógł objąć obowiązki głowy państwa. Starannie przygotowana intryga spaliła na panewce.

Interpretacja Ruszczenki zdaje się tłumaczyć przynajmniej w części ostatnią fazę ówczesnych wydarzeń. Po pierwsze w nowym świetle dostrzec można działania snajperów na majdanie, co doprowadziło do niemal stu ofiar śmiertelnych. Jest coraz więcej przesłanek, że tego zbrodniczego czynu dopuścili się  członkowie rosyjskich jednostek specjalnych. Ta bezsensowna zbrodnia może się wydać celowa, tylko jeśli założy się, że miała spowodować wrażenie totalnego chaosu. Interpretacja Ruszczenki tłumaczyć też może inne wydarzenie o znaczeniu raczej epizodycznym ale jednak wielce charakterystyczne. Chodzi o pogardliwą wobec Janukowycza wypowiedz Putina w jego wystąpieniu następującym zaraz po ucieczce Janukowicza do Rosji. Ukraiński były prezydent wydaje się być w oczach Putina agentem, który nie umiał wypełnić powierzonego mu zadania.

Wedle interpretacji Ruszczenki dalsze wydarzenia, jakim jest zajęcie Krymu a następnie zainicjowanie terrorystycznych działań w Donbasie, nie są odpowiedzią Putina na zwycięstwo Euromajdanu, ale upartym kontynuowaniem planu Noworosji,  jaki już wcześniej i od dłuższego czasu był przygotowywany. Istotnie z perspektywy czasu trudno sobie wyobrazić, że projekt Noworosji pojawił się ad hoc w kwietniu/maju 2014 roku.  Warto w tym kontekście przypomnieć też rzuconą w rozmowie z min. Sikorski uwagę Putina czy Polska nie chciała by powrócić do Lwowa, co miało miejsce w roku 2008.[1]

Putin zdaje się realizować z uporem z góry ułożony plan, mimo że zmieniającej się sytuacji i mimo pojawiających się nowych okoliczności. Dlatego też, gdy pojawiają się trudności, posuwa się do przemocy, choć jej użycie będzie prowadziło skutków odmiennych od zamierzonych.

Ruszczenko  jest zdania, że u początków planowania wojny hybrydalnej jest tworzenie obrazu atakowanego społeczeństwa a do planowania  wojny hybrydowej najmuje się socjologów, psychologów społecznych i historyków w nie mniejszej mierze niż wojskowych.  W przypadku agresji na Ukrainę istotną rolę odgrywało w Rosji przekonanie, że rosyjskojęzyczni Ukraińcy skłonni są poprzeć właśnie Rosję. Mogło im się wydawać, że mając ogromne wpływy w armii ukraińskiej i tajnych służbach, które od niedawno zyskały odrębność od moskiewskiej centrali, zainicjowanie quasi-rewolucji będzie czymś stosunkowo łatwym. Ukraina i ukraińskie społeczeństwo zdawało się być niemal idealną ofiarą planowanej metodami wojny hybrydalnej agresji.

Ukraiński socjolog zadaje też pytanie, dlaczego Kreml nie odniósł w niej sukcesu. Jego zdaniem zdecydowały o tym dwa czynniki.

Przede wszystkim narodowe przebudzenie na Ukrainie, które dawało  masowe poparcie demokratycznym przemianom. Działania Kremla okazywały się kontra produktywne bowiem pobudzały ten ruch, a prawdziwie masowy charakter ukraińskiego ruchu uniemożliwiał manipulację. Majdanowi usiłowano z inspiracji Kremla przeciwstawić „antymajdan” czy też lokalne „antymajdany”, które jednak zmuszone w niemal śmieszny sposób naśladować symbolikę majdanu nawet tam gdzie nie posiadała ona dla nich żadnego znaczenia (np. palanie opon w miejscach gdzie nie dochodziło do żadnych walk). Wiara Kremla we wszechmoc propagandy i manipulacji zderzyła z prawdziwie obywatelskim ruchem.

Ukraiński socjolog nie odwołuje się w swoich analizach do rozważań nad użyciem Internetu, który uważany jest przez wielu badaczy za istotne narzędzie wojny hybrydowej. Być może niezwykła dynamika wydarzeń w konflikcie rosyjsko-ukraińskim skłania go do takiego podejścia.  Zarazem jednak, metody wojny hybrydowej, które opisuje,  wydają się być bardzo podobne do działań w Internecie. Wskazują na to analizy dotyczące takich rosyjskich działań na obrębie sieci społecznościowych takich krajów takich Polska, Węgry czy ostatnio Niemcy. Pozwala to zadać pytanie, w jakim stopniu analiza wojny hybrydowej, jakiej dokonuje Ruszczenko,   odnosi się do szerszego zjawiska jakim jest wojna propagandowa prowadzona przez Krem przeciw wielu krajów Zachodu i Zachodowi w ogólności. Manipulowana inscenizacja przegrywała z autentystycznym ruchem społecznym.

Oczywiście Ukraina stanowi przypadek szczególny, ponieważ składnikiem toczonej tam wojny hybrydowej jest bezpośrednie użycie  przemocy  i na koniec  jak najbardziej tradycyjne działania wojenne, mimo że jest to wojna niewypowiedziana. Niekonwencjonalna wojny prowadzona przez Kreml przeciw Ukrainie ma ostatecznie bardzo tradycyjny cel – zdobycz terytorialną.

Zdobycie politycznego wpływu i przewagi poprzez dezintegrację opinii publicznej oponentów może być jednak celem samym w sobie w polityce międzynarodowej.  Pobudzenie konfliktów i niepokojów społecznych, mobilizacja i wspieranie środowisk ekstremistycznych, zwracanie się do niezadowolonych i budowanie „antysystemowych” nastrojów są metodami, jakie Kreml w oczywisty sposób stosuje.  Internet pozwala zarówno na masowe oddziaływanie jak i docieranie do konkretnych osób szczególnie podatnych na taki typ propagandy. Nie oznacza to, że działania takie ograniczają się tylko do Internetu. Prowokacje takie jak rzekome porwanie rosyjskiego dziecka w Berlinie łączą się ze zmasowanym „obróbką” w Internecie, upowszechnianiem kłamstwa, którego nie sposób we wszystkich miejscach sprostować, następnie demonstracją „rosyjskiej mniejszości” przed Bundestagiem. [2]

Metody wojny hybrydowej opisywane przez Ruszczenkę mogą też być przeniesione do polityki międzynarodowej w stosunkach wielostronnych.  Celem bowiem  może być  nie tylko dezintegracja czy fragmentyzacja danego społeczeństwa ale także o wywołanie napięć i konfliktów między społeczeństwami i w konsekwencji państwami poprzez masowe przywoływanie  negatywnych stereotypów, napięć z przeszłości czy zwyczajnie kłamstwa. Przykładem tego może być działania skierowane przeciw Ukrainie w polskim Internecie przywołujący w agresywny sposób  tragiczne wydarzenia na Wołyniu z 1943 roku (tzw „rzeź wołyńska”), mające wywoływać napięcia w  stosunkach polsko-ukraińskich.

Analiza rosyjsko-ukraińskiej wojny hybrydowej”, jaką przeprowadza ukraiński badacz, może  więc mieć, jak się wydaje, znacznie szersze zastosowanie i ułatwiać lepsze zrozumienie wrogich działań Kremla wobec wielu krajów Zachodu. W tym kontekście warto byłoby  bliżej przyjrzeć się, na co nie ma w tu miejsca, rosyjskiemu obrazowi Zachodu i zachodniej demokracji. Niestanne napięcia i ujawniające się konflikty społeczne, co tak charakterystyczne jest dla otwartych społeczeństw, interpretowane są jako narastający chaos, upadek i dekadencja. Dla planistów z Kremla taka interpretacja, tego co dzieje się na Zachodzie, czyni go idealnym obiektem wojny hybrydowej. Wszystkie te napięcia i konflikty należy jedynie umiejętnie wzmocnić aby Zachód istotnie upadł.

Prowadzi ona też do dalszego pytania, dotyczącego zachowań Kremla. Wedle znanej formuły Clausewitza wojna jest przedłużeniem działań politycznych. W świetle jednak wydarzeń na Ukrainie i obecnego konfliktu z Zachodem, to co czyni Kreml wydaje się zastąpieniem wszelkiej tradycyjnej polityki wojną hybrydową. Chodzi więc nie tylko o nowy sposób prowadzenia wojny, ale nowy sposób prowadzenia polityki, który opiera się na przekonaniu, że manipulacja i agresywna propaganda są zasadniczymi sposobami osiągania własnych celów. Wojna nie jest już przedłużeniem polityki, a polityka jest jedynie maskowaniem prowadzonej wojny.

 

[1] http://natemat.pl/121105,putin-osobiscie-zaproponowal-tuskowi-rozbior-ukrainy-lwow-jest-polski-zalatwmy-to-razem

[2] http://www.spiegel.de/politik/deutschland/berlin-angeblich-vergewaltigte-13-jaehrige-war-bei-bekanntem-a-1074642.html patrz także: http://www.rbb-online.de/panorama/beitrag/2016/01/13-jaehriges-maedchen-vorwurf-entfuehrung-vergewaltigung-berlin-marzahn.html

Reklamy

Internet i „wojna informacyjna” prezydenta Putina

Wojna, jaką toczy dziś Moskwą z Ukrainą, związana jest nie tylko z łamaniem zasadniczych zasad powojennego ładu międzynarodowego, ale także prowadzona jest w nowy, do pewnego stopnia nieznany dotąd sposób. Działaniom militarnym wojny hybrydalnej towarzyszą intensywne działania o wcale nie mniejszym znaczeniu o charakterze propagandowym, których głównym narzędziem jest Internet. Są to zabiegi planowane i mające w Rosji szerokie zaplecze w tamtejszej literaturze poświęconej tzw. „wojnie informacyjnej”.

  1. Kreml rozbudował „teorię wojny informacyjnej” czyniąc z niej istotną część „wojny hybrydalnej”.
  2. Kreml zaskoczył Zachód swoją aktywnością propagandową, w umiejętny i zawansowany sposób wykorzystując w swych działaniach Internet.
  3. W Rosji inwestuje się ogromne środki w działania propagandy. Obszarem oddziaływania jest sama Rosja, Ukraina i prawie wszystkie kraje Zachodu.
  4. Zasadniczym przesłaniem kremlowskiej propagandy jest nie tylko konieczność odbudowy imperium rosyjskiego ale także ukazanie dekadencji demokratycznych społeczeństw Zachodu. Przeslanie to ma uzasadnić konieczność zmiany cywilizacyjnej na całym kontynencie, jakiej przewodzić ma Rosja.
  5. Propaganda Kremla służy zarówno kłamstwu w przekazie bieżących wydarzeń, jak i dezintegracji społeczeństw Zachodu oraz długofalowemu kształtowaniu postaw rekrutowanych elitarnych zwolenników.
  6. Propaganda Kremla zaadresowana jest w dużej mierze do środowisk marginesowych, zarówno skrajnie prawicowej jak i skrajnie lewicowej (lub postkomunistycznej) orientacji, a także amorficznych środowisk „oburzonych” i gotowych kwestionować „system” na Zachodzie.
  7. „Wojna informacyjna” prowadzona z pomocą Internetu skorelowana jest silnie z tradycyjną działalnością agenturalną.
  8. Oddziaływanie kremlowskiej propagandy jest szczególnie niebezpieczne w sieciach społecznościowych, gdzie ma trafiać przede wszystkim do młodszych odbiorców o nieukształtowanych jeszcze poglądach i osobowości.
  9. Działania w Internecie – świecie wirtualnym – mają prowadzić do działań w świecie jak najbardziej rzeczywistym. Ostatecznym celem wojny informacyjnej nie jest tylko sukces propagandowy, lecz wygranie wojny, zdobycz terytorialna, wpływ i władza. Działania militarne Kremla są ściśle skorelowane z działaniami propagandowymi. Sukces w wojnie propagandowej wyprzedza decyzje o działaniach militarnych.
  10. Jednym z metod polityki powstrzymania Kremla powinna być adekwatna odpowiedz na jego działania propagandowe. Wymaga to zarówno odpowiedniej refleksji teoretycznej dotyczącej Internetu, jak i reakcji władz poszczególnych państw wspierających społeczną aktywność w Internecie.

 

 Wojna psychologiczna i dezintegracja społeczeństwa

Wojna, jaką toczy dziś Moskwą z Ukrainą, związana jest nie tylko z łamaniem zasadniczych zasad powojennego ładu międzynarodowego, ale także prowadzona jest w nowy, do pewnego stopnia nieznany dotąd sposób. Nazwano to zjawisko wojną hybrydalną, zwracając przy tym początkowo uwagę na militarną stronę zagadnienia, którą symbolizują przysłowiowe już „zielone ludziki”.

Działaniom militarnym wojny hybrydalnej towarzyszą także, co zaczęto coraz silniej zauważać, intensywne działania o nie mniejszym znaczeniu o charakterze propagandowym, których głównym narzędziem jest Internet. Są to zabiegi planowane i mające w Rosji szerokie zaplecze w literaturze poświęconej tzw. „wojnie informacyjnej”. Główni teoretycy tej wojny to ideolog wielkorosyjskiego nacjonalizmu Aleksander Dugin, oraz były wysoki oficer z „frontu informacyjnego” Igor Panarin. „Rosyjscy autorzy pod pojęciem „wojna informacyjna” – pisze analityk OSW Joanna Darczewska – rozumieją oddziaływanie na masową świadomość w międzypaństwowej rywalizacji systemów cywilizacyjnych w przestrzeni informacyjnej (…) Niejako z definicji mieszają w ten sposób porządek militarny z pozamilitarnym, a technologiczny (cyberprzestrzeń) ze społecznym (przestrzeń informacyjna) bezpośrednio nawiązując przy tym do zimnej wojny i wojen psychologicznych między Wschodem a Zachodem” [i] Wg Parina wojna informacyjna prowadzona jest na wzór operacji wojskowych i jest planowaną manipulacją.

——————————————————————

Spis treści

Od propagandowej treści do „zainfekowanego odbiorcy”. 4

Rosyjski trolling w polskiej sieci 8

Asocjacja: „Radykalna krytyka Zachodu”. 8

Asocjacja: „Naród, Narodowcy”. 9

Asocjacja: „Wołyń, banderowcy”. 11

Asocjacja: „Bądź patriotą – pilnuj swego nosa”. 12

Asocjacja:„pogarda dla państwa i kwestionowanie >systemu<”. 12

Asocjacja „nie bądź rusofobem”. 13

Putinowska polityka wpływu w Polsce. 13

Kultura polityczna a wojna informacyjna. 14

Społeczne reakcje na trolling i proputinowską propagandę. 17

Rekomendacje. 17

————————————————————————

 

Ową wojenną machiną propagandową mają rządzić następujące zasady: masowego i długotrwałego działania, zasada informacji pożądanej (niezależnie od stanu faktycznego powtarza się określoną, przydatną dla obrazu propagandowego informację), zasada emocjonalnego pobudzenia (doprowadzenie do takiego stanu, by działali bez większego namysłu – wręcz irracjonalnie), zasada zrozumiałości (przekaz jest uproszczony, w czarno-białych barwach), zasada rzekomej oczywistości (zawiera asocjacje z powszechnie znanymi stereotypami i mitami). Inaczej mówiąc chodzi o

fabrykowania informacji, fragmentyzację opinii publicznej, zastraszanie i stwarzanie wrażenia, że niewielka mniejszość jest większością, wprowadzanie chaosu w kanały komunikacji pluralistycznego, z natury otwartego społeczeństwa, która dla putinowskiej Rosji traktowane jest jako główne zagrożenie. [ii]

W dużym stopniu we współczesnej rosyjskiej wojnie informacyjnej zastosowanie mają dobrze znane praktyki propagandowe totalitarnego państwa. Porównanie więc propagandzistów Putina z Goebelsem nie jest więc jedynie retoryczną przesadą, choć wcześniejsze wzorce propagandy bolszewickiej i stalinowskiej są tu chyba istotniejsze. Całkowicie nowym czynnikiem jest jednak użycie w „wojnie informacyjnej” internetu. Bynajmniej nie chodzi o samą techniczną zdolność powielania informacji (czy raczej dezinformacji), jaką daje internet. Internet (web/sieć) stwarza zupełnie nowe struktury komunikacji społecznej, zmienia głęboko i we wciąż niezbadany sposób strukturę społeczeństwa, stwarza nowe mechanizmy psychospołeczne. „Wojna informacyjna” jest projektem propagandy odwołującym się do znacznie głębszych mechanizmów.

Wbrew tym teoretykom internetu, którzy są idealistycznymi wyznawcami cyberutopizmu[iii] – wyobrażeniu sieci jako gigantycznego wielkiego forum, gdzie wypowiadać się może swobodnie opinia publiczna – ma on być wykorzystany do agresji, wzmagając tendencje dezintegracyjne i stając się narzędziem kwestionowania ładu demokratycznego otwartych społeczeństw. Osiągnięcia dotychczasowych teoretyków Internetu są przekuwane na narzędzia masowej dezinformacji jak np. zasada „roju/ula” (ang. Hive). Internet traktowany jest jako narzędzie, dzięki któremu zasadnicze treści mają być dyktowane przez „liderów opinii’ poprzez odpowiednio skonstruowane „węzły sieci”. Można powiedzieć, że rosyjscy propagandyści tworzą nową alternatywną koncepcję wykorzystania Internetu jako narzędzia agresji, całkowicie przeciwną do wyobrażeń cyberutopizmu[iv].

