Kijów-Moskwa: Taras Szewczenko contra Władimir Putin

W Związku Sowieckim z Tarasa Szewczenki robiono poetę ludowego, który przejmował się dolą chłopów i pasował do ideologii „walki klasowej”. Władze carskie w swoim czasie poznały się na nim lepiej, skazując go na dziesięć lat zesłania za jego ukraińskie wolnościowe manifesty. Szewczenko był w XIX wieku pierwszym, który nie zgodził się być „Małorusem” a oświadczył, że jest Ukraińcem i że ukraińskość to coś całkowicie odrębnego od rosyjskości. „Małorosyjskość” to miała być odmiana rosyjskości (trochę gorszego sortu w oczach Wielkorusów), Ukraińskość znajdowała natomiast zupełnie odmienne od rosyjskich źródła własnej tożsamości.

Kwestia interpretacji twórczości Tarasa Szewczenki, który odgrywa w kulturze ukraińskiej taką mniej więcej rolę jak w polskiej Adam Mickiewicz, była zawsze i jest do dzisiaj kwestią polityczną, szczególnie w kontekście stosunków ukraińsko-rosyjskich. Kiedy na jesieni zeszłego roku obecnie już były prezydent Janukowycz i prezydent Putin spotkali się w Moskwie ustalona między innymi, że oba kraje będą razem obchodziły dwuletnią rocznicę narodzin wielkiego twórcy (przypada ona na marzec 2014). Dalsze wypadki w Kijowie, które dobrze znamy, zdecydowały że Moskwa o tej rocznicy jakoś zapomniała a Kijów obchodzi tą rocznicę uroczyście ale sam.

Taras Szewczenko przewracał się pewnie w grobie, gdyby było inaczej. Jest twórcą, która czerpiąc z całej tradycji swego kraju, dążył nie tylko do niezależności Ukrainy od Rosji ale także wiązał ukraińskość z pojęciem wolności – wolności jednostki.  Wzorem tej indywidualnej wolności był dla Szewczenki Kozak. Wielu Polaków może to opacznie rozumieć ponieważ obraz Kozaka i kozaczyzny mają oni z powieści Henryka Sienkiewicza – obraz nie tylko niebyt sympatyczny ale uproszczony, bowiem ów Kozak jest w „Ogniem i mieczem” ciemnym i brutalnym chłopem. Tymczasem starczy cofnąć się o nie wiele lat  w stosunki do wydarzeń tej wpływowej powieści, by ujrzeć postać również Kozaka – hetmana Sahajdacznego – który razem z Polakami bije Turków pod Chocimiem. Nie gloria militarna warta tu jest przede wszystkim wspomnienia, lecz to, że kozaczyzna była już wtedy odrębną ciekawą kulturą (pod wieloma względami bliska ideałom polskiej szlachty) i posiadała zarówno własną warstwę ludzi wykształconych (czego symbolem stała Akademia Mohylańska stanowiąca ciekawą syntezę renesansowego humanizmu z prawosławiem) jak warstwę arystokracji. Resztki tej kultury i   tożsamości, która   dostała się pod dominację Rosji, starała się likwidować caryca Katarzyna. I nie przypadkowo też likwidacja resztek autonomii kozackiej (Hetmanatu) zbiegło się z rozbiorami Rzeczpospolitej. Spadkobiercy tej wielkiej tradycji, mimo że byli jej świadomi i jakoś ją pielęgnowali, byli też pełni rezygnacji i godzili się na przyznawaną im ograniczoną kulturową odrębność.

Taras Szewczenko był tym wielkim twórcą, który niemal samodzielnie rzucił Rosji wyznawanie. Nawiązując do tradycji kozaczyzny jako tradycji wolności domagał się wolności dla Ukrainy. Jego utwory takie „Kobzarz”, „Sen”, „Wielki loch” zaczęły odgrywać taką rolę dla Ukraińców jak dla Polaków „Dziady” czy „Oda do młodości”. Próba zrobienia z Szewczenki chłopskiego poety od wioskowych piosenek było próba poniżenia kultury ukraińskiej i zarazem wyrazem rosyjskiego imperializmu. Mając takich twórców jak Taras Szewczenko Ukraina nie może być innym krajem jak samodzielnym i choć Putin ma czołgi jego największym przeciwnikiem jest Taras Szewczenko z jego umiłowaniem wolności, które zaszczepiał swoim rodakom.

One thought on “Kijów-Moskwa: Taras Szewczenko contra Władimir Putin

  1. Dodam jeszcze, że propaganda komunistyczna miała trochę problemów z Szewczenką. Z jednej strony poeta ludu przeciwstawiający się wyzyskowi panów, ale były np. teorie, że Ukraińcy to naród wymyślony przez Szewczenkę.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s