Przykładem takiej sieci i systemu węzłów jest środowisko internetowe Aleksandra Dugina, składające się z kilkudziesięciu wzajemnie powiązanych portali,. Stanowi to bardzo silne narzędzie oddziaływania w rosyjskiej sieci, a w konsekwencji w rosyjskim społeczeństwie. Jego psychologiczna intoksykacja nacjonalizmem i postsowieckim rewizjonizmem (chęcią odzyskania imperium i sfery wpływów i dominacji) jest w dużym stopniu sukcesem „wojny informacyjnej”, jaką prowadzi Kreml przeciw własnemu społeczeństwu.[v] Podobne narzędzia „wojny informacyjnej” wprowadzane są w wielu krajach Unii Europejskiej, w tym również z duża intensywnością w Polsce.

Ten szczególny sposób uprawiania propagandy otrzymał już swoją nazwę trollingu [vi]. Zasady funkcjonowania trollingu nie stały się jednak dotychczas przedmiotem pilniejszej uwagi i studiów [vii], choć zjawisko zostało już szeroko zauważone.

Najbardziej powierzchowna i potoczna obserwacja widzi w trollingu kłamstwo, jakie dzięki Internetowi, może być masowo upowszechnianie. W istocie jednak trolling jest bez porównania bardziej złożonym zjawiskiem i nie sposób zrozumieć go bez szerszego kontekstu społecznego oraz bez właściwego zrozumienia jego psychospołecznych mechanizmów.

Na najbardziej elementarnym poziomie trolling jest rozsyłaniem w Internecie memów [viii] – jak w socjologii Internetu nazywa się jednostkę treści (może być to jedno zdanie, obraz, symbol, niekiedy też nieco większa objętość treściowa). Trolling wydaje się być zabiegiem przede wszystkim technicznym wykorzystującym Internet, aby w prosty i szybki sposób dotrzeć do dużej ilości odbiorców z propagandową, a więc kłamliwą informacją. Nie to jednak stanowi dostateczną i trafną charakterystykę toksycznych memów.

Dla przykładu do zwolenników francuskiej prawicy rozsyłane są memy z treściami mówiącymi o obronie chrześcijaństwa, do postkomunistycznej lewicy w Niemczech memy odwołujące się do pacyfizmu mówiącymi o obronie pokoju zagrożonego amerykańskim militaryzmem, na Słowację z treściami mówiącymi o niemieckiej dominacji UE itd). Celem nie jest tutaj przekonanie wszystkich odbiorców do jednego, spójnego zespołu treści. Dlatego treścią trollingu nie jest żadna ideologia dawnego typu, taka, jaką był komunizm. Pierwszorzędnym celem trollingu jest zdezorganizowanie i zmanipulowanie opinii publicznej wroga i dezorganizacja społeczeństwa, nie zaś agitacja na rzecz jakiej konkretnej idei. [ix] O ile tradycyjne działania propagandowe odwołujące się do zwartej i w miarę jednolitej ideologii mają przekonywać i dążyć do tego, aby dana społeczność skupiła się wokół jakiejś idei, to zadaniem trollingu jest przede wszystkim dezintegracja społeczna. Treści propagandowe kierowane do różnych środowisk i różnych często przeciwstawnych treściach mają dzielić, prowokować konflikty, wywoływać spory (np.: mem „rzeź wołyńska” ma wzmacniać antagonizm polsko-ukraiński i stwarzać wrażenie, że władze lekceważą pamięć o ofiarach).

Toksyczne memy mają więc znacznie bardziej skomplikowane zadanie od zwykłego kłamstwa. Rozsyłane są w bardzo różne miejsca i mają trafić do różnych środowisk często o absolutnie sprzecznych poglądach. Toksyczne memy są więc szalenie zróżnicowane, mają spełniać bardzo różne zadania, poszczególne ich odmiany przeznaczone są do różnych odbiorców.

Należy przy tym zauważyć, że trolling w zasadzie nie tworzy nowych treści, lecz jedynie wzmacnia już istniejące, dokonując istotnego wyakcentowania jednych treści kosztem innych.

Dezintegracja opinii publicznej ma wywołać poczucie niepewności i braku zaufania. Głos ma zabrać anonimowy, sfrustrowany i osamotniony osobnik, współtworzący łatwy do manipulowania motłoch („mob” – kategoria motłochu jest centralnym pojęciem teorii totalitaryzmu u Hannach Arendt). Głównym celem jest rozbicie struktury dyskursu demokratycznego i otwartego społeczeństwa. [x]

W tle tak prowadzonej „wojny informacyjnej”, choć nie ma zwartej ideologii dawnego typu, jest jednak określona wizja świata. Demokracja i Zachód widziane są jako formacje dekadenckie i schyłkowe, które w nieuchronny sposób muszą być zastąpione nowym porządkiem cywilizacyjnym. Wzmocnienie wszelkich napięć i konfliktów (np. tradycjonalizm- modernizm, scentralizowane państwo – regionalizmy, zbiorowa tożsamość – indywidualizm itd.) ma prowadzić do dezintegracji i rozpadu. Ma być to świat pełen niepewności, któremu przeciwstawione jest upór i siła „rosyjskiego projektu”. Dopiero w tym kontekście widać istotną rolę demonstracyjnego kłamstwa, jakim posługują się Putin, Ławrow i inni przedstawiciele Kremla. Zadaniem tego kłamstwa nie jest przekonywanie, lecz budzenie strachu i niepokoju. Kłamstwo jest demonstracją siły i zdecydowania, pokazując tym, którzy są niepewni i przestraszeni nieuchronność tego, co ma nadejść (wydaje się, że podobnie oddziaływać ma demonstracyjny terroryzm ISIS).

W tym najbardziej ogólnym oddziaływaniu wojna informacyjna prowadzona z pomocą Internetu jest istotną, a może nawet najistotniejszą częścią wojny hybrydalnej. Militarna siła jest częścią propagandy strachu i może być ona pełniej użyta, gdy „zdobędzie się przewagę w wojnie informacyjnej prowokując niepewność, podziały i defetyzm.

Od propagandowej treści do „zainfekowanego odbiorcy”

Działalność propagandowa Kremla jest widoczna przede wszystkim poprzez aktywności anonimowych komentatorów na wszelkiego typu portalach i tak zwanych blogowiskach. Na portalach takich jak onet.pl wszelkim publikacjom poświęconym Ukrainie towarzyszyły natychmiast anonimowe wpisy o agresywnie antyukraińskiej treści, a wszelkie krytyczne publikacje dotyczące Rosji spotykały się z „oburzeniem”. Podobnie działo się na największym polskim forum blogów Salon24.pl.

Znaczna ilość takich komentarzy tworzona jest zorganizowane grupy komentatorów, z pomocą fałszywych profili internetowych i fałszywych profili w sieciach społecznościowych (tzw. fejków). Jeden pracujący na rzecz aparatu propagandy internauta jest w stanie utworzyć nawet kilkaset fałszywych profili, a wspomagany przez odpowiednie programy komputerowe jest zdolny masowo rozsyłać swoje wpisy. Takie zorganizowane grupy trolli działają z terenu samej Rosji, gdzie łatwo zorganizować tego rodzaju działalność. Trudniej jednak o to na terenie Polski czy innych krajów, że Moskwa nie ma swobody działania.

Innym narzędziem jest tworzenie licznych stron internetowych o treściach jednoznacznie propagandowych często dla pozornie istniejących lub fikcyjnych organizacji,. Mają one odniesienia do stron rosyjskich i są wzajemne powiązane, co nie może dziwić z uwagi na udział w działaniach tych portali często tej samej już stosunkowo nielicznej grupy osób. Trudno jest przecież na terenie Polski zwerbować liczniejszą grupę internautów-prorosyjskich propagandzistów. Ta skromna liczebność maskowana jest pozorem rozmaitości poglądów od narodowych, konserwatywnych, fundamentalistycznie religijnych, aż po nawet antykomunistyczne. Strony te zdobywają one dość szybko znaczącą ilość „polubień” (lajków), co może dezorientować nieuprzedzonych odbiorców. Owe polubienia są jednak wynikiem wykupywania „promocji”, co umożliwia np. serwis FB.

Nawet dość powierzchowna obserwacja wskazuje, że strony internetowe i portale związane w jakiś stopniu z putinowską polityką wpływu zorganizowane są podług struktury, jaką można nazwać „rojem”. Bardzo to przypomina to, co dzieje w rosyjskim Internecie, gdzie widoczny jest „rój” Dugina.

Pierwszą grupę portali należy nazwać peryferyjnymi. Ich propagandowe treści są rozwodnione i najczęściej pomieszane z informacjami, które nie kojarzą się nawet z Rosją, Putinem i jego polityką, ale posiadają linki do portali o większym natężeniu treści propagandowej.

Drugą grupę stanowią portale o silnym stężeniu treści propagandowej. Nazwać je można maskami. Wreszcie są portale, gdzie pożądane treści są produkowane. W istocie są już portalami bliskimi portalom rosyjskim, a ich materiały często są tłumaczone lub transponowane na język polski poprzez portale służące jako maski-przykrywki treści propagandowych.

Decydująca jest duża ilość portali, czasem o podobnych nazwach, czasem o tematyce odległej od treści propagandowych ale połączonych (zlinkowanych) z portalami istotnymi dla propagandy. Szukając więc w Internecie np. hasła ‘żołnierze wyklęci”, które przede wszystkim kojarzone być powinno z antykomunizmem, jest bardzo prawdopodobne, że dotrze się drogą dwóch-trzech kliknięć do treści putinowskiej propagandy (np. poprzez stronę Falangi, gdzie problematyka Żołnierzy Wyklętych jest silnie obecna).

Nie należy jednak wyciągać wniosku, że ów polski proputinowski rój zaprojektowany został z Moskwy. Nic bardziej mylnego. Wykorzystano raczej wiedzę o polskim środowisku, niektóre właściwości Internetu i posłużono się niewielką inspiracją. Niektóre środowiska bezwiednie poddały się tej inspiracji, a na koniec duża liczba internautów bezwiednie powielać zaczęła toksyczne memy.

Z czasem jednak mem pozyskany z portalu o silnym natężeniu treści propagandowej przechodzi do portali i indywidualnych odbiorców Internetu.

Takie działanie wymaga dobrego rozpoznania socjologii i mentalności społeczności, do której ma być adresowany, symbolicznego zaplecza, a także pilnej obserwacji jego polityki wewnętrznej (np. Waszyngton oskarżył Moskwę o podsycanie w sieci zajść związanych z zastrzeleniem przez białego policjanta czarnego nastolatka, Moskwa intensywnie wspierała też w sieci secesję Szkocji). Trolling jako działanie wykracza więc dalece poza samo zjawisko upowszechniania takich czy innych memów. W istocie Internet jest tu drugorzędnym, technicznym narzędziem i , choć właściwości tego narzędzia są dobrze wykorzystane. Pierwotnym narzędziem trollingu jest wiedza o drugim społeczeństwie, jego kulturze, problemach i schorzeniach czy też kompleksach, które mogą być wykorzystane. [xi]

Pierwszym krokiem w upowszechnianiu toksycznego mema. nie jest jego masowa edycja, lecz właściwe jego zaadresowanie – ma on trafić do właściwego adresata. To on będzie go dalej powielał i upowszechniał. Stanie się on często nieświadomym „siewcą memów” (sieć daje każdemu możliwość ograniczonego upowszechniania każdej treści, przede wszystkim przez sieci społecznościowe). Gdy producent „memów” przystąpi do działania, nawet w wąskim stosunkowo kręgu odbiorców, dalej zadziałać powinien efekt kuli śnieżnej. Większa lub mniejsza populacja zacznie z przekonania, dla żartu, z bezrefleksyjnego zaciekawienia czy nawet przekory [xii] ów mem powielać w sieci.

Należy jednak zwrócić uwagę, że toksyczny mem, choć ma stać się masowym produktem, to jednak owo upowszechnienie dotyczy przede wszystkim określonych środowisk, na które planuje się oddziaływać (np mem związany z „rzezią wołyńską” ma trafić w pierwszym rzędzie do środowisk kresowych). Rozpoznanie więc jakie treści i do jakich środowisk należy adresować, kto jest potencjalnym siewcą memów, stanowi istotną część działań, jakim jest trolling.

Internet stwarza szczególnie szerokie możliwości oddziaływania na ludzi młodych i niedojrzałych. Głośno jest w mediach o nastolatkach z Europy, które skutecznie agitowane są do tego, aby wyjeżdżać na Bliski Wschód i wychodzić za mąż za islamskich terrorystów państwa ISIS. Zjawisko to nie powinno wydawać się nam tak całkiem egzotyczne. Sieci społecznościowe stwarzają wielkie możliwości niewidocznej z zewnątrz agitacji i manipulowania nieuksztaltowanymi osobowościami.[xiii] Właściwe pytanie o psychologię oddziaływania „toksycznego mema” dotyczy nie jego producentów i głównych „siewców” lecz odbiorców, stających się na koniec ofiarami manipulacji. Bierny „siewca toksycznych memów” może być osobą bezpośrednio pozyskaną (choć może nie być do końca świadomy, kto go pozyskuje), ale może powielać treści jakie do niego dochodzą, nie będąc świadomy roli jaką pełni.

Internet jest całkowicie nową przestrzenią komunikacji międzyludzkiej stwarzającą radykalnie nowe zależności i mechanizmy oddziaływania. Pokolenie ludzi po czterdziestce może tego nie odczuwać, a przez to i nie doceniać, traktując Internet jedynie jako ułatwienie w komunikacji . Młodsi jednak przedstawiciele „generacji digitalnej”, dla której obcowanie już nie z komputerem stacjonarnym ale smartphonem, jest czymś oczywistym i codziennym, tkwią już w nowej sytuacji kulturowo-cywilizacyjnej. To przejście od społeczeństwa spektaklu do społeczeństwa sieci ma kolosalny wpływ również na politykę i stosunki władzy.

Wydaje się, że trolling i toksyczny mem trafia przede wszystkim do ludzi młodych dzięki ich wciąż jeszcze trwającej niedojrzałości oraz ludzi sfrustrowanych i osobowości niesamodzielnych.[xiv] Sprzyja temu może skłonność do poglądów skrajnych i potrzeba poczucia bycia wyróżnionym. Mogą to być też osobowości o niespełnionym instynktach przywódczych i chęci władzy, niezdolne jednak do otwartej konkurencji. [xv] W pewnym stopniu można mówić o asocjalnym charakterze takich osobowości, bowiem porządek wartości, jakie dominują w liberalnym społeczeństwie demokratycznym jest przez nie słabo zinterioryzowany

Podatny odbiorca toksycznego mema nie ma zaufania do demokracji, bowiem w jego oczach świat jest manipulowany (przez wielki kapitał, imperializm amerykański, elity polityczne, światowe żydostwo, mafie watykańską itd.), Osobnik ten chce znać drugie dno i ukrytą elitarną prawdę. Może być w tym coś z mentalności sekciarza, który dobrze czuje się na marginesie życia publicznego, zarazem może być w nim obecny i aktywny, mając silne poczucie własnej misji. Trzeba zdawać sobie sprawę, że niezależnie od rozwoju cywilizacyjnego i kultury, w każdym społeczeństwie znaczący procent ludzi ma podobne skłonności i nastawienia. W „społeczeństwie spektaklu”, w którym zasadniczą rolę odgrywają środki masowego przekazu o scentralizowanym charakterze, takie jak TV czy radio, takie osobowości mają małe szanse publicznego zaistnienia.

Należy też zdać sobie sprawę z właściwości internetu, wyszukarek i sieci społecznościowych takich jak FB. Wyszukarki same podpowiadają, w zależności od twoich pierwszych kroków i ujawnionych „polubień”. z kim „chcesz być znajomym” Jeśli młody człowiek wyszuka dla swego profilu kilka razy np. „Żołnierze wyklęci” lub inne, podobnie patriotycznie brzmiące hasła, otrzyma podpowiedzi stron o podobnych tytułach, stworzonych już jednak nie przez historyków czy środowiska dbałe o historyczną pamięć. Wystarczy tylko jedno-dwa naciśnięcia myszki by znaleźć siew najbardziej doborowym towarzystwie najbardziej aktywnych siewców toksycznych memów.

Rosyjski trolling w polskiej sieci

Obecność rosyjskiego oddziaływania w polskiej sieci, podobnie jak w internetowych sieciach innych krajów Unii Europejskiej, jest powszechnie widoczna i wielokrotnie stwierdzona, choć znacznie trudniej określić jest jej zakres i metody jakich się do tego procesu używa..[xvi]

Początkowo, to znaczy w połowie 2014 roku, zwracały uwagę portale/blogowiska podlinkowane do portali rosyjskich i edytujące tłumaczenie tekstów Dugina i innych, podobnych autorów (Xportal, http://www.usopal.pl/ ,lub odwołania do stron rosyjskich, Falanga, http://rebelya.pl/ .) Dla przykładu portal ten dokonał bez komentarza przedruku programowego tekstu Aleksandra Dugina „Imię rosyjskiego mitu”, gdzie czytamy: Musimy zrozumieć, że rola Igora Striełkowa jest fundamentalna. Jest to typ rosyjskiego idealisty, konserwatysty i prawdziwego patrioty, który pokonał otchłań ziejącą pomiędzy ideałami a czynem; ta otchłań jest paraliżującym przekleństwem naszego patriotyzmu[xvii]

Następnie zauważyć można działalność przeważnie anonimowych blogerów dopisujących się z agresywnie prorosyjskimi treściami wszędzie tam, gdzie temat współczesnej Rosji, czy konfliktu rosyjsko-ukraińskiego się pojawia. Można to zaobserwować bardzo wyraziście w przypadku portalu ONET.pl i Salon24.pl.

Dalsze nasilenie trollingu związane było z powstaniem licznych stron wspierających takie, quasi-polityczne twory jak, „Doniecka (pseudo) Republika Ludowa” czy „Polacy wspierają Republikę Doniecką” a także wirtualno-propagandowe jak „Wileńska Republika Ludowa” ,budzące obawy, że mniejszość polska na Litwie ma w planach Kremla wspierać putinowskich „zielonych ludzików”.

W sposób szczególny aktywny jest portal Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych http://www.geopolityka.org/ , który jest właściwie odnogą sieci Dugina.

Ta internetowa propaganda uprawiana jest na dwóch poziomach. Jednym z nich jest popularyzowanie putinowskiej ideologii w jej ogólnych sformułowaniach. Ważniejszy jest jednak drugi głębszy poziom, jakim jest odwoływanie się do specyficznych treści przeznaczonych dla polskiego odbiorcy. Zaznaczyć przy tym trzeba, że na tym drugim poziomie jest to przede wszystkim dołączanie do informacji, które w polskim Internecie już były obecne. Do nich dołączyć można treści propagandowe czy też nadać istniejącym już treściom nową wymowę lub narzucić im nowy kontekst. Poniżej opis takich właśnie związków i asocjacji, które budzić ma odpowiednio ukształtowany toksyczny mem.

Asocjacja: „Radykalna krytyka Zachodu”

Putinowska propaganda jest przede wszystkim zainteresowana wzbudzeniem niechęci do Zachodu. Podejmuje się w tym celu najrozmaitsze, często nie związane ze sobą wątki, usiłując trafić do środowisk o często bardzo rozbieżnych poglądach.

Zachód ma być z jednej strony słaby i dekadencki, „przeżarty” ideologią „gejowską”, w kryzysie finansowym, realizowane są tam tylko egoistyczne interesy najbogatszych i najsilniejszych. Pojawia się tu szczególny wątek, że Zachód nie będzie pomagał Polsce iw gruncie rzeczy jest Polsce wrogi. Wykorzystywane jest wspomnienie 1939 roku, kiedy Polska została „zdradzona”, z czego należy wyciągnąć „raz na zawsze wnioski”.

Z drugiej jednak strony Zachód ma być też agresywny, dwulicowy i brutalny, realizujący swoje interesy, które zresztą mają być rozbieżne z polskimi . Polskie Towarzystwo Geopolityczne dr Andrzej Zapałowski http://ptg.edu.pl/

Ostatecznie jedynym oparciem wobec Zachodu może być Rosja. Nie jest ona przedstawiana nawet jako specjalnie przyjazna. Rosja jest potężna a nawet groźna, ale skoro niepewny siebie i zdradliwy Zachód nie może Polski przed Rosją uchronić, to lepiej jest już Rosji ulec, zapewniając sobie przynajmniej spokój i bezpieczeństwo.

Dobrego przykładu łączenia treści antyzachodnich z rosyjskimi hasłami propagandowymi dostarcza wpis anonimowego proputinowskiego blogera podpisującego się „Bojkot Wyborczy” na blogowisku Salon24:

Kiedyś tłumaczyłem Ruskim, że mają fobie i popadają w histerię widząc śmiertelnego wroga w Zachodzie. Dzisiaj powoli jest mi wstyd, że im opowiadałem tekie głupoty. Okazuje się, że to ci Ruscy mieli rację.
Widząc poczynania Zachodu w ostatnim czasie (…) widać wyraźnie jak agresywną, morderczą i parszywie fałszywą jest cała ta ideologia Zachodu. Zachód mordyje, zabija, napda, najeżdża kogo tylko zechce i gdzie zechce nie pytając żadnych ONZ-tów o zdanie. Morduje bez zmróżenia okiem każdego, kto mu nie pasuje.
(zachowana pisownia orginału)

Nie sposób uniknąć wrażenia, że tego typu argumentacja odwołuje się do pewnego typu zbiorowej podświadomości polskiego społeczeństwa, związanej z poczuciem bycia izolowanym, zdradzonym itd. Trudno orzec, czy bloger będący autorem tych enuncjacji był bezpośrednim narzędziem putinowskiej propagandy. Za ciekawszy uznać można przypadek, w którym zainspirowany jedynie pisał on w taki sposób z własnej inicjatywy. Dowodziłoby to jak dalece wykorzystywać można na użytek prokremlowskiej agitacji głęboko tkwiące polskie kompleksy.

Asocjacja: „Naród, Narodowcy”

Propaganda prorosyjska łączy się w szczególnie wyrafinowany sposób z treściami polskiego „nacjonalizmu” i „ruchu narodowego”, hasłami „patriotycznymi”. Wydaje się, że portale o treściach narodowych wykorzystywane są w szczególny sposób do szerzenia putinowskiej propagandy podszywając się pod treści narodowe. Ciekawe jest tu, że treści i symbole, które w zasadzie winny być jednoznacznie konotować antyrosyjskość (np. „Żołnierze Wyklęci”) służą do emocjonalnej mobilizacji, która kończyć się ma sprzeciwem wobec tego „co się w Polsce dzieje” i akceptacji przejścia na drugą, już rosyjską stronę. Uderza ilość wyedytowanych stron, gdzie nagromadzona jest „patriotyczna” symbolika i retoryka [xviii], tak, by emocjami, jakie jest z tym wiążą, można było manipulować.

Najlepszą ilustracją owego zadziwiającego połączenia proputinowskiej propagandy z manipulowaniem treściami polskiego nacjonalizmu jest strona „Kronika narodowa” http://www.kronikanarodowa.pl/ Patronuje jej wizerunek Romana Dmowskiego. Putinowska propaganda w sposób szczególnie intensywny pasożytuje na tradycji endecji wykorzystując pozorną zgodność dawniejszej prorosyjskiej polityki Romana Dmowskiego i postulowanej dzisiaj promoskiewskiej . Objawia się to m.in. przywoływaniem postaci Bolesława Piaseckiego i jego kolaborującej z komunistami organizacji PAX.

Dobrego przykładu dostarcza np.: portal „Falanga. Polska!Młodość!Rewolucja!” http://falanga.org.pl/ Portal ten popiera skrajny serbski nacjonalizm, wypowiada się przeciw NATO, wspiera Assada w Syrii a jednocześnie aktywnie organizuje marsz żołnierzy wyklętych. Ciekawej analizy dostarcza nastepujacy, do pewnego stopnia programowytekst tej strony:

Żyjemy w epoce ponowoczesności, co niesie za sobą daleko idące konsekwencje dla zasad i celowości prowadzenia dyskursu. Ciężko uchwytna prawda immanentna ustępuje miejsca różnym prawdom wywodzonym z każdego, nawet najbardziej oryginalnego przekonania, tworząc nieskończenie wielką siatkę równoprawnych stanowisk, które pomimo sprzeczności mogą istnieć obok siebie, a nawet się przenikać. Dekonstrukcja wszystkich „prawd absolutnych” ( w tym liberalnych) w duchu ponowoczesności stwarza dobre warunki do powołania swoistego „laboratorium idei”, gdzie różne punkty widzenia mogą scierać się ze sobą i wywierać na siebie obustronny wpływ, tworząc niekiedy nową całość. Uporządkowanie i usystematyzowanie tych całości może stać się przyczynkiem nowej doktryny http://falanga.org.pl/

Tego wstępu z pewnością nie napisał żaden z łysogłowych, jakich ukazują zdjęcią portalu Falanga. Natomiast jest on bliski pseudointelektualnej stylistyce pism Aleksandra Dugina i jego pseudointelektualnego bełkotu o „czwartej teorii politycznej”.

Strona „Falanga” nie zawiera bezpośrednio treści prorosyjskich (prócz tego że Istotny jest natomiast link do strony „Open Revolt”, gdzie jest już odnośnik do Dugina, euroazjatyzmu itd. Itd.

Strona „Ruch suwerenności narodu polskiego” również nie propaguje bezpośrednio działalności agresywnie prorosyjskiej, a jednak szowinistyczna agitacja prowadzona na tym portalu ostatecznie do tego prowadzi. Odnajdujemy tam flagi Noworosji i eksklamacje typu pozdrawiam telewizję rosyjska, przynajmniej oni mogą powiedzieć prawdę [xix]

Ciekawego przykładu dostarcza strona http://www.konserwatyzm.pl/ . Trudno stwierdzić, jakie powiązania ma większość piszących na tej stronie. Z całą pewnością jednak obecne są tam treści   niemal dosłownie odpowiadające sloganom aktualnej propagandy Kremla, co nie przeszkadza deklarowaniu polskiego nacjonalizmu, przywiązaniu do patriotycznych symboli itd. Jest to zadziwiająca mieszanka idei wyczytanych z pism Dmowskiego, sympatii do czasów PRL (np. do postaci Wojciecha Jaruzelskiego), antysemityzmu, sympatii do lefebrystów, idei „zachowawczo-monarchicznych”, idei kresowych itd. Anglicy mówią o czymś takim lunatic fringe (ludzie z księżyca), ale to właśnie środowisko jest bardzo aktywnym producentem i siewcą toksycznych memów. [xx] Śledząc FB-znajomych tego środowiska można dotrzeć już do anonimowych internautów rozsyłających proputinowskie memy, pełne nienawiści do państwa polskiego i jego władz, a także do Ukrainy i Ukrainców.

Ostatecznie jednak ci polscy „narodowi konserwatyści” dojść mogą do następującego wniosku: Optymalnym scenariuszem dla Polski mogłoby być obecnie wystąpienie z NATO i zachowanie neutralności w decydującym etapie potencjalnej wojny. Jeżeli bowiem w wyniku konfrontacji zbrojnej Rosja zostanie łatwo rzucona na kolana, to i tak hegemon – USA – Wilna i Lwowa nam odzyskać nie pozwoli. Choćby dlatego, że Republika Litewska i Ukraina są również „sojusznikami” (wasalami) Stanów Zjednoczonych. [xxi]

Nacjonalizm okazuje się ostrą przyprawą, która łączy się z treściami całkiem przeciwstawnymi do stereotypu, że w Polsce nacjonalizm ma być przede wszystkim antyrosyjski.

Środowiskiem internetowym, w którym pojawia się też propagandowy mem jest fundamentalizm religijny, a z drugiej neopogaństwo w wersji słowianofilskiej. [xxii] Biorąc pod uwagę, ze strony neopogan są otwarcie antyreligijne, widać na tym przykładzie jak „elastyczne” jest manipulowanie propagandowym i toksycznym memem.

Ciekawego przykładu intencjonalnej czy też przypadkowej manipulacji dostarcza strona o zachęcającej nazwie „patriotyczna lista stron”. Wśród istotnie patriotycznych i nie budzących zastrzeżeń treści umieszczone są też odnośniki do stron, gdzie od symboliki i retoryki patriotyczno-nacjonalistycznej przechodzi się do propagandowej agitacji proputinowskiej [http://patriotyczna.listastron.pl/ ]

Asocjacja: „Wołyń, banderowcy”

Propaganda putinowska dąży do dyskredytowania zarówno ukraińskiego państwa jak i ukraińskiej narodowości. Ukraina ma być nie tylko niby-państwem (łatwo o skojarzenie z antypolską propagandą po I wojnie światowej mówiącej o „bękarcie traktatu wersalskiego” czy „państwie sezonowym”) a Ukraińcy nie mają też być pełnoprawnym narodem.

Pozostaje to w tle stwierdzeń, że władze Ukrainy po upadku Janukowycza mają być nielegalne i składaja się z faszystów i banderowców, co jest powtarzanym motywem propagandowym Kremla.

Wątek ściśle polski stanowi nieustanne przywoływanie historii Wołynia 43, który nazywany jest „rzezią wołyńską”. Ukraińcy przedstawiani sa jako dzikie i okrutne bestie bezmyślnie mordujące Polaków, nie oszczędzając kobiet i dzieci. Szczególną rolę odgrywać ma postać Stefana Bandery, stającego się głównym symbolem tych zbrodni (mimo, że w okresie mordów na Wołyniu był więźniem niemieckiego obozu koncentracyjnego). Bandera, który jako negatywny symbol jest z jednej strony kreacją sowieckiej propagandy, z drugiej stał się dla części dzisiejszej ukraińskiej opinii publicznej symbolem walki o niepodległość, stanowi przedmiot nieustannych ataków. Jego obecność w ukraińskim dyskursie stanowić ma o negatywnej ocenie współczesnego społeczeństwa ukraińskiego i dowodzić obecności w nim skrajnego nacjonalizmu.

Propaganda putinowska dołącza się też ze swoimi treściami i poprzez wątek „Bandery” i „banderowców” do tzw. ideologii kresowej. [xxiii] Portalem o stosunkowo szerokim oddziaływaniu, dostarczającym zarazem niemal modelowego wzorca jak putinowska i antyukraińska propaganda może łączyć się z problematyką kresową, są Kresy.pl

Temat Bandery i banderowców oraz ukraińskiego nacjonalizmu jest w polskim Internecie wszechobecny i stanowi jedną z zasadniczych metod antyukraińskiej perswazji i prób poróżnienia społeczeństw Polski i Ukrainy. Dzięki opisowi okrucieństw i zbrodni „rzezi wołyńskiej” problematyka ta ma być tak wysoce podsycana emocjonalnie, aby właściwie uniemożliwić jakikolwiek polsko-ukraiński dialog. Dobrym przykładem pobudzania takich emocji, obok Kresów.pl jest środowisko blogerów wokół http://www.konserwatyzm.pl/. http://prawica.net/39503. Obrazy z przeszłości przenoszone są też na współczesność i obecną sytuację na Ukrainie.

Jeden z blogerów tego środowiska Konrad Rękas pisze m.in. „Jak Kijowska junta gwałci prawa człowieka” http://prawica.net/39514 a także „Prawa człowieka na Ukrainie po Euromajdanie” gdzie pisze: Paradoksalnie jednak, pora na rozmowę o poszanowaniu praw człowieka na Ukrainie osiem miesięcy po Euromajdanie – jest wyjątkowo dobra. Pomimo bowiem cenzorskich zapędów „Gazety Wyborczej”, stacji telewizyjnych, czy samych zachodnich właścicieli stołecznego hotelu – na świecie poza Polską na jaw wychodzą kolejne fakty związane ze zbrodniami i naruszeniami podstawowych praw i wolności, dokonywanymi pod egidą władz kijowskich. [xxiv]

I na koniec cytat, którego przytoczenia nie można było sobie odmówić:

Pamiętajcie – KAŻDY LAJK TO JEDNA ROSYJSKA RAKIETA POSYŁAJĄCA TUZIN BANDEROWCÓW DO ATLANTYSTYCZNEGO PIEKŁA.[xxv]

Asocjacja: „Bądź patriotą – pilnuj swego nosa”

Strach przed wojną stanowi z pewnością silny komponent polskiej świadomości i dlatego wykorzystywany jest do zaszczepiania propagandowego mema. Wiąże się z silnym kompleksem (można by go nazwać kompleksem września 39) bycia osamotnionym i zdradzonym przez społeczność międzynarodową. Nie bez znaczenia jest fakt, ze obecnie w Polsce dyskutuje się sens   wielu, czynów zbrojnych, np. powstania warszawskiego i wyrażana jest też opinia o ich próżności i braku rozsądku. Ta wewnątrz polska dyskusja zakłócana jest interwencjami z zewnątrz.

Nie zawsze bezpośrednio trolling proputinowski odwołuje się do tego kompleksu emocji, łącząc się z typowym dla komunistycznej propagandy wątkiem „walki o pokój”.

Proukraińska postawa prezentowana jest jako nawoływanie do wojny, a sprawcami konfliktu mają być przede wszystkim sami Ukraińcy (faszyści, banderowcy) lub też Zachód (Amerykanie, NATO, Pentagon)

Bloger podpisujący się Marek Błaszkowski pisze na stronie Salonie24:

Źle to świadczy o Unii, że wspiera zamachowców. Ponadto wystawia Polskę na pierwszą linię frontu, a w razie czego na pewno nikt nam nie pomoże. Będziesz musiał Drogi Autorze sam wymachiwać szabelką, aby powstrzymać Putina. Warto też zauważyć, że armia ukraińska i przeróżni bojówkarze od Kołomojskiego i UPA dokonują regularnej masakry ludności cywilnej, z paleniem żywcem włącznie, jak to było w Odessie. Popieranie takich zbrodni to koszmar. 

Najważniejsza jest jednak konkluzja tego tekstu, która powtarza się w różnej formie w wielu miejscach: Polską racją stanu jest pilnowanie własnego nosa, nie popieranie różnych zamachowców, nie wpychanie się na pierwszą linię frontu walki z Rosją, nie popieranie ludobójstwa. [xxvi]

Wojna ma być narzędziem przede wszystkim Zachodu, który nigdy nie liczy się z polskimi interesami. Dla antysemickiego demagoga Grzegorza Brauna wojna jest dziełem Żydów. Żydzi wspomagają Amerykanów, którym potrzeba utrzymania wpływów w Europie Środkowej. W tym źródło konfliktu na Ukrainie. Polskie niedojrzałe elity polityczne nie umieją się trzymać z boku, bowiem polskim nawykiem jest, że „należy pociągnąć za sznurek, aby usłyszeć dąbrowskiego mazurek” [xxvii]

To „pilnowanie własnego nosa” ma jednak w dalszej konsekwencji przybrać całkiem konkretny kształt. O ile w punkcie wyjścia chodzić ma   nie drażnienie Rosji, trzeba mieć z nią (niezależnie co ona czyni) unormowane stosunki [xxviii], to w konsekwencji trzeba stanąć po jej stronie.

Strona „Obozu Wielkiej Polski” www.owp.org.pl głosi: „Mamy już wojey”   publikuje mapę Noworosji z hasłem „Historia, Pokój i Prawda”. Nie może to dziwić, bowiem jednym z głównych działaczy tej pasożytującej na historycznej nazwie z okresu II RP organizacji jest Bartosz Bekier, jeden z najaktywniejszych putinowskich działaczy w Polsce.

Asocjacja:„pogarda dla państwa i kwestionowanie >systemu<”

Następny zespół treści, do których dołączają się toksyczne memy i treści rosyjskiej propagandy, to kwestionowanie systemu politycznego w Polsce, poniżające opinie o Polsce i polskości oraz odwoływanie się do wszelkiego typu społecznego niezadowolenia, kształtowanie przekonanie o bezsilności państwa. Należy w tym miejscu podkreślić, że większość wątków, jakie wykorzystuje w tej sferze trolling obecne były w polskim dyskursie już w latach 90-tych: krytyka Okrągłego Stołu, rozczarowanie reformami gospodarczymi, przejęcie władzy. Granica między uzasadnionym i mogącym być zrozumiałym wyrazem niezadowolenia społecznego, a wykorzystującymi to wrogimi działaniami propagandowymi, jest trudna do ustalenia.

Takie działania dezawuujące polską państwowość i życie polityczne, gdzie dołączają się treści zgodne z propagandą Kremla, znaleźć można na takich stronach jak np. http://oburzeni.pl/ , „Dziennik gajowego Maruchy” http://marucha.wordpress.com/, http://www.usopal.pl/ (gdzie znajdują się wprost odwołania do stron rosyjskich, działającego na youtubie Max Kolonko[xxix] (jednocześnie komentatora SUPER TV). Dla Kolonko „sytuacja na Ukrainie prowadzi do rewizji polskich granic; polscy politycy wspierając Ukraińców prowadzą mesjanistyczną politykę zapominając o polskich grobach (Kolonko TV utrzymuje się z reklam polskich firm, które się u niego publikują)[xxx]

Asocjacja „nie bądź rusofobem”

Wątków, do których dołącza się w polskim Internecie propagandowy i toksyczny mem jest więcej i trudno o pełny ich katalog. Jest zresztą najpewniej zbędny, bowiem chodzi przede wszystkim o zrozumienie mechanizmów, a nie detaliczne opisywanie zjawiska. O jeszcze jednym wątku należy jednak koniecznie wspomnieć. Związany jest on ze szczególnym rodzajem szantażu moralnego, jakim jest próba stwierdzenia, że wszelka krytyka dzisiejszej Rosji jest wynikiem antyrosyjskiej obsesji.

Na demonstracji popierającej Putina pod ambasadą rosyjską. padają następujące słowa jej organizatora i agitatora: Dość szczucia nas Rosja, dobrze się stało, że Krym przyłączył się do Rosji, niech Obama i Merkel nie wtrącają się do spraw Słowian, polskie media nie odzwierciedlają polskiej opinii publicznej [xxxi]

O ile wypowiedz ta jest w oczywisty sposób skrajna, to w innych miejscach teza o antyrosyjskiej fobii jest wyrażana ostrożniej, a propagandowy mem dołącza się internetowego środowiska, gdzie troska o to, by krytyka obecnych władz Kremla nie zamieniła się w antyrosyjską ksenofobię jest autentyczna. Istotą tego zabiegu jest próba identyfikacji Putina z rosyjskością i obecnej polityki Kremla z postępową polityką rosyjską.

Putinowska polityka wpływu w Polsce

Działanie w Internecie, jakim jest trolling, nie wyczerpuje działań na rzecz budowania w Polsce rosyjskiej polityki wpływu. Wystarczy przypomnieć o czasopismach takich jak „Gazeta Warszawska” „Myśl Polska”, stacjach radiowych czy oddziaływaniu telewizji „Russia Today”, wreszcie oficjalnych portalach takich jak „Sputnik”.

Zarazem nie można zapominać, że działania w świecie wirtualnym Internetu mają prowadzić do konkretnych skutków w świecie realnym.

Takie właśnie realne, a nie wirtualne wydarzenia to dla przykładu głosowanie czterech europosłów z Polski przeciw umowie stowarzyszeniowej z Ukrainą. To, że zanikająca prawie partia Korwina-Mikkego mogła wejść do europarlamentu jest m.in. wynikiem silnego jej wsparcia przez strony skrajnie nacjonalistyczne, gdzie putinowski trolling był wszechobecny.[xxxii] Janusz Korwin-Mikke, przynależąc do sceny politycznej i tym samym zapewniając swoja obecność właśnie dzięki m. innymi Internetowi, odgrywa znaczącą rolę w popieraniu kremlowskiej propagandy. Korwin-Mikke, podtrzymując swoją obecność publiczną skandalizującymi wypowiedziami, w ostatnim okresie opowiada się otwarcie i agresywnie po stronie Putina.

W obecnie toczonej prezydenckiej i parlamentarnej kampanii wyborczej putinowski Internet głosi hasło głosowania na małe wybrane partie. Promuje myśl, ze główny nurt polskiego życia politycznego od PiS poprzez PO do SLD jest całkowicie skorumpowany i skompromitowany.

Organizowane są antyukraińskie demonstracje uliczne przed ambasadą Ukrainy https://www.youtube.com/watch?v=8UScaMsr2Uk lub konsulatem ukraińskim w Lublinie jak i przed ambasadą rosyjską popierająca Rosję. [xxxiii]

Do działań w świecie realnym należą próby penetracji środowisk paramilitarnych[xxxiv] np. zapraszanie na „treningi” do Rosji członków sportowych stowarzyszeń strzeleckich.

Widoczne są zamiary przeobrażenia przez putinowska propagandę „marszu niepodległości” w polski majdan (a raczej antypolski) przy wykorzystaniu penetracji części środowisk „narodowych” .

Widoczna jest również obecność polskich obywateli wśród rosyjskich jednostek terrorystycznych w Donbasie. Są to osoby   takie jak Dawid Hudziec, który walczy w Donbasie, czy Dariusz Lemański, który walczy w siłach „Noworosji”.

Obecność w Internecie i działanie w sieciach społecznościowych często uzupełnia się. W realnym życiu zaobserwować można te same osoby, które napotyka się w Internecie, choć tam, będąc anonimowe, były często mniej widoczne.. Dla przykładu warto wymienić niektóre z nich.

Być może najsilniej obecnym w życiu publicznym, jako zwolennik proputinowskiej orientacji jest Mateusz Piskorski, tym bardziej od czasu, gdy został jednym z czołowych organizatorów partii „Zmiana”. Piskorski związany z „Polskim Towarzystwem Geopolitycznym” występuje jako polski politolog i międzynarodowy obserwator w „misjach” na anektowanym przez Moskwę Krymie. Kilkakrotnie wyjeżdżał do Syrii wspierając reżim Assada. Partia „Zmiana” postuluje całkowitą zmianę systemu politycznego w Polsce oraz wystąpienie Polski z NATO.

Adam Wielomski przynależy do najbardziej prorosyjskiego odłamu „narodowców”. Jest też twórcą kanapowego „Kongresu Zachowawczo-Monarchistycznego” oraz również kanapowego, ale o większym nieco zasięgu OWP – Obozu Wielkiej Polski. Adam Wielomski to także współpracownik pisemek „narodowych”, np. „Myśl Polska” oraz „Najwyższy Czas” Korwina-Mikkego i Konserwatyzm.pl. Bliski Korwinowi- Mikkemu, uchodził za szarą eminencję KNP. Jest on też autorem dwóch wiernopoddańczych listów do ambasadora Moskwy i Putina oraz paszkwilanckich tekstów o polskiej państwowości.

Innym aktywistą proputinowskiego Internetu jest Ronald Lasecki, członek redakcji portalu http://konserwatyzm.pl/, xportal.pl/ oraz innych proputinowskich portali. Ma wyraźną ambicję bycia ideologiem środowiska, będąc po wpływem skrajnej rosyjskiej prawicy. Można wymienić też inne postacie z proputinowskiego środowiska, jak Adam Danek czy Bartosz Bekier, otwarcie współpracujący nie tylko z rosyjskimi mediami, ale także mediami terrorystycznej Noworosji[xxxv] czy tez Konrad Rękas, który otwarcie występuje w „Voice of Russia” z oskarżeniami pod adresem polskiego życia politycznego.   W przeszłości działacz tzw. „prawicy narodowej”, następnie Samoobrony, obecnie członek Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego. Przykład tego aktywisty jest istotnym dowodem na wielowątkowość działalności różnych postaci na rzecz kremlowskiej polityki wpływu.

Jest oczywiście zastanawiające, że polscy obywatele mogą stać się propagatorami propagandy jawnie i otwarcie wrogiej Polsce.   Jaki jest profil polityczny i psychologiczny osobowości tych osób? Jaki z kolei jest profil łatwowiernego odbiorcy rozsiewanych przez nich proputinowskich treści, szczególnie gdy konflikt na Wschodzie zaostrza się, a pogróżki wobec Polski, płynące z Kremla są coraz lepiej słyszalne? Każdy kraj posiada swój folklor polityczny, polityczne skrajności i marginesy (w Wielkiej Brytanii nazywa się to „lunatic fringe”) i z takim zjawiskiem mamy w pewnym stopniu do czynienia w Polsce. Nie sposób jednak pominąć faktu możliwych bezpośrednich powiązań takiego marginesu z działalnością agenturalną wrogiej dziś Polsce potędze, jaką jest putinowska Rosja. Są przykłady osób, aktywnych w Internecie, którym postawiono już zarzuty prokuratorskie o działalność agenturalną na rzecz obcego państwa.

Kultura polityczna a wojna informacyjna

Użytek propagandowy czyniony z Internetu osądzić należy w szerszym kontekście kulturowym i cywilizacyjnym.

Wykorzystanie Internetu i sieci społecznościowych w celach polityczno-propagandowych w dużym stopniu zaskoczyło demokratyczny Zachód. Oczywiście widziano możliwości, jakie stwarza Internet dla prowadzenia kampanii wyborczej, czego nowatorskim przykładem była pierwsza kampania wyborcza prezydenta Obamy. Zrozumieli to również polscy politycy, chętnie używający twittera. Zwrócono uwagę na znaczenie Internetu podczas wiosny arabskiej, wyciągając z tego pochopnie optymistyczny wniosek, że w świecie sms-ów i twittera żadna dyktatura nie zdoła się utrzymać [xxxvi]. Można też dodać, że sam euromajdan i rewolucja godności wiele zawdzięcza Internetowi, zaczynając od tego, że zaczęła się od wezwania przez FB Mustafa Nayyem, by zjawić na Placu Wolności.

Jeszcze przed kilku laty w dyskusjach dotyczących Internetu panował całkowity optymizm. Internet miał być nowym narzędziem demokracji i sprzyjać demokratyzacji tam, gdzie jej brakowało. Jedynymi oponentami tego poglądu   byli ci, którzy widzieli w powszechnym usieciowieniu możliwość totalitarnej kontroli. a zagrożeniem dla sieci mieli być jedynie hackerzy (zjawisko skądinąd kulturowo skomplikowane) lub quasi monopolistyczna pozycja takich kompanii jak Google lub Facebook.

Pierwszym, którzy zauważył i opisał w pogłębiony sposób zagrożenie, jakim może być Internet, jako narzędzie propagandy skierowanej przez zachodnim demokracjim, był Evgeni Morozov. Już przed paroma laty opisał on zabiegi rosyjskie w tym względzie i fascynację Putina tym nowym środkiem komunikacji oraz fakt pozyskania przez niego względów całej grupy młody rosyjskich blogerów. Nie przypadkowo Morozov jest Białorusinem, który z doświadczeń własnego kraju wie dużo o sowieckiej czy postsowieckiej propagandzie.[xxxvii]

Kreml umiał połączyć dawniejsze elementy wojny psychologicznej z nowymi możliwościami, jakie daje Internet. Pierwszego eksperymentu specjaliści z Kremla dokonali na własnym społeczeństwie. Materiałem propagandowym, jakim się posłużono, były w sporej części poglądy Dugina, które oddają istotę wielu komplikacji schorzałej rosyjskiej tożsamości i zalecają neoimperialną kurację. Druga operacja propagandowa dotyczyła aneksji Krymu i miała już odniesienia międzynarodowe.

Wypróbowaną receptę postanowiono stosować dalej w polityce zewnętrznej. Kremlowscy fachowcy od internetowej propagandy od początki zakładali, że trolling w każdym kraju ma być inaczej ukształtowany.

Można wprawdzie powiedzieć, że tak jak Dugin ze swoimi schizofrenicznymi teoriami nie rozumie Rosji, ale jest niewątpliwie medium bolączek „duszy rosyjskiej”, tak też w każdym kraju istnieje potrzeba znalezienia takiego medium. Znajduje się ono zwykle na marginesie społeczeństwa, niczym obłąkany, który ujawnia bezładnie wszelkie niedyskrecje społeczności, w której przyszło mu żyć.

Medium propagandy kremlowskiej stał się więc w Polsce swoisty marginesowy folklor polityczny. Nie jest koniecznym w wielu wypadkach szukanie agenturalnych korzeni, aby objaśnić proputinowskie postawy. Niektóre marginesy opinii publicznej lub poszczególne kręgi były do tego gotowe niezależnie od tego, czy miały one związki z rosyjska stroną. Każdy, kto jest neopoganinem, z większym od przeciętnego prawdopodobieństwem przyjmuje treści rosyjskiego panslawizmu. Kto jest monarchistą, ten bardziej będzie wypatrywał jakiejś alternatywnej wobec demokracji wizji przyszłości. Kto ma negatywną i wysoce negatywną   wobec systemu w którym żyje postawę, , ten łatwiej podejmie jego radykalna krytykę, nie zważając za kim ją powtarza. Kto wierzy, że Zachód może Polskę tylko zdradzić, przyjmie, że w konflikt z Rosją nie należy się włączać. Kto nienawidzi Niemców, łatwiej zaakceptuje Rosję. Kto jest antysemitą uwierzy, że Ukrainą rządzą Żydzi

Polski folklor polityczny, który tworzą takie przykładowe postacie jak pseudoliberał Janusa Korwin-Mikke, antysemita Michalkiewicz, pseudohistoryk Waldemar Łysiak[xxxviii] czy felietonista Waldemar Ziemkiewicz, sprzyja penetracji trollingu. Dodać można do tego również przedstawicieli środowiska akademickiego,   takich jak dla przykładu Bronisław Łagowski[xxxix] ,   Andrzej Romanowski [xl]   ganiących rzekomo powszechną i irracjonalną rusofobię Polaków, a nawet jak Anna Raźna pisząca wiernopoddańczy list do Putina. Byłoby uproszczeniem i brakiem rozsądku dopatrywanie się w takich zachowaniach pospiesznie wpływu kremlowskiej agentury. Teorie spiskowe są na ogół najmniej przydatne do lepszego zrozumienia życia politycznego a nawet politycznego folkloru. Tworzy to jednak atmosferę, w której troll może zabrać głos i wcale nie będzie za trolla uchodził, oraz nie będzie jako troll rozpoznany.

Zarazem można dowodzić, że penetracji trollingu sprzyjały i sprzyjają też fronty wielu publicznych dyskusji i jej bardzo silna polaryzacja.

Wizja rzekomego „salonu III RP” – ulubiony chwyt retoryczny prawicowej publicystyki – pozwalała każdemu głupkowi przedstawiać się jako niedopuszczonego do debaty publicznej. Czarna legenda „okrągłego stołu” i „Magdalenki” sprzyja kwestionowaniu wartości państwa polskiego i ułatwia mówienie o jego upadku. Z kolei prezentowanie polskiej prawicy jako wyłącznie nieodpowiedzialnych „świrów” i zagrożenia dla demokracji, sprzyja negatywnym stereotypom, że taka właśnie jest Polska – nacjonalistyczna, ciemna i nierozumiejąca demokracji. [xli]

Właściwie większość treści rosyjskiego trollingu daje się już odnaleźć w emocjonalnych sporach dwóch obozów PiS przeciw PO i PO przeciw PiS. Przecież „pisiorypa” to dla „platformersów” – jeśli dopuscić się pewnych uproszczeń – „endecy” (chociaż Kaczyński jest raczej Piłsudczykiem), ksenofoby, skłonni do antysemityzmu, nacjonaliści ekscytujący się Żołnierzami Wyklętymi itd. A „platfusy” dla „pisiorów” to „ekipa z magdalenki”, „szwindel okrągłostołowy”, propaganda kultury gejowskiej itd. Polska wedle „platformersów” nieustannie zagrożona jest dojściem do władzy „świrów” z PiS-u, a jednocześnie wedle „pisiorów” Polska jest katastrofą spowodowaną przez niezlustorowanych zwolenników WSI.

Polskie media jedynie wzmacniają te podziały. „TV Republika” ma być pisowski, a TVN „platformerski”, Gazeta Wyborcza „platformerska” a dziennik Rzeczpospolita PiSowski. Media odtwarzają podział partyjny, a nawet w pewien sposób go zastępują, bowiem to one bardziej niż sami politycy są producentami idei.

Ten chaotyczny często i pełnego emocji ton publicznych debat ułatwia propagandowe manipulacje z zewnątrz.

Umożliwia to też próby budowania nowych frontów, które sprzyjałyby dezintegracji polskiego społeczeństwa. I takie próby są podejmowane. Po jednej stronie, w ramach masowej interwencji w polski Internet, ma być PO-PiS a po drugiej prorosyjska alternatywa. PO-PiS popiera Ukraińców, jest w związku z powyższym ksenofobicznie antyrosyjski, i popycha kraj do wojny. Po drugiej stronie mają być ci, którzy obiecują „zmianę” i odrzucenie starego „systemu”. Obiecują ją tym wszystkim, którym było i jest równie źle przy rządach PO jak i PiS, bo to ta sama klika („i Tusk Żyd i Kaczyński Żyd”). Potrzebna jest więc radykalna zmiana. Głosił jej potrzebę już PiS, ale nie potrafił tego zrobić. Teraz zrobimy to my, którzy rozumiemy, że wojna z Rosją jest niepotrzebna, że Banderę i „rzeź wołyńską” trzeba pamiętać.

Wydaje się, że w latach dziewięćdziesiątych rosyjska polityka wpływu szukała przede wszystkim kontaktów w środowiskach postkomunistycznych. Nie należy też zapominać, że był to okres jelcynowski, okres, w którym przynajmniej część rosyjskich elity politycznych czyniła próby zbliżenia do Zachodu.

Z czasem widoczne jest zainteresowanie rosyjskich służb Samoobroną. Gdy formacja ta upada zainteresowania przesuwają się ku „Nowej Prawicy” i środowiskom nacjonalistycznym, ocenianych jako łatwe do manipulacji. Jest to zresztą zgodne z działaniami propagandowymi w innych krajach Unii Europejskiej, w których skrajna prawica cieszy się poparciem Kremla.

Organizowana obecnie partia „Zmiana”, grupująca jednoznacznie promoskiewskich aktywistów, jest wyrazem jeszcze innej tendencji rosyjskiej propagandy – jej eklektyzmu. Analizując biografie czołowych działaczy i publicystykę tego środowiska można odnaleźć w niej szeroką paletę idei od neopogaństwa i panslawizmu, poprzez pokrętne nawiązania do polskiego nacjonalizmu, aż po prl-owskie sentymenty i lewackie hasło, wszystko to przyprawione pseudointelektualnym bełkotem wziętym od Dugina. Ukraiński historyk Ihor Hrycak nazwał tego typu pseudoideową mieszankę ironicznie „postkomunistycznym postmodernizmem”. Wykpiwanie tego zjawiska czy wykazywanie irracjonalności jest nie tylko bezcelowe i jest też jego niezrozumieniem. Pozornie chaotyczna forma, ma jasny i czytelny cel. Ta mieszanka sprzecznych haseł i sloganów ma dezintegrować myślenie polityczne i przyczyniać się do ogólnej dezorientacji.

Z tych uwag wyciągnąć można istotny, choć trudny do przełożenia na konkretne i praktyczne działania wniosek, że im niższa kultura polityczna i czym gorsza jakość mediów, tym łatwiej o zarażenie danej społeczności politycznej propagandowym „toksycznym memem”. [xlii]

Społeczne reakcje na trolling i proputinowską propagandę

Przekonaniu o zagrożeniu, jako stanowi propagandowa aktywność w Internecie, przeciwstawić można dwa argumenty.

Po pierwsze Internet jest zbyt wielki, aby można nim dowolnie manipulować. Socjologia Internetu mówi w tym wypadku o tzw „efekcie tłumu” (crowd effect).

Po drugie wzmożona aktywność w Internecie wywołuje też wzmożoną kontr aktywność. W rezultacie rozkład poglądów danej społeczności nie odbiega od rozkładu poglądów, jakie posiada dana społeczność niezależnie od owych zewnętrznych działań. Opisując to zjawisko niektórzy socjologowie mówią o „zbiorowej mądrości” (crowd wisdom), choć raczej należałoby mówić, o „uśrednionym statystycznie rozsądku”.

Patrząc na spontaniczne organizowanie się poprzez Internet środowiska poparcia dla Ukrainy i grup monitorujących kłamstwa putinowskiej propagandy, takich jak np. „Rosyjska V kolumna”, „Polacy Solidarni z Ukrainą”, „Pomagaj Ukrainie” i wielu innych, można by dojść do przekonania, że „efekt tłumu” działa wystarczająco silnie. Polskie środowisko internetowe zauważyło manipulatorskie działania rosyjskiej propagandy i z narastającą intensywnością zaczęło na nie reagować.

Przeciw nadmiernemu optymizmowi należy jednak skierować kilka bardzo istotnych zastrzeżeń.

Celem rosyjskiej propagandy nie jest poddanie wpływowi całego czy nawet większości polskiego społeczeństwa. Jest to zresztą nader mało prawdopodobne, aby społeczeństwo tak bardzo historycznie obarczone doświadczeniem stosunków z Rosją stało się szerzej prorosyjskie. Działania Kremla mają natomiast na celu wytworzenie odpowiednich nisz społecznych, którymi można manipulować. Rosyjska propaganda ma też szanse oddziaływania na wybrane środowiska młodzieżowe. Ostatecznie chodzi nie o to, by kogoś nawet przekonać, ale by wzbudzić poczucie niepewności i zamieszania. Takie cząstkowe „sukcesy” propaganda Kremla z pomocą Internetu może odnosić. Wobec tego, że kremlowski trolling jest zinstytucjonalizowany i silnie dofinansowany, społeczne i spontaniczne przeciwdziałanie może się okazać nie dość skuteczne.

W państwach zachodnich podejmuje się już przeciwdziałania wspierane przez państwo, także mnożą się apele, aby takie działania podejmować. Takie decyzje powinny być podejmowane również w Polsce.

Rekomendacje

  1. „Wojna informacyjna” stanowi zagrożenie równoległe do zagrożenia militarnego i wymaga odpowiedniej reakcji władz państwowych i rządu.
  2. Znacznemu poszerzeniu powinna ulec definicja cyberbezpieczeństwa, jaką posługują się odpowiedzialne za nie instytucje i agendy rządowe. Obok kwestii zagrożenia atakami hackerskimi, winno ono obejmować kwestie wrogich działań propagandowych w Internecie.
  3. Konieczne jest uświadomienie opinii publicznej zjawiska jakim jest polityczny trolling i informowanie o związanych z tym zagrożeniach.
  4. Systematyczne badanie treści propagandy Kremla istotne jest dla oceny jego intencji politycznych. Dlatego „wojna psychologiczna” powinna stać się istotną częścią badań ośrodków analitycznych.
  5. Rozpoznawanie socjologicznych i psychologicznych procesów, jakie związane są z aktywnością w Internecie jest niezbędne dla skutecznych działań przeciw „wojnie informacyjnej” Kremla. Konieczna jest w tej sprawie współpraca międzynarodowa.
  6. Niezbędna jest identyfikacja tych środowisk, które są producentami toksycznych memów. Są to środowiska potencjalnej proputinowskiej działalności politycznej, a nie tylko wirtualnej w przypadku poszerzania się rosyjskiej agresji.
  7. Organy ścigania, prokuratura i sądy powinny zwracać uwagę na nowy typ zagrożeń i przestępczości, jakiego narzędziem jest Internet.
  8. Potrzebne są pilne nowe regulacje prawne dotyczące aktywności w Internecie. W szczególności anonimowość nie może, zwłaszcza w przypadku oszczerstw, mobbingu i gróźb karalnych, chronić przed odpowiedzialnością za słowo.
  9. Przeciwdziałanie „wojnie informacyjnej” wymaga nowatorskich metod pracy odpowiednio przygotowanych wielodyscyplinarnych zespołów. Ich członkami powinni być m. innymi informatycy, socjolodzy i psychologowie społeczni, a także historycy.
  10. Zadaniem agend bezpieczeństwa winno być ustalanie, jaki jest związek polityki wpływu prowadzonej przez Internet z tradycyjną agenturą i sposobem pozyskiwania głównych siewców toksycznych memów.
  11. Iluzją jest, że można nic nie robić. „Zbiorowa mądrość” wyrażająca się Internecie „efektem tłumu” [crowd efect] czyli zasadą, że Internet jako zjawisko masowe, będzie zawsze wyrażał to, co społeczność sieci sobą reprezentuje na zasadzie statystycznego rozkładu i dlatego nader trudno jest Internet zmanipulować, może okazać się myląca.

 

 

 

 

[i]Joanna Darczewska, Anatomia rosyjskiej wojny informacyjnej. Operacja Krymska – studium przypadku, Warszawa 2014. S.12. Autorka w wysoce kompetentny a zarazem przejrzysty sposób dokonuje przeglądu rosyjskojęzycznej literatury a także opisuje praktyczne agresywne działania, jakie władze rosyjskie podejmują w sieci.

[ii]http://wszystkoconajwazniejsze.pl/klaus-bachmann-igor-lyubaszenko-czy-rosyjska-kampania-propagandowa-w-internecie-jest-skuteczna/

[iii]Jako przykład takiej postawy wymienić można: Yohai Benkler, Bogactwo sieci. Jak produkcja społeczna zmienia rynek i wolność. Warszawa 2008. Patrz; recenzja tej pracy https://kazwoy.wordpress.com/rozmaitosci/czy-internet-wesprze-liberalna-demokracje/

[iv]Jednym z pierwszych, który zwrócił uwagę na działania rosyjskie w internecie jest amerykańsko-białoruski teoretyk Evgeny Morozov w jego książce The Net Delusion. How not to liberate the World z roku 2011.

[v]Należy jednak po pierwsze zwrócić uwagę, że współczesna Rosja nie dysponuje ideologią podobną do dawnej ideologii komunistycznej i po drugie, że otwarte kłamstwo (zaprzeczaniu oczywistym w tym sensie powszechnie uznanym faktom) jest całkowicie jawnym, publicznym działaniem władz moskiewskich. Jak zobaczymy dalej, ma to bardziej funkcję psychologiczną (ma raczej przestraszyć i przekonać o nieustępliwości strony atakującej) niż perswazyjną (przekonać do własnego stanowiska) „wojny informacyjnej” prowadzonej przeciw własnemu społeczeństwu, które nie tyle ma podlegać indoktrynacji, co ma być zmanipulowane.

 

[vi]Troll i od tego słowa pochodzący trolling to pojęcia, jakie pojawiły się najpierw w potocznym użyciu internautów. Wobec szalenie szybko rozwijającego się interaktywnego ze swojej natury Internetu (co najbardziej widoczne jest w upowszechnieniu się sieci społecznościowych) wiele słów-pojęć opisujących ten typ aktywności ludzkiej jest wytworem społecznego i spontanicznego procesu, a nie pojęciami urobionymi przez naukowe opracowania. Uzasadnione jest jednak, aby odwoływały się one w swoich bardziej pogłębionych analizach do pojęć potocznych i już intuicyjnie powszechnie zrozumiałych. Dodać można wiele nowych pojęć związanych z używaniem Internetu, takich jak „Sharing,” „friending,” „liking,” „following,” „trending,” and „favoriting”. Patrz m.in Dijck Jose van The Culture of Connectivity : A Critical History of Social Media, UK 2013

[vii]Literatura poświęcona Internetowi jest już obszerna. Jednak większość autorów, zwłaszcza dążących do szerszych uogólnień i syntez, stwierdza daleko idący brak odpowiednio pogłębionej analizy. Patrz dla przykładu: Fuchs Christian, Social Media : A Critical Introduction, UK 2013.

[viii]Używam tu terminu „mem hybrydalny” przez analogię z terminem „wojna hybrydalna”. Ponieważ rozsyłanie memów jest powszechną praktyką całego Internetu potrzebny jest szczególny termin.

[ix]Evgeny Morozov, The Net Delusion: The Dark Side of Internet Freedom Morozov Evgeny: To Save Everything, Click Here : Technology, Solutionism, and the Urge to Fix Problems That Don’t Exist, UK 2014

[x]Wasil Kostickyj szef centralnej Komisji ds.etyki życia publicznego     uważą że celem wojny informacyjnej prowadzonej przez Kreml wobec Ukrainy jest m.in. rozbicie tożsamości Ukraińskiej, http://www.radiosvoboda.org/content/article/26600158.html Należy w tym kontekście zwrócić uwagę na pozornie odległe o kwestii poruszonych przez Kostikova uwagi McChesney, Robert W, Digital Disconnect : How Capitalism is Turning the Internet Against Democracy, UK 2013. Autor ten zauważa jak dalece Internet zaczyna służyć reklamie i komeracjalizuje się, przestając służyc a nawet zagrażając demokracji.

[xi]Brooke, Heather, The Revolution Will be Digitised : Dispatches from the Information War, UK 2012

[xii]Przywołam tu jako przykład dyskusję jaką toczyła się na FB, gdy jeden ze znajomych o zdecydowanie antyrosyjskich i antykomunistycznych przekonaniach zaczął publikować linki do zdecydowanie prokremlowskich materiałów bez żadnego dodatkowego komentarza. Gdy zwrócono mu na to uwagę, że robi z siebie „trolla” odpowiedział, że przecież robi to dla żartu, bowiem i tak „wszyscy wiedzą o co chodzi”. Problem w tym, że nie wszyscy gotowi byli traktować edytowane materiały jako ośmieszające ich autorów i interpretować je w taki sposób jak internauta będący powodem tej dyskusji.

[xiii]Zjawisko jest już opisywane w licznej literaturze patrz m.in. Howard Gardner and Katie Davis, The App Generation. How Todays’s Youth Navigate Identity, Intimacy and Imagination in a Digital World. Kwestia kształtowania się tożsamości w Internecie stanowi już dzisiaj przedmiot licznych studiów. Niestety literatura ta nie jest w Polsce bliżej znana.

[xiv]Jakub Korejba, Trolle Putina straszą w sieci, http://m.wyborcza.pl/wyborcza/1,130330,16869831,Trolle_Putina_strasza_w_sieci.html

[xv]Wielu autorów wskazuje, ze intensywne użytkowanie Internetu wpływa i kształtuje osobowość jej użytkowników, jak pisze jeden z autorów „ zmienia nas jako ludzi”,. Patrz:Lanier Jaron, You are Not a Gadget : A Manifesto. Zwraca się też uwagę, że Internet stwarza sztuczne, oderwane od realiow wyobrażenie o świecie. W zależności od cech i skłonności psychicznych jednostki może ona przebywać? w dużym stopniu wirtualnym świecie. Patrz m.in: Loving Gert, Networks without a Cause : A Critique of Social Media UK 21/02/2012.

[xvi]Fakt, że od kilkunastu miesięcy fora internetowe kilku ogólnopolskich portali są bombardowane masową ilością prorosyjskich postów jest bezsporny. Fakt używania oprogramowania jest też bezdyskusyjny, o czym świadczą m.in. szybkość publikacji postów na forach oraz ich ilość. Trudno jednak jednoznacznie stwierdzić, z kim mamy do czynienia. Przy tak niskim „progu wejścia” w skuteczne „szeptanie”, może to być zarówno mała grupa polityczna działająca na ternie kraju, jak i doskonale zorganizowana grupa działająca na zewnątrz.

Najważniejszym pytanie dotyczy celu tego typu działań – czy służą tylko dezinformacji użytkowników forów czy też maja wpływać na tonowanie i kierunkowanie opinii?

http://niwserwis.pl/artykuly/informacyjna-czwarta-wojna-swiatowa.html

http://niwserwis.pl/artykuly/forum-internetowe-forum-propagandy-czy-forum-publicuma.html

 

[xvii]http://rebelya.pl/forum/watek/75453/

[xviii]Samobrona Patriotyczna to m.in. Bohdan Poręba, Eugeniusz Sendecki, Zbigniew Witaszek, Anita Edyta, Zabroś Zdzisław Jankowski poseł IV kadencji (samoobrona)http://pl.wikipedia.org/wiki/Zbigniew_Witaszek mnożenie nazw (Polska Patriotyczna, Samoobrona Odrodzenie, Samoobrona Ruch Społeczny)

Intersujący jest portal http://narodowikonserwatysci.pl/

 

 

[xix]Chodzi zarówno o stowarzyszenie o ten nazwie jak i portal http://suwerennosc.blogspot.com/ . Kieruje nim Jerzy Rachowski. Sławomir Andrzej Zakrzewski Ruch suwerenności narodu polskiego http://eugeniuszsendecki.neon24.pl/tag/80003 Eugeniusz Sendecki ,ruch-suwerennosc-narodu-polskiego http://eugeniuszsendecki.neon24.pl/tag/80003 ,ruch-suwerenność-narodu-polskiego     flagi Noworosji Bandera Stop

 

[xx]http://www.konserwatyzm.pl/ Środowisko to jest również wydawcą książek drukowanych. Ciekawą pozycję stanowi: Engelgard Jan, Meller Arkadiusz, Wielomski Adam, Stefan Bandera w Kijowie. Kulisy rewolucji na Ukrainie, Warszawa 2014. Wydawnictwo Capital

[xxi]http://narodowikonserwatysci.pl/2014/06/27/wojna-nato-z-rosja-a-polityka-polska/

[xxii]http://opolczykpl.wordpress.com/ propaguje iedeologię słowiańsko-neopogańską, a więc i antychrześcijański i jest zarazem otwracie proputiniwski

[xxiii]http://wmeritum.pl/ukraina-parlament-zalegalizuje-oun-upa/http://www.krs-online.com.pl/fundacja-miedzynarodowy-instytut-nowych-krs-817242.html (Martynov Aleksei, Mateusz Piskorski, Jacek Cezary Kamiński)
http://www.klubinteligencjipolskiej.pl/2014/09/przestancie-popierac-ukraine/
https://www.facebook.com/PRLbezcenzury?fref=photo (społeczność 11 tys) wyraźnie spreparowany na Donbasie film o p.Szpakowskim separatyści
http://www.nacjonalista.pl/2014/07/09/wolyn-43-pamietamy/

 

[xxiv]http://prawica.net/39503

[xxv]https://www.facebook.com/adam.wielomski.3 wpis anonimowego internauty Katon Najmłodszy dostęp 2014-09-12. Strona FB tego anonimowego internauty jest typowym przykładem prokremlowskiego i proputinowskiego trollingu.

[xxvi]http://marekblaszkowski.salon24.pl/comments/

[xxvii]https://www.youtube.com/watch?v=fCZuPqdCd5I

[xxviii]Np.: Dawid Łasut http://polish.ruvr.ru/2014_09_02/Wielu-Polakow-zyczy-sobie-unormowania-relacji-z-Rosja-9824/

[xxix]https://www.youtube.com/user/Media2000Corp

[xxx]https://www.youtube.com/watch?v=tnA2fEhqq-I&list=TLmqy0naOAB-FdM0LVToIRZTr6dNVm7n8H

[xxxi]https://www.youtube.com/watch?v=8UScaMsr2Uk

[xxxii]http://polish.ruvr.ru/news/2014_09_07/Korwin-Mikke-Polska-powinna-uznac-aneksje-Krymu-2928 /

[xxxiii]Organizatorem tych demonstracji jest Sławomir Andrzej Zakrzewski.

[xxxiv]http://www.psww.com.pl/

[xxxv]Bartosz Bekier o sytuacji w Ukrainie I Noworosji http://xportal.pl/?p=16661

[xxxvi]Castell Manuel, Networks of Outrage and Hope : Social Movements in the Internet Age, UK 2012, Shirky Clay, Here Comes Everybody : How Change Happens When People Come Together. UK 2009,. Na możliwości Internetu w dziedzinie oddziaływania politycznego zwrócono uwagę w okresie arabskiej wiosny, Wywołało to entuzjazm wśród części ekspertów od sieci. Tym bardziej że już wcześniej dostrzegano możliwości społecznego oddziaływania poprzez Internet, jako „alternative politics”, Occupy movement i inne nowe formy prostetu Patrz: Ghonim Wael Revolution 2.0, UK 2012, Hands Joss@ is for Activism : Dissent, Resistance and Rebellion in a Digital Culture, UK 2010, Gerbaudo Paulo, Tweets and the Streets : Social Media and Contemporary Activism, UK 2012

Van Dijk, Jan A.G.M, The Network Society, UK 2012

[xxxvii]Evgeny Morozov (2012), The Net Delusion: The Dark Side of Internet Freedom

[xxxviii]artykuł „Przestańcie popierać Ukrainę”,

[xxxix]http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/prof-bronislaw-lagowski-rusofobia-to-jest-obecnie-ideologia-panstwowa/51vhw

[xl]http://wyborcza.pl/1,75968,16529003,Polska__Rus_i_racja_stanu.html

[xli]http://www.economist.com/news/europe/21646756-europe-belatedly-waking-up-russias-information-warfare-aux-armes-journalistes

 

 

[xlii]Taylor Astra, The People’s Platform : Taking Back Power and Culture in the Digital Age UK 2014 autorka analizuje upadek poważnego dziennikarstwa, które nazywa churnalism. Zjawisko, na które ten raport wskazuje w Polsce, ma szerszy charakter i obserwowane jest również, gdzie indziej.

Bogumił Luft: Czy Putin unicestwi Rosję? Polemika

Rozumowanie Kazimierza Wóycickiego jest logiczne. Szczególnie ważna jest teza, że lęk przed zagładą nuklearną, którą grozi Putin jest złym doradcą. Wydaje się z tego wynikać – jak twierdzi Wóycicki – że jedyną postawą Zachodu w tej rosyjskiej ruletce powinna być totalna nieustępliwość wobec Putina, tak by sam przestraszył się nieuniknionych, katastrofalnych skutków własnej  strategii. Jeśli chce Pan zabić całą ludzkość, a choćby jej połowę – prosimy bardzo. Zabije Pan przede wszystkim Rosję i samego siebie. Wątpliwości co d0 słuszności takiej – postulowanej przez Wóycickiego – postawy Zachodu mogą jednak wynikać nie tylko z lęku, ale również z chłodnego i równie logicznego rozumowania. Nikt nie wie co jest w głowie Putina, ale tym bardziej należy poszerzyć katalog hipotez na ten temat.

Dlaczego prezydent Rosji rozpętał tę całą awanturę? W powszechnym przekonaniu w celu odbudowania imperium. Ale do czego mu to jest potrzebne? Być może doszedł do wniosku, że podjęcie takiej próby jest jedynym sposobem ratowania przed upadkiem Rosji, której z jej własnej winy nie udała się jak dotąd modernizacja mogąca zapewnić jej na przyszłość utrzymanie mocarstwowej pozycji w światowej skali. Być może oznacza to, że dostrzegł, iż może utracić władzę, którą tak bardzo lubi, jeśli nie dostarczy narodowi satysfakcji, której ów naród nie znalazł innymi sposobami, niż znana z poprzednich wieków dominacja nad innymi narodami. Jeśli tak, to już się mu udało dostarczenie owej satysfakcji – jak wolno sądzić z miażdżącego poparcia Rosjan dla jego działań i jego osoby.

A jednak pytanie, co Putin dalej zamierza, nie jest pytaniem retorycznym, a twierdzenie, że totalna nieustępliwość jest jedynym sposobem powstrzymania jego agresji, jest mocno dyskusyjne. Nie wiadomo czy Putin jest szaleńcem, ale na pewno znalazł się w pułapce, którą sam na siebie zastawił. Nie może się cofnąć. Ale niewykluczone, że może, a nawet chce się zatrzymać. Być może już się boi tego, co rozpętał, choć na pewno nigdy się do tego nie przyzna. Być może opór jaki jednak napotkał – i na Ukrainie i ze strony Zachodu – trochę go zaskoczył. Warto to sprawdzić i dać mu szanse na modyfikację pierwotnych marzeń z zachowaniem twarzy wobec  własnego społeczeństwa. Dawanie tego rodzaju szans nawet (a może nawet zwłaszcza) najbardziej parszywym partnerom to abecadło dyplomacji. Brak takich szans może spowodować, że Putin zamknie się sam w kokpicie,  jak pilot-samobójca i zabójca lecący nad Alpami.

Cóż zresztą dziś oznaczałyby owe ustępstwa wobec Putina? Do zelżenia sankcji na razie nie ma powodu, ale chwilowo nie istnieją wyraźne powody, by je zaostrzać. Nie można po prostu uznać aneksji Krymu, ale trzeba przyjąć do wiadomości, że większość mieszkańców tego półwyspu nie miała nic przeciwko, a ukraińska armia wycofała się z niego bez jednego wystrzału. Nie można uznać Noworosji powstałej w Dombasie, ale można pogodzić się z tym, że powstało kolejne Naddniestrze, skoro ponad dwudziestoletnia uparta egzystencja nieuznawanego przez nikogo mołdawskiego Naddniestrza mało przeszkadzała Europie. Można by dostarczyć znaczną ilość broni Ukrainie, ale w jakim celu? Po to, by odbiła Krym, a przynajmniej Dombas? To jest niewykonalne, bo założę się, że rosyjska armia uniemożliwi taką opcję i to bez użycia broni nuklearnej. Więc może nie dostarczać broni Ukrainie, chyba, że z twardą gwarancją, że będzie używana w celach wyłącznie defensywnych.

Cóż miałaby z kolei oznaczać owa totalna nieustępliwość wobec Putina? Żądanie zwrotu Krymu i Donbasu? Tego na pewno nie zrobi, bo na własnym rosyjskim podwórku byłby politycznym samobójcą. Udzielenie Ukrainie jakiegoś militarnego wsparcia (choćby w postaci dostaw broni) w odbijaniu zaanektowanych terytoriów? To byłoby oczywiste wejście do wojny ze skutkami trudnymi do przewidzenia, nawet jeśli nie oznaczały by nuklearnej katastrofy lub taktycznej katastrofki. A wchodząc do wojny warto mieć przynajmniej jakiś zarys skutków takiej decyzji, bo inaczej sytuacja łatwo wymyka się spod kontroli.

Ukrainy nie wolno pozostawić samej. Trzeba jej udzielić pomocy w dziedzinie gospodarki i modernizacji na miarę jej własnej determinacji we wdrażaniu reform. Do tego trzeba dużego wysiłku i dużo pieniędzy, a szafowania pieniędzmi Europejczycy niestety jeszcze bardziej nie lubią niż szafowania krwią, a zwłaszcza uzbrojeniem. Jeśli jednak Europa w tej kwestii zawiedzie, to będzie to niewybaczalny błąd. Przede wszystkim nie może jednak zawieźć sama Ukraina, która – jak się zdaje – dorobiła się wreszcie elity zdecydowanej na reformy, ale przez poprzednich ponad dwadzieścia lat przespała najlepsze pięć minut, gdy rosyjski niedźwiedź schował przejściowo swoje pazury. Zanim zadeklarujemy gotowość umierania za Ukrainę warto by się przekonać, że ten kraj ma rzeczywiście stanowczą wolę i możliwości podjęcia takich przemian, które stworzą mu szanse dołączenia do europejskiej rodziny. Brzmi to brutalnie, ale taka jest prawda i nie jest żadnym argumentem twierdzenie, że ten, kogo zaatakowała Rosja ma taryfę ulgową.

Wniosek z tego wszystkiego jest taki, że dumna wola pokonania Putina na Ukrainie za wszelką cenę może być również nienajlepszym doradcą. Warto przypomnieć decyzję Winstona Churchilla, który po zakończeniu drugiej wojny światowej snuł konkretne plany uratowania Polski od sowieckiej okupacji przy pomocy wojny ze Stalinem, ale porzucił ten projekt jako zbyt ryzykowny, bo mógłby się zakończyć sowiecką okupacją znacznie większej części Europy, co nawet dla Polski nie byłoby korzystne w dłuższej perspektywie historycznej. Nie była to decyzja moralnie estetyczna, ale być może realizm brytyjskiego premiera stworzył po dziesięcioleciach szansę na niepodległość również dla krajów wtedy przez Kreml podporządkowanych, bo przetrwała Europa od Sowietów niezależna.

Oczywiście jest czerwona linia, na której przekroczenie nie wolno Putinowi pozwolić. Jest to granica państw NATO. Jak dotąd nic takiego się jednak nie stało. Gdyby do tego doszło należałoby odpowiadać adekwatnie, więc spokojnie i nie przesadnie, ale stanowczo, zgodnie z traktatowymi zobowiązaniami. Na razie jednak warto powściągać namiętności oraz nie prężyć wojennych i wrogich Rosji muskułów, co niestety miewa w Polsce miejsce.

Strach pisać takie rzeczy, bo narasta atmosfera, w której jest się za nie podejrzewanym przynajmniej o tchórzostwo, jeśli nie o coś gorszego. To nie jest dobra atmosfera. Boję się. Nie wiem, który lęk jest większy – przed Putinem, czy przed takimi podejrzeniami. Piszę jednak, bo myślę. Wbrew temu, że się boję.

 

Bogumił Luft, niezależny publicysta, były ambasador RP w Rumunii i w Republice Mołdawii

Apel polskich organizacji w Ukrainie dotyczący rosyjskiej agresji

W imieniu Polaków na Ukrainie

Obserwując wydarzenia na wschodzie Ukrainy, my – miejscowi Polacy, nie możemy stać biernie wobec tego co się dzieje z naszą Ojczyzną, skropioną krwią powstańców styczniowych, żołnierzy Wojska Polskiego broniących „Naszej i Waszej Wolności”, ofiar represji NKWD w latach 30. XX wieku i bratobójczego konfliktu na Wołyniu w latach 1943-44.

Dziś Ukraina, państwo którego obywatelami jesteśmy także my – etniczni Polacy, mieszkający tutaj z dziada-pradziada, stoi chyba przed największym wyzwaniem w całej historii swojego istnienia na mapie świata. Rosyjski agresor, nie reagując na wyrazy „zaniepokojenia” ze strony krajów Europy i USA, dzień za dniem pomaga wspieranym militarnie przez niego separatystom rozszerzać kontrolowaną przez nich strefę na Donbasie, równając z ziemią coraz to nowe miasta i wsie…

Wbrew opiniom wielu ekspertów, Putin nie zatrzymał się na Krymie. Sztucznie zainicjowana przez rosyjskie służby specjalne rebelia w Doniecku i Ługańsku, już pochłonęła tysiące ofiar, także polskiego pochodzenia. Do walki ze wspieranymi militarnie i finansowo prorosyjskimi terrorystami wstali z bronią w ręku nasi rodacy – Polacy z Mościsk, Lwowa, Żytomierza i Krasiłowa oraz innych miejscowości. W nierównej bitwie oni ramię w ramię z Ukraińcami, Białorusinami i przedstawicielami innych narodowości, także etnicznymi Rosjanami, zamieszkującymi żyzną ukraińską ziemię, bronią możliwości swobodnego rozmawiania w języku ojczystym, modlenia się w tym kościele, do którego uczęszczali nasi babcie i dziadkowie. My, etniczni Polacy, robimy to z myślą także o kraju swoich przodków – ukochanej Polsce.

Pragniemy odpowiedzialnie ogłosić wszem i wobec, że my – Polacy na Ukrainie jednogłośnie i jednoznacznie UZNAJEMY ROSJĘ ZA AGRESORA, A SEPARATYSTYCZNE REPUBLIKI, DONIECKĄ I ŁUGAŃSKĄ, ZA ORGANIZACJE TERRORYSTYCZNE. Zwracamy się do polskiego parlamentu, a także innych parlamentów europejskich by też uchwalili podobną decyzje w oparciu o wartości demokratyczne i chrześcijańskie, które są filarami pokojowego współistnienia większości cywilizowanych krajów na świecie.

Ten apel jest wspólną inicjatywą Partii Polaków Ukrainy „Solidarność” (prezes Stanisław Kostecki) oraz największych organizacji społecznych, zrzeszających osoby polskiego pochodzenia na Ukrainie – Federacji Organizacji Polskich (prezes Emilia Chmielowa) i Związku Polaków (prezes Antoni Stefanowicz).

Marcin Rey: ZŁE SKŁONNOŚCI I ŹLI ZNAJOMI KSIĘDZA ISAKOWICZA-ZALESKIEGO

Powszechnie znana jest postać księdza Isakowicza-Zaleskiego z Krakowa, głównego animatora środowisk sprzeciwiających się wsparciu Ukrainy w imieniu pamięci ofiar rzezi Wołyńskiej. Ksiądz Isakowicz-Zaleski bardzo się zawsze pilnował, by zachować wizerunek osoby powodowanej odruchem sumienia. Ale tym razem stracił czujność.
24 listopada na swoim profilu Facebook ksiądz Isakowicz-Zaleski przytoczył z nieskrywaną aprobatą jawnie antysemicką wypowiedź niejakiego Eugeniusza Lubańskiego, jakoby Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko był w rzeczywistości żydem o nazwisku Walcman. Wpisuje się ona w lansowane od paru tygodni nowe motto propagandy moskiewskiej o tym, że wszyscy Ukraińcy to potomkowie Chazarów, czyli w rzeczywistości – żydami. Ma to spowodować zaprzęgnięcie całego potencjału antysemityzmu do zwalczania poparcia dla Ukrainy (dokument nr 1 – te odnośniki odsyłają do pełnego tekstu

—————————
Strona https://www.facebook.com/marcinrey/posts/10203222824555985 zawiera tekst wraz odnośnikami zasygnalizowanymi tutaj jedynie wpisem w nawiasach dokument 1, 2 … Zarazem Autor (wraz ze mną) prosi każdego czytelnika zgadzającego się z nim o maksymalne dalsze udostępnianie całego albumu WRAZ Z TEKSTEM. Będę też wdzięczny za przekazanie materiału Waszym znajomym dziennikarzom, z prośbą o zajęcie się sprawą w świetle przytoczonych faktów.

———————————-
Kim jest Eugeniusz Lubański? Dotychczas znany był niektórym jako komentator Radia Maryja. Jednak uważniejsza kwerenda wskazuje, że jest polakiem (mała litera zamierzona) urodzonym w Rosji, którego nazwisko brzmi Tuzow albo Tuzow-Lubański. Człowiek ten jest ogarnięty jednocześnie antysemityzmem i antyukraińskością, a jednak mieszka w Kijowie. Jest niezwykle aktywnym propagandzistą, którego działalność pozornie patriotyczna jest zbieżna z interesem rosyjskim, jakim jest wbijanie jak najgłębiej klina między Polskę a Ukrainę. Tuzow alias Lubański publikuje rozliczne artykuły zawsze na ten sam obsesyjny temat żydów, którzy opanowali banderowską Ukrainę (dokument nr 2), bardzo często na portalu „Kronika Narodowa”. Sam podaje na swoim profilu, że tam pracuje w charakterze redaktora (dokument nr 3).
Czym jest portal Kronika Narodowa? Jest to portal, w którym swoje treści publikują nie tylko organizacje endeckie z głównego nurtu Ruchu Narodowego, na przykład Młodzież Wszechpolska czy Obóz Narodowo-Radykalny, lecz także najbardziej skrajne, w większości przypadków prorosyjskie organizacje nacjonalistyczne takie jak Katolicki Instytut Narodowo-Rojalistyczny Christus Rex, Klub Zachowawczo-Monarchistyczny Adama Wielomskiego i szereg innych. Bardzo wiele wskazuje na to, że Kronika Narodowa jest finansowana przez słynnego Jana Kobylańskiego, Prezesa Unii Stowarzyszeń i Organizacji Polskich Ameryki Łacińskiej USOPAŁ.
Najważniejszy jest tu jednak Obóz Wielkiej Polski, który poprzez swoje stowarzyszenie jest właścicielem portalu Kronika Narodowa. Dowodzi tego informacja opublikowana na stronie tej organizacji o spotkaniu w tej sprawie w norweskim Oslo, gdzie mieszka szereg czołowych działaczy Obozu Wielkiej Polski, w tym jej przewodniczący Dawid Berezicki i wiceprzewodniczący Seweryn Bosek (dokument nr 4).
Dodatkowym potwierdzeniem, że Eugeniusz Tuzov nie konfabuluje, że jest redaktorem w Kronice Narodowej jest na pozór nieistotny szczegół: w słowo „redaktor” na jego profilu wkradła się norweska, przekreślona litera „ø”: „Redaktør” zamiast „Redaktor”. Należy zakładać, że po nominacji na spotkaniu w Oslo edytował swój profil korzystając z komputera z zainstalowaną norweską czcionką i się pomylił (dokument nr 5). Są więc wystarczające poszlaki do przyjęcia, że polecany przez księdza Isakowicza-Zaleskiego Tuzow alias Lubański jest funkcjonariuszem Obozu Wielkiej Polski.
Obóz Wielkiej Polski jest organizacją całkowicie nacjonalistyczną, antysemicką i zupełnie otwarcie prorosyjską. Na tle jej podobnych wyróżnia się jednak fascynacją przemocą i przygotowaniami do podjęcia walki zbrojnej. W 2012 i 2013 roku była współorganizatorem tzw. słowiańskich patriotyczno-wojskowych obozów w Moskwie, wraz z szeregiem innych organizacji nacjonalistycznych ze Słowacji, Serbii a przede wszystkim – z Rosji. Były to szkolenia wojskowe prowadzone zgodnie ze sztuką walki rosyjskiego Specnazu (dokumenty nr 6 i nr 7). Nie ma raczej wątpliwości, że podczas tego szkolenia nie ograniczono się do biegów przełajowych czy walki nożem, lecz także ćwiczono strzelanie. Sugerują to dość jednoznacznie ilustracje i filmy zachowane w Internecie. Tegorocznej edycji obozu jednak nie było. No bo po co? Przecież już jest wojna na Ukrainie. Nie ma sensu się wygłupiać ze ślepakami w podmoskiewskich borach, kiedy można postrzelać z ostrej amunicji do żywych Ukraińcow.
Na ubiegłoroczne szkolenie zgłosiło się wiele działaczy Obozu Wielkiej Polski, w tym Ci z Norwegii, a zwłaszcza jeden bardzo znany znajomy Pana Eugeniusza Tuzowa-Lubańskiego: Dawid Hudziec (dokument nr 8). Dawid Hudziec jest szeroko znany opinii publicznej jako „polski najemnik” walczący w Donbasie. W istocie jednak jest kimś innym i dużo ważniejszym. Podobnie jak Mateusz Piskorski czy Bartosz Bekier jest wysoko postawionym funkcjonariuszem nacjonalistycznej międzynarodówki kontrolowanej przez rosyjskie służby.
Dawid Hudziec nie uczestniczy już w walkach – do takich rzeczy zatrudnia zagubionych ćwierćinteligentów, takich jak drugiego ze znanych najemników, upośledzonego psycho-społecznie Dariusza Lemańskiego (po którym zresztą słuch zaginął). Hudziec jest stworzony do wyższych celów. Uważa się za dziennikarza. Prowadzi z Doniecka polskojęzyczną wersję portalu Noworossia News, wymieniając obfitą korespondencję internetową z jednym z redaktorów Głosu Rosji Polska, Cyprianem Darczewskim. Jest też znajomym redaktora „Rosyjskiego Kurieru Warszawy” i korespondenta rosyjskich mediów w Polsce Władimira Kirianowa… Nie jestem w stanie ustalić, czy za czynny udział w walkach w Donbasie po stronie rosyjskiej jest ścigany w Polsce. Na pewno powinien.
Pikanterii tym znajomościom księdza Isakowicza-Zaleskiego dodają zapatrywania religijne towarzystwa, z którym obcuje ten bądź co bądź ksiądz Kościoła Katolickiego. Większość działaczy Obozu Wielkiej Polski przynależy do schizmatycznego odłamu Kościoła, tzw. sedewakantystów, którzy uważają, że od soboru Watykan II Tron Piotrowy pozostaje nieobsadzony, a późniejsi papieże są uzurpatorami. Ich liderem jest „ksiądz” Rafał Trytek, chyba z Krakowa, związany także z Narodowym Odrodzeniem Polski Katolickim i Instytutem Narodowo-Royalistycznym Chrustisu Rex (szumna nazwa, w rzeczywistości jest to banda rozmodlonych co prawda, ale agresywnych skinheadów) (dokument 10). Z drugiej strony Dawid Hudziec, podobnie jak wiele jego znajomych w Donbasie, Rosji i Polsce, przejawia częste w środowiskach panslawistycznych zainteresowanie rodzimowierstwem, czyli pogaństwem odwołującym się do tradycji starosłowiańskich. Przynależność religijna Tuzowa alias Lubańskiego, znajomego księdza Isakowicza-Zalewskiego, nie jest mi znana.
Naturalnie nie twierdzę, aby księdza Tadeusza łączyło z Noworosją coś więcej, niż zdumiewająca tolerancja dla takich poglądów. Jednak Tuzow alias Lubański nie jest jedynym bardzo podejrzanym znajomym księdza Isakowicza-Zaleskiego. Wokół niego powstał istny dwór złożony z postaci podobnego autoramentu, które prowadzą całą kampanię antyukraińską, której ksiądz Isakowicz-Zalewski jest gwiazdą. Są to przeważnie polscy nacjonaliści, ale także, nierzadko, po prostu Rosjanie albo obywatele Federacji Rosyjskiej polskiego pochodzenia. Prowadzą dziesiątki grup dyskusyjnych i stron internetowych. Są na tyle wpływowi, że potrafią zgromadzić wokół siebie dziesiątki tysięcy zwolenników. Czy ksiądz Isakowicz-Zaleski nimi świadomie dowodzi, czy jest przez nich wykorzystywany, jest pytaniem otwartym.
Działalność środowiska skupionego wokół księdza Isakowicza-Zalewskiego oddala, a nie przybliża rozliczenie zbrodni ukraińskich nacjonalistów podczas drugiej wojny światowej. Droga do tego nie prowadzi przez rzucenie Ukraińców na kolana przez Putina i oddanie Lwowa Polsce przez Rosję, co nagminnie można przeczytać na stronach i forach dyskusyjnych zwolenników księdza Isakowicza-Zaleskiego (dokument nr 10). Ich działalność nie tylko jest na rękę nowemu imperializmowi rosyjskiemu, lecz w sposób obrzydliwy instrumentalizuje ofiary rzezi wołyńskiej, uniemożliwiając ich należyte upamiętnienie. Uważam ich za lustrzane odbicie najgorszych nacjonalistów ukraińskich, których liczebność wyolbrzymiają i piętnują, próbując wbrew oczywistym faktom przyprawić całej Ukrainie nazistowską gębę. Kiedy jakaś kolejna sfabrykowana wrzutka się pojawi rano na RIA Nowosti, wieczorem już jest na wszystkich portalach „kresowych”.
Należy się spodziewać, że spin-doktorzy doradzający słabemu rządowi Pani Premier Kopacz, łasego na każdy ułamek procenta spadającego poparcia, zwracają uwagę na część opinii publicznej zarażoną tą szkodliwą propagandą. Może to wpływać na to, że nadal brak decyzji o udzieleniu Ukrainie konkretnej pomocy, o którą się zwraca, czyli dostaw polskiej broni. Ta sytuacja jest dramatem dla każdego, który ideę Rzeczypospolitej Trojga Narodów nie odłożył do lamusa.
Sprawa jest dla mnie przykra także dlatego, że ksiądz Isakowicz-Zaleski pochodzi z Krakowa, gdzie jego reputacja w środowisku antykomunistycznym, z którym się identyfikuję, jest zbudowana na jego dzielnej postawie w czasie stanu wojennego i późniejszych latach. Ksiądz Isakowicz-Zalewski uważa się za patriotę polskiego i jest księdzem Kościoła Katolickiego. Propagowanie nienawiści etnicznej przeciwko narodowi ukraińskiemu, a teraz, jak się okazuje, antysemityzm, to dla katolika i nie tylko grzech poważny.
Na to są paragrafy zarówno w prawie świeckim, jak i w prawie kanonicznym. Podziwiałem i solidaryzowałem się z księdzem Isakowiczem-Zaleskim, kiedy walczył o lustrację w Kościele i spotykał się w związku z tym z ograniczeniami nakładanymi przez hierarchię kościelną. Teraz jednak oczekiwałbym od władz państwowych, w tym od służb zajmujących się bezpieczeństwem Państwa, by szczegółowo przyjrzały się otoczeniu księdza, a od władz kościelnych, by ostatecznie i skutecznie nakazały mu milczenie. Ta szkodliwa dla polskiej Racji Stanu dywersja musi się skończyć, aby rozliczenie zbrodni wołyńskiej będące warunkiem pełnego pojednania polsko-ukraińskiego stało się wreszcie faktem, a imperializm rosyjski został zatrzymany wspólnymi siłami naszych bratnich narodów.
Marcin Rey
– – –
Dodatek 1:
Warto zauważyć, że Obóz Wielkiej Polski posiada także swoją własną podstronę w portalu neon24.pl (dokument nr 11), powstałego z przekształcenia „Nowego Ekranu”, którego założycielem był Ryszard Opara, biznesmen polsko-australijski, według wielu doniesień związany z peerelowskimi Wojskowymi Służbami Wewnętrznymi. Jego wspólnikiem w tym przedsięwzięciu był między innymi Artur Zawisza oraz córka generała Tadeusza Wileckiego.
– – –
Dodatek 2:
Przedstawiciele Obozu Wielkiej Polski wystąpili 11 listopada 2014 roku podczas pikiety w Krakowie zorganizowanej przez Falangę, którą kieruje Bartosz Bekier. Po spaleniu flagi NATO pod konsulatem amerykańskim demonstranci przyszli zakłócać koncert patriotyczny przy Krzyżu Katyńskim (dokument nr 12). Oprócz flag Donbasu powiewała też flaga georgijewska w czarno-pomarańczowe paski, symbol wspólnoty Rosjan na świecie „Ruskiego Miru”, którą dzierżył Kornel Sawiński, jeden z przedstawicieli w Polsce w ruchu eurazjatyckiego Aleksandra Dugina. Przemawiał Tomasz Jankowski z Samoobrony. Była nawet delegacja Komunistycznej Młodzieży Polski z czerwonymi flagami z sierpem i młotem. Pomieszanie z poplątaniem, wszystko jedno co, byle ekstremiści – zgodnie z taktyką Dugina.

Raport Grupy Kopernika: Zalecenia w sprawie europejskiej polityki wobec Ukrainy i Rosji

Poszukiwanie wyjścia w konflikcie rosyjsko-ukraińskim blokuje zarówno groźba jego przerodzenia się w kolejną fazę wojny, jak i sięganie do historycznych stereotypów w debatach publicznych na ten temat zarówno w Polsce jak i w Niemczech. Polityczne zasoby Kijowa i jego polityczna energia skierowane są niemal wyłącznie na odpieranie separatystów. Z kolei Moskwa podsyca konflikt we wschodniej Ukrainie, destabilizuje państwo ukraińskie i uniemożliwia w ten sposób podjęcie niezbędnych reform. Zachód wprawdzie nie dał się podzielić, ale jest w dużej mierze zaabsorbowany zrozumieniem rosyjskich działań i zamiarów oraz utrzymaniem jednolitej postawy, np. w kwestii sankcji. Zajmuje przy tym pozycję wyczekującą, dając zbyt mało impulsów, aby myślowo i praktycznie przełamać powstałą  blokadę.

Często przytaczane analogie historyczne: porównanie z rokiem 1914 (ześlizgnięcie się Europy w nową katastrofę), z rokiem 1938 (przyłączenie Sudetów przez Hitlera i rozbicie Czechosłowacji), z rokiem 1939 (pakt Ribbentrop-Mołotow) oraz przestrogi przed nową zimną wojną są wprawdzie dobrze przyjmowane przez opinię publiczną,  nie wyjaśniają jednak obecnej sytuacji i grożą przekształceniem się w pułapkę dla realnej polityki.
Wbrew często powtarzanym narzekaniom, że latem 2014 r. Polska i Niemcy w swych politykach wobec Rosji i Ukrainy odsunęły się od siebie, naszym zdaniem oba kraje działały w oparciu o wspólne zasady, wspólnie przyczyniając się do spójnej polityki UE wobec Rosji i Ukrainy.

W związku z powyższym Grupa Kopernika proponuje:

  1. Zachód powinien ukierunkować swą strategię tak, by, niezależnie od przeciągającej się wojny, zachęcać Ukrainę do niezbędnych reform. Wojna nie może być ani przeszkodą dla reform ani pretekstem dla ich odkładania.
  2. Nie może oznaczać to porzucenia w sprawie Krymu i wschodniej Ukrainy stanowiska zgodnego z prawem międzynarodowym. Mocarstwa zachodnie, na przykład, nie uznały aneksji krajów bałtyckich przez ZSRR w 1940 roku. Pół wieku później została ona cofnięta. Również obecnie Zachód powinien wykazać się taką historyczną stanowczością – w każdym razie dopóki Ukraina i Rosja nie porozumieją się w sprawie rozwiązania, które byłoby respektowane przez obie strony. Na wszelkie rosyjskie próby podboju dalszych terytoriów Zachód powinien odpowiedzieć zaostrzeniem sankcji.
  3. Wypowiadamy się przeciwko inicjatywom złagodzenia sankcji, czy wręcz ich zniesienia, dopóki nie zostaną usunięte ich przyczyny: rosyjska okupacja i aneksja Krymu, agresywne działania wobec wschodniej Ukrainy i destabilizacja państwa ukraińskiego. Argumentację, że sankcje są nieskuteczne czy też bardziej szkodzą Zachodowi niż Rosji, uważamy za błędną rzeczowo i politycznie.
  4. Ukraina powinna forsować reformy i likwidować, jak dotąd świadomie chronione, szare strefy w gospodarce. Składa się na nie, na przykład, odmowa zainstalowania na granicy skutecznie działających stacji pomiarowych, które podawałyby godne zaufania dane, ile rosyjskiego gazu dociera na Ukrainę przez wschodnią granicę, a ile opuszcza ją przez zachodnią.
  5. Uważamy za sprzeczność fakt, że Zachód z jednej strony z zasadnych powodów nakłada na Rosję sankcje, a z drugiej przekazuje jej miliardy euro dla wyrównania spornych przecież ukraińskich długów za gaz, osłabiając w ten sposób działanie swoich własnych sankcji.
  6. Za błędne uważamy często powtarzane twierdzenie, że na Ukrainie nie ma utrwalonego narodu, i właściwie do dziś Ukraina nie jest prawdziwym państwem, ponieważ przez stulecia nie miała własnej państwowości. Po rozpadzie ZSRR ogromna większość obywateli Ukrainy wielokrotnie wykazała wolę państwowości. Rosyjska agresja na Krymie i wschodniej Ukrainie dodatkowo wzmocniła umacnianie się narodu państwowego. Putinowi nie udała się próba stworzenia szerokiego poparcia dla separatystów wśród rosyjskojęzycznej ludności Ukrainy.
  7. Politykę Zachodu wobec Rosji mogą paraliżować dwa dość rozpowszechnione odruchy. Jednym z nich jest przekonanie, że Rosji wszędzie – a więc także w konflikcie ukraińskim – w dużej mierze należy wychodzić naprzeciw, ponieważ Zachód potrzebuje Moskwy przy rozwiązywaniu ważnych problemów (konflikt atomowy z Iranem, ISIS w Iraku i Syrii, Rada Bezpieczeństwa ONZ). Drugim natomiast jest domaganie się zrozumienia dla rosyjskich pretensji, że Rosja nie jest doceniana jako wielkie mocarstwo, które jedynie broni  swej „uzasadnionej” strefy wpływu.

Co do pierwszej uwagi: Rosja sama odróżnia te dziedziny, w których chce kooperować i dochować wierności traktatom (np. zaopatrzenie i wycofywanie NATO z Afganistanu, międzynarodowa współpraca kosmiczna, rzetelne dostarczanie Zachodowi gazu), od tych sfer, w których zachowuje się konfrontacyjnie czy wręcz łamie zawarte umowy i własne zobowiązania (np. porozumienie budapeszteńskie z 1994 roku w sprawie nienaruszalności granic Ukrainy, zakaz OBWE  stosowania przemocy i zmian granic przy użyciu siły, porozumienie mińskie). Również dla Zachodu nie istnieje żaden automatyzm. W ramach międzynarodowego ładu prawnego może wybierać, w jakich obszarach współpracuje, a w jakich nie.

Co do drugiej uwagi: Nie wolno podporządkowywać rosyjskim nastrojom podstawowych praw innych narodów. Również dawne narody imperialne na Zachodzie musiały się pożegnać ze swą rolą światowych mocarstw i nauczyć współdziałania ze swymi sąsiadami i byłymi koloniami – i dobrze na tym wyszły. Europa na tym skorzystała i dopiero w ten sposób mogła stać się polityczną całością.

——————-

Kopernikus-Gruppe

Polsko-Niemieckie konwersatorium Grupa Kopernika spotkało się 14/15 listopada 2014 r. w Warszawie na swym trzydziestym posiedzeniu. Niniejszy Raport podsumowuje wspólne refleksje uczestników Grupy Kopernika na temat posiedzenia „Konflikt rosyjsko-ukraiński a przyszłość Ładu Europejskiego. Polskie i niemieckie stanowiska i przemyślenia“.

prof. dr Dieter Bingen, Darmstadt
dr Kazimierz Wóycicki, Warszawa               18 listopada 2014 r.

NATO, Ukraina i nieudana pułapka Putina

Obecny szczyt NATO wyznacza zdecydowany zwrot w postawie Zachodu wobec Rosji Putina. Powzięte decyzje dotyczą zarówno kwestii wojskowych (reorganizacji sił szybkiego reagowania, dostarczenia Ukrainie broni i bezposrednia pomoc w reorganizacji armii) jak i gospodarczych (uderzenie w rosyjski sektor energetyczny). Tą coraz bardziej zdecydowaną politykę Zachodu odczytać można zarówno w estońskim przemówieniu Obamy, jak i wypowiedziach wielu innych polityków a także tonie mediów. Komisarz UE ds energetyki stwierdził, ze dzisiejsze warunki handlu gazem z Rosją mogą być niebezpieczne dla Europy. Włoski premier (Włochy wyraźnie ociągały się dotychczas w sprawie sankcji wobec Rosji) dołączała do grona zdecydowanych krytyków Putina. Warto wczytać się w tytuły prasy niemieckiej „A jeśli polityka Putina to coś więcej niż zły sen?” (Die Welt), „Droga do piekła – Putin upadnie” (Die Welt), „NATO pokazuje w Walii zdecydowanie” (FAZ) itd. „Polityka uspakajania uczyniła wojnę możliwą” (Tagespiegel) itd. 

Niemieckie media krytykują nawet zawieszenie broni podpisane przez Poroszenkę a także uważają decyzje NATO za nie dość zdecydowaną. Istotnie wydaje się, że Poroszenko uczynił dość ryzykowny krok podpisując to porozumienie. Z drugiej jednak strony jest niemal pewne, ze Rosja musi je złamać. Porozumienie zakłada integralność i stawia przede wszystkim Putina w trudnej sytuacji. Zdaje się on już nie pełni kontrolować awanturę jaką rozpętał i nasłanych na Ukrainę terrorystów. W tej jednak chwili jest mu bardzo trudno wycofać, a nawet może być to dla niego niemożliwe. Zerwanie porozumienia oznacza jeszcze dowód, że Putin jest całkowicie niewiarygodny. 

Poroszenko krytykowany jest w Kijowie za swoje postępowanie. Być może nawet tego oczekuje, bowiem zdecydowanie społeczeństwa ukraińskiego nie słabnie lecz rośnie.  Polityka Poroszenki polega na ciągłym mówieniu o konieczności rozwiązań politycznych przy jednoczesnym kontynuowaniu walki. Może być zaskakujące, że porozumienie to podpisane zostało akurat w momecie trwania szczyty NATO. Należy zwrócić uwagę, że decyzje NATO i sankcje nie są związane z podpisanym zawieszeniem broni. Zbieżność obu zdarzeń wynika raczej z faktu, że Putin chciał zastawić dość prymitywną pułapkę, licząć że proponując porozumienie odroczy decyzje Zachodu. Tak się jednak nie stało. Łamiąc porozumienie tylko je obecnie wzmocni.

Gdy chodzi o polskie echa tych wydarzeń najbardziej zadziwiające są głosy tych komentatorów, którzy wciąż powtarzają że Zachód wciąż ugina się przed Putinem, W szczególności takie stereotypy powtarzane są o polityce niemieckiej, której zasadniczej ewolucji się wśród komentatorów nie dostrzega. Wydaje się, że uwarunkowane jest polityką wewnętrzną i zbliżajacymi się wyborami. Twierdzenie, że Zachód nie robi jest tylko tłem, że również nic nie robi rząd i trzeba go zmienić. Krytyka ta jednak nacechowana jest głęboką sprzecznością – skoro Zachód nic nie robi, a Polska jest zagrożona to niby jak bez Zachodu mielibyśmy sobie poradzić. Należałoby się chyba Rosji poddać, by uniknąć strat. I taki defetyzm, choć z pomocą innych sformułowań głosi propaganda Putina, szerząc wizję dekadenckiej i bezbronnej Europy. Wydaje się, że Putin stojąc na coraz słabszych pozycjach dysponuje jeszcze jedną bronią – głupotą częstą w całej Europie ale również w Polsce i to paradoksalnie wśród werbalnie jego najbardziej zaciekłych przeciwników.

Ukraina, Obama i Putin

Dzisiejsze przemówienie prezydenta Obamy w Estonii wskazuje, jak dalece rosyjski dyktator Putin pomylił się w swoich rachubach. Miał on Zachód  za dekadencki i niezdolny do odparcia jego agresywnej polityki, opartej na ciągłych brutalnych prowokacjach. Ukraina miała powrócić pod dominację Rosji, a Zachód miał nie kiwnąć nawet palcem. Okazało się, co było przecież do przewidzenia dla każdego, kto rozumie lepiej działanie demokracji. Działa ona powoli, ponieważ konieczne demokracje muszą negocjować swoje decyzje, w końcu jednak je podejmują i zwykle są one zgodne z kanonem wartości, jakimi rządzą otwarte i wolne społeczeństwa. Tak też dzieje się w przypadku decyzji Zachodu w sprawie konfliktu rosyjsko-ukraińskiego. Zdecydowane i silne przemównienie Obamy jest tego tego dowodem. Postępowanie Putina zostało napietnowane w nim bez ogródek i zapowiedziane zostały ostre środki zaradcze, zarówno gospodarcze jak i militarne. Podsumowaniem tego dnia zdaje się decyzja Francji o wstrzymaniu sprzedaży Rosji okrętów typu Mistral. Jutro czego nasz szczyt NATO, na którym podjęty będą decyzje dotyczące nowej strategii w obliczy agresywnej polityki Moskwy.

Droga do rozwiązania konfliktu jest oczywiście jeszcze bardzo daleko. Putin wyraźnie usiłował uprzedzić szczyt NATO jakimiś nowymi manipulacjami dotyczącymi zawieszenia broni w Doniecku. Nie jest on już jednak wiarygodnym dla Zachodu partnerem. W przemówieniu Obamy pojawiał się istotny wątek, mówiący o tym, że ostateczny polityka Putina uderza w samych Rosjan. Słabość gospodarcza Rosji skazuje ją na porażkę z Zachodem.

Putin okazuje się ideologiem, nieliczącym się z realami, a nie politykiem, który umie działać pragmatycznie. Putin ideolog jest oczywiście niebezpieczny. Sytuacja na wschodniej Ukrainie tego dowodzi. Coraz jednak bardziej zdecydowana reakcja Zachodu pozwala mieć nadzieję, że ideolog Putin przegra tak samo jak jego komunistyczni poprzednicy w Moskwie. 

 

Kijów-Moskwa-Genewa: czy Putin poszedł za daleko?

Putin niemal do perfekcji opanował sposób mówienia, który jest trudną do interpretacji mieszaniną gróźb i „gołębiego” niemal szczebiotu. Jego czwartkowe  „spotkanie” z narodem dało temu jeszcze jeden dowód. Niezależnie od tego jak rozumieć wystąpienie Putina, wyniki genewskiej konferencji (amerykańsko-unijno-ukraińsko-rosyjskiej) muszą zaskakiwać. Rosja reprezentowana przez Ławrowa zgodziła się wycofać swoich ludzi z Ukrainy wschodniej (przyznając tym samym, że tam są), uznała, że okupowane budynki administracji winny być uwolnione,  a przede wszystkim, że Ukraińcy mają załatwiać swoje problemy samodzielnie.

Ogólne stwierdzenia genewskiej ugody pozwalają na różne interpretacje. Niektórzy komentarzy twierdzą, że niemal na dowolną i również taką, jaka da się pogodzić i z wystąpieniem Putina. Tak nie jest jednak do końca, bowiem interpretatorami umowy jest także Bruksela i Kijów, a także Waszyngton i tu interpretacja jest jednoznaczna – Rosja ma powstrzymać się od dalszego interweniowania w sprawy Ukrainy. Godząc się na taką ugodę Rosja dała istotne narzędzie Zachodowi w grze dyplomatycznej. Jeśli zdecyduje się na interwencję zbrojną, umowa jest oczywiście nic nie warta, jeśli jednak ma być to dalej przepychanka,  w której groźba użycia siły stanowi jeden tylko z argumentów, to Ławrow dokonał w Genewie poważnego ustępstwa.

To, że Ławrow  w Genewie ustąpił i że „ustępstwa” te pozostają w sprzeczności z tym co mówił Putin, to oczywiście, jedynie jeden ze sposobów analizowania tego wydarzenia. Warto jednak zastanowić się na ile taka inpretacja może być zbliżona do rzeczywistości i co by to znaczało.

Należałoby wyciągnąć wniosek, że w Moskwie istnieją już rozbieżności, co do tego jak dalej należy postępować i że część moskiewskiego establishmentu nie widzi możliwości kontynuowania dotychczasowego agresywnego kursu. Mogłoby to wskazywać również na napięcia wokół osoby samego Putina, którego arogancja i egomania zwraca coraz bardziej uwagę. Polityka ukraińska Kremla jest też wyraźnie autorstwa samego Putina. Wiele osobistości na Kremlu mogłoby wszak uznać, że dokonano w okresie ostatnich miesięcy poważnych błędów w ocenie sytuacji. Zajęcie Krymu jest niby sukcesem, dość jednak kosztownym, już jednak wschodnia Ukraina jest bez porównania trudniejsza do połknięcia. Nie ma tam dostatecznego poparcia ludności, nie ma bezpośredniego wsparcia wojskowego, groźba inwazji wyraźnie nie skłania Kijowa do ustępstw i same prowokacje nie tylko nie wystarczają, ale są coraz bardziej kompromitujące dla Moskwy. Nawet jeśli celem agresywnej polityki Putina jest tylko zdekomponowanie państwa ukraińskiego i w jakiejś mierze się do tego przyczynia, to zarazem paradoksalnie ułatwia ona proces jego konsolidacji. Jest to polityka tak agresywna, że skłania nawet wielu Rosjan, jak wskazują badania opinii publicznej (70% nie chce przyłączenia do Rosji, a tylko 15% chce – badanie dotyczy samego tylko południowego wschodu kraju) do tego by opowiadać się za Ukrainą i jej obecnym rządem. W tej sytuacji Kreml, jeśli nie decyduje się na inwazję,  musi wcześniej czy później przyznać się do porażki mimo zajęcia Krymu, ale wobec „utraty” Ukrainy. Być może jednak duża część moskiewskiego establishmentu na inwazję i „zimną wojnę” z Zachodem nie jest gotowa.

Za Putinem stoi rozgorączkowana rosyjska ulica. Sama jednak możliwość tego typu społecznej mobilizacji świadczy o głębokim kryzysie tożsamości rosyjskiej. Okazuje się, że machając rosyjską trójkolorową flagą niemal spontanicznie wyciąga się w wielu wypadkach flagę sowiecką. To świadczy o głębokim i nieprzezwyciężonym kompleksie po upadku imperium, co napięcie ukraińsko-rosyjskie znakomicie uwidacznia. Takie nastroje szybko jednak mijają. Faszobolszewizm działa jak narkotyk. Po nacjonalistycznych uniesieniach przyjść musi kac i  głęboki kryzys. Dla wielu ludzi w otoczeniu Putina może być to już widoczne i mówią sobie „Wołodia poszedł za daleko”.

Ukraina – interwencja Moskwy ropoczęta

Kijów. Interwencja rosyjska na Ukrainie już się rozpoczęła. Podjęto już próbę zdjęcia ukraińskich posterunków granicznych. Część ukraińskiej floty wyszła w morze. Ukraińscy politycy wzywają do pełnej mobilizacji. Trwają rosyjskie prowokacje nie tylko Krymie ale także w Doniecku, Charkowie i Mikołajewie. Są więc to potencjalne miejsce, gdzie wkroczyć mogą rosyjscy interwenci.

Nie wiadomo, gdzie interwencja ta może się zatrzymać. W dużym stopniu zależy to od reakcji NATO. Można rozważać kilka wariantów.

Zajęcie i próba utrzymania samego Krymu. 80% mieszkańców to Rosjanie. Są tam bazy rosyjskie. Czy jednak może to Putinowi wystarczyć wobec jego całkowitej porażki w polityce ukraińskiej? Czy też po to utrzymuje fikcję „legalności” prezydentury Janukowycza?

Wariant drugi. Moskwa zajmie cały wschód plus ukraińskie wybrzeże Morza Czarnego. Należy zauważyć, że jeden z największych zakładów zbrojeniowych znajduje się Mikołajowie.

Wariant totalny. Putin chce zając całą Ukrainę i przywrócić władzę Janukowycza.

Trzeba jednak zdawać sobie sprawę, jak dalece rozważanie tych wszystkich scenariuszy to jedynie spekulacje.  Równie dobrze można rozważać wariant, przy którym obecna próba sił skończy się porażką Putina, co praktyce oznaczałoby jego kompromitację.

Tymczasem, gdy chodzi o samą Ukrainę, widoczna jest rosnąca determinacja, by się przed Rosją aktywnie bronić. Ogłoszono stan najwyższej gotowości w armii. Jutro rząd i rada najwyższa rozważyć ma ogłoszenie stanu wyjątkowego.

(zaraz będę pisał dalej)